Badanie HbA1c

1. Co to jest hemoglobina glikowana?

Pomiar hemoglobiny glikowanej Odtwórz wideo
Pomiar hemoglobiny glikowanej Hemoglobina wewnątrz krwinki czerwonej transportuje tlen z płuc...

Jednym z takich białek jest znajdująca się w czerwonych krwinkach hemoglobina – ulega ona stałemu połączeniu z glukozą tworząc hemoglobinę glikowaną (HbA1c). Raz związana utrzyma aż do obumarcia krwinki czerwonej. Jako, że żyją one maksymalnie 90-100 dni, poziom hemoglobiny glikowanej będzie odzwierciedlaćglikemię z ostatnich 3 miesięcy.

Proces łączenia się cząsteczek zachodzi bardzo powoli, dlatego wartość hemoglobiny glikowanej jest niezależna od dobowych, poposiłkowych wahań glikemii. Jej wartość jest proporcjonalna do średniej glikemii jaka panowała w organizmie w trakcie życia obecnych krwinek. Dla wysokości poziomu HbA1c kluczowe znaczenie ma przede wszystkim prowadzonytryb życia oraz skuteczność leczenia cukrzycy.

Dlatego też hemoglobina glikowana (HbA1c) jest idealnymretrospektywnym wskaźnikiem glikemii. Służy do oceny wyrównania metabolicznego cukrzycy, gdyż pozwala ocenić średni dobowy poziom glukozy we krwi chorego w okresie ok. 100 dni poprzedzających badanie. Lekarz jest w stanie sprawdzić, czy terapia przez niego zlecona skutecznie działa i czy chory należycie stosuje się do diety i regularnie bierze leki. Wysoka hemoglobina glikowana (świadcząca o długotrwałym czasie trwania podwyższonej glikemii) jest oznaką niewystarczającego leczenia i czynnikiem ryzyka rozwoju powikłań cukrzycy, natomiast zbyt niska może świadczyć o częstym występowaniu hipoglikemii.

Wartość hemoglobiny glikowanej wyraża się w procentach – wyraża to odsetek HbA1c w całkowitym stężeniu hemoglobiny. U osób zdrowych jej wartość utrzymuje się pomiędzy 4-6%. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego należy dążyć do osiągnięcia wartość poniżej 7 %, a w grupie pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz krótkotrwałą cukrzycą typu 2 poniżej 6,5%. Badania dowodzą, iż osoby u których hemoglobina glikowana osiąga wartość poniżej 6% dzięki prawidłowo kontrolowanej glikemii, mają o 67% mniej późnych powikłań cukrzycy.

2. Czynniki zakłócające badanie HbA1c

Istnieją stany, które mogą zakłócić wynik tego badania. Zaniżone wartości hemoglobiny glikowanej mogą wystąpić w przypadku skrócenia czasu przeżycia czerwonych krwinek (np.: niedokrwistość hemolityczna) i w pierwszej połowie ciąży. Zawyżone wartości stężeń hemoglobiny glikowanej występują u chorych z niewydolnością nerek, hiperlipoproteinemią, przewlekłym alkoholizmem, w drugiej połowie ciąży, w okresie karmienia oraz u chorych przyjmujących duże ilości salicylanów.

Oznaczenia HbA1c u chorych na cukrzycę zaleca się wykonywać rutynowo raz na 3 miesiące. U pacjentów ze stabilnym przebiegiem choroby i dobrym wyrównaniem metabolicznym oznaczenia można wykonywać je co pół roku.

Ważną informacją o której należy pamiętać jest to, iżna wartość hemoglobiny glikowanej nie mają wpływu posiłki. Co za tym idzie – nie jest konieczne, aby być na czczo podczas pobierania krwi na to badanie. Wadą tego badania jest brak możliwości wykryciawahańglikemiiw krótkich odcinkach czasu. U chorych z cukrzycą typu 1, szczególnie dbających o minimalny poziom hemoglobiny glikowanej, są bardziej narażeni na wystąpienie hipoglikemii. Dlatego stosowanie tego wskaźnika nie zwalnia z codziennej kontroli glikemii.

