Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Interpretacja wyniku badania moczu

http-www-shutterstock-com-pic-158366573-stock-photo-female-doctor-holding-application-form-while-consulting-patient_7fe7.jpg
Zdjęcie lekarza / Shutterstock

1. Badanie ogólne moczu

Badanie moczu na urobilinogen

Barwnik żółciowy, który jest rozpuszczalny w wodzie i może być obecny w moczu każdego zdrowego człowieka nosi nazwę urobilinogen. Jest on produktem metabolizmu bilirubiny i jego wydalanie na dobę powinno wynosić 0-4 mg (0-67 umol).

Zwiększona ilość urobilinogenu świadczy o wzmo..

Próbka do badania ogólnego jest najczęściej pobierana z pierwszej, porannej porcji moczu. Po dokładnym umyciu okolic ujścia cewki moczowej niewielka ilość moczu powinna być oddana do toalety, a następnie około stu mililitrów do jałowego pojemniczka i możliwie szybko dostarczona do laboratorium. Badanie moczu powinno być wykonane w ciągu 2 godzin od pobrania, a jeśli nie jest to możliwe, mocz powinien być przechowywany w chłodnym miejscu.

Lekarz może zlecić badanie ogólne moczu w wielu sytuacjach. Najczęściej robi to, podejrzewając zakażenie układu moczowego, cukrzycę, krwawienie z dróg moczowych, chorobę wątroby. Jest ono także jednym z rutynowo wykonywanych okresowych badań kontrolnych.

2. Test paskowy

Pierwszym etapem badania moczu jest wykonanie tzw. testu paskowego. Te dostępne na rynku testy wykorzystywane są do szybkich badań nie tylko w szpitalach czy przychodniach, ale także w domu chorego. Przy ich użyciu możliwe jest stwierdzenie w moczu obecności takich substancji, jak białko, glukoza, hemoglobina, urobilinogen, ciałka ketonowe, azotany. Pozwalają one także na oznaczenie pH moczu.

Zasada działania testów paskowych polega na tym, że zawierają one związki chemiczne, które po kontakcie z badanymi substancjami zmieniają barwę. Uzyskane kolory są porównywane z ustaloną dla danego testu skalą i na tej podstawie pozwalają wnioskować o ewentualnie nieprawidłowym stężeniu badanej substancji w moczu. Test odpowiada nam na pytanie, „czy dana substancja znajduje się w moczu?” i ewentualnie „czy jest jej dużo?”, nie daje jednak precyzyjnego, liczbowego wyniku. Sygnalizuje więc jedynie ewentualną nieprawidłowość, która powinna być dalej diagnozowana przy użyciu dokładniejszych badań.

Test paskowy ocenia następujące parametry:

  • barwa moczu – prawidłowy mocz opisywany jest zwykle jako słomkowy, żółty, bladożółty, ciemnożółty. Barwa moczu mówi o jego zagęszczeniu lub o obecności substancji, które w normalnych warunkach są nieobecne (wiele leków i barwników zawartych na przykład w pokarmach może ją zmieniać);
  • przejrzystość – mocz prawidłowy jest przejrzysty lub lekko mętny. Znaczne zmętnienie moczu jest najczęściej spowodowane obecnością bakterii, białych krwinek i komórek nabłonków, co może świadczyć o stanie zapalnym dróg moczowych. Przyczyną zmętnienia może być także śluz, krew miesiączkowa, nasienie, a także wytrącone kryształy moczanów, kwasu szczawiowego lub szczawianu wapnia;
  • zapach – prawidłowy mocz ma charakterystyczny zapach, który może ulec zmianie w czasie stosowania niektórych leków bądź po spożyciu pewnych pokarmów (np. szparagów). Gdy zapach moczu zostanie opisany jako „mysi”, nasuwa to podejrzenie wrodzonej metabolicznej choroby – fenyloketonurii, zapach „owocowy” może wystąpić w cukrzycy (gdy jest ona niewłaściwie kontrolowana, a w moczu pojawią się tzw. ciała ketonowe);
  • ciężar właściwy – mówi nam, czy mocz jest prawidłowo zagęszczany, co zależne jest nie tylko od samych nerek, ale również od jednego z hormonów wydzielanych przez przysadkę mózgową. Na ciężar właściwy wpływ ma także obecność w moczu substancji, których nie powinno w nim być w warunkach prawidłowych (np. glukozy);
  • pH – mówi o tym, jak kwaśny (bądź zasadowy jest mocz). W dużym stopniu parametr ten zależy od czynności nerek, ale mają na niego wpływ także przyjmowane leki, dieta (dieta bogata w mięso obniża, a dieta wegetariańska podwyższa pH moczu), infekcje układu moczowego;
  • białko – niewielka ilość białka może występować u zupełnie zdrowych osób (np. po wysiłku fizycznym), jednak duża jego ilość może wskazywać na uszkodzenie nerek bądź poważną chorobę układową i wymaga dalszej diagnostyki;
  • glukoza – nigdy nie powinno jej być w moczu zdrowych ludzi, a jej obecność najczęściej świadczy o cukrzycy. Może pojawić się także w zaburzeniach hormonalnych, takich jak nadczynność tarczycy czy akromegalia, ale również w trakcie terapii niektórymi lekami;
  • ciałka ketonowe – w śladowych ilościach mogą występować u zupełnie zdrowych osób, np. podczas głodzenia, jednak zazwyczaj ich obecność wiąże się z cukrzycą; krew – krew w moczu pojawia się przede wszystkim w schorzeniach dróg moczowych, takich jak kamica nerkowa (najczęstsza przyczyna) czy rak pęcherza;
  • bilirubina i urobilinogen – nieprawidłowości w zakresie tych parametrów świadczyć mogą o uszkodzeniu wątroby, problemach w przepływie żółci bądź o nadmiernym rozpadzie krwinek czerwonych;
  • związki azotowe – dodatni wynik świadczy zwykle o znacznej ilości bakterii w drogach moczowych i jest wskazaniem do wykonania posiewu moczu.

