Interpretacja wyniku badania moczu

1. Badanie ogólne moczu

Badanie moczu na urobilinogen Odtwórz wideo
Badanie moczu na urobilinogen Barwnik żółciowy, który jest rozpuszczalny w wodzie...

Próbka do badania ogólnego jest najczęściej pobierana z pierwszej, porannej porcji moczu. Po dokładnym umyciu okolic ujścia cewki moczowej niewielka ilość moczu powinna być oddana do toalety, a następnie około stu mililitrów do jałowego pojemniczka i możliwie szybko dostarczona do laboratorium. Badanie moczu powinno być wykonane w ciągu 2 godzin od pobrania, a jeśli nie jest to możliwe, mocz powinien być przechowywany w chłodnym miejscu.

Lekarz może zlecić badanie ogólne moczu w wielu sytuacjach. Najczęściej robi to, podejrzewając zakażenie układu moczowego, cukrzycę, krwawienie z dróg moczowych, chorobę wątroby. Jest ono także jednym z rutynowo wykonywanych okresowych badań kontrolnych.

2. Test paskowy

Pierwszym etapem badania moczu jest wykonanie tzw. testu paskowego. Te dostępne na rynku testy wykorzystywane są do szybkich badań nie tylko w szpitalach czy przychodniach, ale także w domu chorego. Przy ich użyciu możliwe jest stwierdzenie w moczu obecności takich substancji, jak białko, glukoza, hemoglobina, urobilinogen, ciałka ketonowe, azotany. Pozwalają one także na oznaczenie pH moczu.

Zasada działania testów paskowych polega na tym, że zawierają one związki chemiczne, które po kontakcie z badanymi substancjami zmieniają barwę. Uzyskane kolory są porównywane z ustaloną dla danego testu skalą i na tej podstawie pozwalają wnioskować o ewentualnie nieprawidłowym stężeniu badanej substancji w moczu. Test odpowiada nam na pytanie, „czy dana substancja znajduje się w moczu?” i ewentualnie „czy jest jej dużo?”, nie daje jednak precyzyjnego, liczbowego wyniku. Sygnalizuje więc jedynie ewentualną nieprawidłowość, która powinna być dalej diagnozowana przy użyciu dokładniejszych badań.

Test paskowy ocenia następujące parametry:

  • barwa moczu – prawidłowy mocz opisywany jest zwykle jako słomkowy, żółty, bladożółty, ciemnożółty. Barwa moczu mówi o jego zagęszczeniu lub o obecności substancji, które w normalnych warunkach są nieobecne (wiele leków i barwników zawartych na przykład w pokarmach może ją zmieniać);
  • przejrzystość – mocz prawidłowy jest przejrzysty lub lekko mętny. Znaczne zmętnienie moczu jest najczęściej spowodowane obecnością bakterii, białych krwinek i komórek nabłonków, co może świadczyć o stanie zapalnym dróg moczowych. Przyczyną zmętnienia może być także śluz, krew miesiączkowa, nasienie, a także wytrącone kryształy moczanów, kwasu szczawiowego lub szczawianu wapnia;
  • zapach – prawidłowy mocz ma charakterystyczny zapach, który może ulec zmianie w czasie stosowania niektórych leków bądź po spożyciu pewnych pokarmów (np. szparagów). Gdy zapach moczu zostanie opisany jako „mysi”, nasuwa to podejrzenie wrodzonej metabolicznej choroby – fenyloketonurii, zapach „owocowy” może wystąpić w cukrzycy (gdy jest ona niewłaściwie kontrolowana, a w moczu pojawią się tzw. ciała ketonowe);
  • ciężar właściwy – mówi nam, czy mocz jest prawidłowo zagęszczany, co zależne jest nie tylko od samych nerek, ale również od jednego z hormonów wydzielanych przez przysadkę mózgową. Na ciężar właściwy wpływ ma także obecność w moczu substancji, których nie powinno w nim być w warunkach prawidłowych (np. glukozy);
  • pH – mówi o tym, jak kwaśny (bądź zasadowy jest mocz). W dużym stopniu parametr ten zależy od czynności nerek, ale mają na niego wpływ także przyjmowane leki, dieta (dieta bogata w mięso obniża, a dieta wegetariańska podwyższa pH moczu), infekcje układu moczowego;
  • białko – niewielka ilość białka może występować u zupełnie zdrowych osób (np. po wysiłku fizycznym), jednak duża jego ilość może wskazywać na uszkodzenie nerek bądź poważną chorobę układową i wymaga dalszej diagnostyki;
  • glukoza – nigdy nie powinno jej być w moczu zdrowych ludzi, a jej obecność najczęściej świadczy o cukrzycy. Może pojawić się także w zaburzeniach hormonalnych, takich jak nadczynność tarczycy czy akromegalia, ale również w trakcie terapii niektórymi lekami;
  • ciałka ketonowe – w śladowych ilościach mogą występować u zupełnie zdrowych osób, np. podczas głodzenia, jednak zazwyczaj ich obecność wiąże się z cukrzycą; krew – krew w moczu pojawia się przede wszystkim w schorzeniach dróg moczowych, takich jak kamica nerkowa (najczęstsza przyczyna) czy rak pęcherza;
  • bilirubina i urobilinogen – nieprawidłowości w zakresie tych parametrów świadczyć mogą o uszkodzeniu wątroby, problemach w przepływie żółci bądź o nadmiernym rozpadzie krwinek czerwonych;
  • związki azotowe – dodatni wynik świadczy zwykle o znacznej ilości bakterii w drogach moczowych i jest wskazaniem do wykonania posiewu moczu.