3. Redukcja stężenia HbA1c

Dlatego niezwykle ważne jest dążenie do redukcji stężenia HbA1c i w ten sposób zmniejszenia ryzyka rozwoju powikłań. Redukcja stężenia HbA1c już o 1% wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka przewlekłych powikłań (retinopatii i nefropatii cukrzycowej) o 37%, z 5% redukcją ryzyka udaru mózgu, redukcją ryzyka zgonu o 12%, a ryzyka amputacji kończyny aż o 43%.

Wykazano również, że w grupie pacjentów chorujących na cukrzycę typu 1 wzrost stężenia HbA1c o 1% zwiększa ryzyko wystąpienia polineuropatii o 10-15%. Odpowiednio intensywne leczenie, czego efektem jest obniżenie wartości HbA1c, zmniejsza to ryzyko o 64% w ciągu 5 lat. Podobnie u pacjentów z cukrzycą typu 2, intensywne leczenie cukrzycy pozwoliło zmniejszyć liczbę przypadków polineuropatii aż o 60% i opóźnić jej wystąpienia o 2 lata.

4. Powikłania niewyrównanej cukrzycy

Niezadawalająco wyrównana cukrzyca może doprowadzić do powikłań, takich jak: zawał serca, udar mózgu, uszkodzenie nerek, zespół stopy cukrzycowej czy retinopatia cukrzycowa. Przyczyną  większości zgonów (około 75 %) chorych na cukrzycę są powikłania ze strony układu krążenia. Zawał serca występuje u pacjentów z cukrzycą cztery razy częściej niż u chorych bez cukrzycy, udar mózgu – pięć razy częściej, a do amputacji stopy dochodzi aż 40 razy częściej. Na podstawie stężenia hemoglobiny glikowanej można oszacować ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy. Im wyższa wartość HbA1c  tym wyższe ryzyko powikłań. Wzrost stężenia HbA1c o 1% zwiększa ryzyko zgonu związane z cukrzycą o 21%, zawału serca o około 14 % , choroby naczyń obwodowych o 43 %, polineuropatii cukrzycowej o około 10-15%, a zaćmy o 19%.
Redukcja stężenia hemoglobiny glikowanej już o 1 % wiąże się  ze zmniejszeniem ryzyka przewlekłych powikłań (retinopatii i  nefropatii cukrzycowej)  o 37%,  z 5 % redukcją ryzyka udaru mózgu, redukcją ryzyka zgonu o 12 %, a ryzyka amputacji kończyny aż o 43%.

Według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego oznaczenie HbA1c powinno być wykonane u każdego chorego na cukrzycę przynajmniej raz w roku. U osób charakteryzujących się chwiejnym przebiegiem cukrzycy częściej. W praktyce klinicznej, u większości chorych zaleca się oznaczenie HbA1c co 6 miesięcy.

5. Znaczenie badania HbA1c

Należy pamiętać o tym, że regularne oznaczanie HbA1c jest niezbędnym elementem terapii. Pozwala ocenić, czy stosowane leczenie jest skuteczne, czy pacjent przestrzega zaleceń. Umożliwia modyfikację terapii tak, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy. Porównywanie kolejnych oznaczeń umożliwia ocenę progresji choroby.

Bibliografia

  • Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7
  • Czech A., Tatoń J. Cukrzyca a choroby serca, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2000, ISBN 83-86019-81-6
  • Gill G.V., Pickup J.C., Williams G. Cukrzyca - trudne pytania, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2001, ISBN 83-88778-13-7
  • Kemona H., Mantur M. (red.), Diagnostyka laboratoryjna, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-264-5
  • Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0
  • Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
  • Otto-Buczkowska E. Cukrzyca - patogeneza, diagnostyka, leczenie, Borgis, Warszawa 2005, ISBN 83-85284-50-8
  • Colwell J.A. CUKRZYCA - nowe ujęcie diagnostyki i leczenia, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-87944-77-7
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Komentarze

Pytania do specjalistów

Jakie są normy HbA1c?

Witam, mam pytanie odnośnie HbA1c. Wiem, że normy dla zdrowych osób wynoszą 4-6%. Ale zaciekawiło mnie, czy wiek ma tu jakieś znaczenie? Tzn. czy osoba młodsza powinna mieć niższe HbA1c (bliżej 4)? Czy jest to zupełnie bez znaczenia? Z góry dziękuję za...