3. Badanie mikroskopowe moczu

Drugim etapem badania ogólnego moczu jest badanie mikroskopowe. W badaniu pod mikroskopem laborant ocenia tzw. osad moczu, czyli obecność elementów, takich jak:

  • krwinki czerwone – normą jest występowanie pojedynczych krwinek czerwonych w badaniu mikroskopowym moczu. Duża ich liczba może świadczyć o uszkodzeniu układu moczowego, np. kamicy nerkowej, kłębuszkowym zapaleniu nerek, urazie nerki, nowotworze pęcherza moczowego. Inną przyczyną mogą być przyjmowane leki, ale także zanieczyszczenie próbki moczu krwią miesiączkową,
  • krwinki białe – kilka krwinek białych w wyniku badania osadu moczu jest jak najbardziej normą. Duża ich ilość świadczy najczęściej o zakażeniu dróg moczowych lub o zanieczyszczeniu próbki moczu wydzieliną z narządów płciowych,
  • komórki nabłonkowe – nieliczne komórki nabłonkowe nie są patologią, a jedynie wynikiem fizjologicznego złuszczania się błony śluzowej układu moczowego. Duża ilość nabłonków może wskazywać na uszkodzenie nerek przez leki lub w przebiegu zapalenia, nieprawidłowości zlokalizowane w moczowodach, pęcherzu lub cewce moczowej,
  • wałeczki – czasami wałeczki występują u osób zdrowych, ale gdy pojawiają się w moczu w dużych ilościach, należy koniecznie podjąć dalszą diagnostykę chorób nerek,
  • kryształy – powstają na skutek wytrącania się soli mineralnych obecnych w dużych ilościach w moczu. Mogą być to kryształy szczawianu wapnia, fosforanu wapnia, kwasu moczowego, cystyny i innych substancji. Duże kryształy mogą tworzyć w układzie moczowym złogi, a stan taki określany jest mianem kamicy,
  • inne substancje – badanie mikroskopowe pozwala wykryć w moczu również bakterie, drożdże, pierwotniaki, śluz czy plemniki.

Należy podkreślić, że wynik badania ogólnego moczu może być zafałszowany przez wiele czynników, z których najważniejszymi są zanieczyszczenie badanego moczu spowodowane niewłaściwym sposobem pobierania i zbyt późne dostarczenie próbki do laboratorium.

Najczęstszym powodem wykonywania badania mikrobiologicznego moczu są objawy wskazujące na zakażenie układu moczowego, takie jak gorączka, pieczenie bądź ból w czasie oddawania moczu.

Osoba analizująca pod mikroskopem osad moczu podczas wykonywania badania ogólnego jest czasem w stanie wykryć obecne w nim bakterie. Nie ma jednak możliwości określić ani ich rodzaju, ani, co ważniejsze, stwierdzić, jakie leki będą w walce z nimi skuteczne. Tu z pomocą przychodzi badanie mikrobiologiczne, nazywane także posiewem. Próbka moczu jest wylewana na specjalną pożywkę, sprzyjającą wzrostowi bakterii. Jeśli mocz zawiera mikroorganizmy, to zwykle dochodzi do ich szybkiego wzrostu. Po stwierdzeniu obecności w moczu dużej, tzw. znamiennej ilości bakterii, wykonywany jest antybiogram, czyli oznaczenie wrażliwości wyhodowanych drobnoustrojów na antybiotyki. Antybiogram to informacja dla lekarza o tym, jakie leki powinien zastosować w danym przypadku.

W zależności od objawów zgłaszanych przez chorego i podejrzewanej przez lekarza choroby, w moczu może być oznaczany cały szereg substancji chemicznych. Są to np.: jony, takie jak sód, potas, chlorki, magnez, wapń, fosforany czy magnez. Zawartość jonów w moczu może być nieprawidłowa w niewydolności nerek, ale także w kamicy nerkowej czy w zaburzeniach stanu odżywienia. Stwierdzenie występowania w moczu hemoglobiny, dużych ilości bilirubiny czy urobilonogenu wskazywać może między innymi na chorobę wątroby.

Mocz może być także materiałem, pozwalającym stwierdzić, że dana osoba zażywała narkotyki (np. kokainę, marihuanę, haszysz, LSD, opioidy) bądź leki.

Bibliografia

  • Steciwko A. (red.), Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 978-83-89581-78-5
  • Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4
  • Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0
  • Hyla-Klekot L., Kokot F. (red.), Davidson Choroby wewnętrzne, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-074-0
Lekarz Małgorzata Waszkiewicz,
Komentarze

zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Badania moczu - najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Artykuły Badania moczu
Badania moczu

Badanie chemiczne moczu

Jedną z podstawowych funkcji nerek jest filtrowanie krwi i eliminowanie odpadków, które powstały podczas produkcji moczu. Z moczem usuwany jest z organizmu nadmiar substancji mineralnych, takich jak: sód, potas, wapń, magnez, chlorki,...

Badania moczu

Badanie fizyczne moczu

(...) wykryć chorobę jeszcze w okresie bezobjawowym. Spis treści Wskazania i przygotowanie do wykonania badania moczu Wskazania do wykonania badania moczu: choroby układu moczowego, choroby ogólnoustrojowe (np. badanie w cukrzycy, nadciśnieniu tętniczym), ciąża, żółtaczka. Przygotowanie do badania moczu: przed oddaniem moczu okolica narządów moczowo-płciowych powinna ... do pracowni w jak najszybszym czasie w celu uzyskania wyniku badania moczu, mocz przetrzymywany w temperaturze pokojowej nie nadaje...

Badania moczu

Interpretacja wyniku badania ogólnego moczu

(...) ze specjalistą. Spis treści Wskazania do badania moczu Badanie moczu często zleca się, aby zdiagnozować infekcje dróg moczowych ... i jego właściwości fizycznych. Interpretacja wyniku badania moczu W moczu mogą się także znajdować komórki nabłonkowe i...

Badania moczu

Czego szukamy w badaniu osadu moczu?

(...) osadu moczu zostanie zafałszowany.   Spis treści Właściwości fizyczne moczu Podczas badania moczu brane są pod uwagę ... podczas wykonywania badania moczu są: zanieczyszczenie pojemnika na mocz, obecność glukozy (np. słoik po miodzie), lub...

Badania moczu

Ogólne badanie moczu

(...) pojemniczku, który można kupić w każdej aptece. Spis treści Przygotowanie do badania moczu Próbkę trzeba, w miarę możliwości, jak najszybciej zanieść do laboratorium, ponieważ mocz zbyt długo przechowywany zmienia swoje właściwości i wynik badania moczu może być fałszywy. Kobiety powinny także pamiętać o tym, aby nie oddawać moczu do badania w czasie miesiączki i tuż po...

Badania

Badania moczu

Badania moczu są jednymi z podstawowych badań laboratoryjnych, których wyniki umożliwiają wykrycie wielu chorób. Mocz może zawierać setki różnych substancji, które są efektem końcowym procesu przemiany materii. Podwyższony...

Badanie elektrokardiograficzne (EKG)

Interpretacja badania EKG serca

EKG, czyli elektrokardiografia, jest jednym z podstawowych badań stosowanych w kardiologii. Jest to procedura prosta do wykonania i tania, a jednocześnie bardzo przydatna – n

Zdrowie

Badania

Badania dodatkowe pomagają postawić lekarzowi diagnozę. Bez ich wykonania często trudno byłoby wykryć wiele schorzeń i określić ich stan zaawansowania. Nie należy jednak wykonywać badań tylko wówczas, gdy występują objawy choroby. Oczywiste się...

Urologia i nefrologia

Nietrzymanie moczu

Nietrzymanie moczu to wstydliwy problem. Polega na niekontrolowanym wyciekaniu moczu z pęcherza moczowego. Może to być kilka kropel, stałe kapanie albo nawet strumień. Dolegliwość ta dotyczy osób w różnym wieku, najczęściej jednak występuje...

Normy laboratoryjne

Amoniak w moczu

Badanie polega na pomiarze amoniaku w moczu, który powstaje w organizmie człowieka jako produkt uboczny, powstały podczas procesu trawienia białka w organizmie. Zdrowy organizm potrafi sobie poradzić z produkowanym amoniakiem, który jest...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500