Odpowiada:  Maciej Pawłowski Maciej Pawłowski
pokaż 5 następnych

Artykuły Badania dla cukrzyków

Badania dla cukrzyków Badanie stężenia C-peptydu

Oznaczanie stężenia peptydu C jest obecnie najlepszą metodą na poznanie rzeczywistej produkcji insuliny przez trzustkę. Już w kilka minut po uwolnieniu z trzustki około połowa insuliny jest degradowana w wątrobie. Dlatego oznaczanie stężenia tego hormonu...

Badania dla cukrzyków Badanie na obecność przeciwciał przeciwwyspowych

Badanie na obecność przeciwciał przeciwwyspowych jest wyrafinowanym badaniem laboratoryjnym pozwalającym na wczesne wykrycie cukrzycy typu 1. Test ów może także posłużyć do ustalenia przyczyn cukrzycy u osób dorosłych, u których...

Badania dla cukrzyków Stężenie kwasu mlekowego w surowicy

Stężenie kwasu mlekowego w surowicy jest czułym parametrem, świadczącym o niedokrwieniu tkanek obwodowych. Parametr ten ma dużą wartość rokowniczą w ostrych stanach przebiegających ze wstrząsem, ale wzrasta też w innych sytuacjach np. przy stosowaniu...

Ciała ketonowe w moczu
Badania dla cukrzyków Ciała ketonowe w moczu

Ciała ketonowe to związki chemiczne stanowiące pośredni metabolit tłuszczów. Obecne w moczu oznaczają, że organizm zużywa tłuszcz do produkowania energii, zamiast wykorzystywać do tego celu glukozę. Przyczyną takiego stanu jest niedobór...

Pomiar hemoglobiny glikowanej Odtwórz wideo
Badania dla cukrzyków Pomiar hemoglobiny glikowanej

Hemoglobina wewnątrz krwinki czerwonej transportuje tlen z płuc do tkanek, a dwutlenek węgla z tkanek do płuc. Jest więc odpowiedzialna za dotlenienie komórek i niezbędna do życia. Hemoglobina glikowana (HbA1c) to natomiast hemoglobina,...

Badanie koronarograficzne Odtwórz wideo
Koronarografia Badanie koronarograficzne

Badanie koronarograficzne określa się inaczej jako angiografię tętnic wieńcowych. Koronarografia to badanie polegające na znalezieniu miejsc, w których tętnice wieńcowe uległy zwężeniu. Jest to badanie inwazyjne, dlatego wiąże się z pewnym ryzykiem...

Badanie dermatoskopowe Odtwórz wideo
Dermatoskopia Badanie dermatoskopowe

Dermatoskopia, inaczej mikroskopia epilumiscencyjna to nieinwazyjne badanie w dermatologii, które polega na badaniu skóry za pomocą urządzenia podobnego do mikroskopu. Metoda polega na ocenie znamion barwinkowych w oparciu o kilka kryteriów....

Badanie okulistyczne Odtwórz wideo
Badanie wzroku Badanie okulistyczne

Podstawowe badania okulistyczne to: stwierdzające rodzaj wady wzroku, pomiar ostrości widzenia, ocena dna oka, mierzenie ciśnienia śródgałkowego oraz określenie pola widzenia. Podczas wizyty u okulisty najczęściej wykonuje się ocenę ostrości...

Diagnostyka osteoporozy Badanie osteoporozy

Badanie osteoporozy to tak naprawdę dość dużo różnego rodzaju testów. Prawidłowa diagnoza osteoporozy może wymagać przebadania krwi i moczu oraz badań obrazowych. Te ostatnie pozwalają zobaczyć, czy struktura kości jest zniszczona, a jeśli...

Badania Badanie cholesterolu

Badanie poziomu cholesterolu powinno być rutynowo wykonywane u kobiet powyżej 45 roku życia i u mężczyzn powyżej 35 roku życia. Bez względu na wiek badanie to jest wskazane w przypadku stwierdzenia występowania czynników ryzyka chorób układu...

pokaż 10 następnych