3. Badanie mikroskopowe moczu

Drugim etapem badania ogólnego moczu jest badanie mikroskopowe. W badaniu pod mikroskopem laborant ocenia tzw. osad moczu, czyli obecność elementów, takich jak:

  • krwinki czerwone – normą jest występowanie pojedynczych krwinek czerwonych w badaniu mikroskopowym moczu. Duża ich liczba może świadczyć o uszkodzeniu układu moczowego, np. kamicy nerkowej, kłębuszkowym zapaleniu nerek, urazie nerki, nowotworze pęcherza moczowego. Inną przyczyną mogą być przyjmowane leki, ale także zanieczyszczenie próbki moczu krwią miesiączkową,
  • krwinki białe – kilka krwinek białych w wyniku badania osadu moczu jest jak najbardziej normą. Duża ich ilość świadczy najczęściej o zakażeniu dróg moczowych lub o zanieczyszczeniu próbki moczu wydzieliną z narządów płciowych,
  • komórki nabłonkowe – nieliczne komórki nabłonkowe nie są patologią, a jedynie wynikiem fizjologicznego złuszczania się błony śluzowej układu moczowego. Duża ilość nabłonków może wskazywać na uszkodzenie nerek przez leki lub w przebiegu zapalenia, nieprawidłowości zlokalizowane w moczowodach, pęcherzu lub cewce moczowej,
  • wałeczki – czasami wałeczki występują u osób zdrowych, ale gdy pojawiają się w moczu w dużych ilościach, należy koniecznie podjąć dalszą diagnostykę chorób nerek,
  • kryształy – powstają na skutek wytrącania się soli mineralnych obecnych w dużych ilościach w moczu. Mogą być to kryształy szczawianu wapnia, fosforanu wapnia, kwasu moczowego, cystyny i innych substancji. Duże kryształy mogą tworzyć w układzie moczowym złogi, a stan taki określany jest mianem kamicy,
  • inne substancje – badanie mikroskopowe pozwala wykryć w moczu również bakterie, drożdże, pierwotniaki, śluz czy plemniki.

Należy podkreślić, że wynik badania ogólnego moczu może być zafałszowany przez wiele czynników, z których najważniejszymi są zanieczyszczenie badanego moczu spowodowane niewłaściwym sposobem pobierania i zbyt późne dostarczenie próbki do laboratorium.

Najczęstszym powodem wykonywania badania mikrobiologicznego moczu są objawy wskazujące na zakażenie układu moczowego, takie jak gorączka, pieczenie bądź ból w czasie oddawania moczu.

Osoba analizująca pod mikroskopem osad moczu podczas wykonywania badania ogólnego jest czasem w stanie wykryć obecne w nim bakterie. Nie ma jednak możliwości określić ani ich rodzaju, ani, co ważniejsze, stwierdzić, jakie leki będą w walce z nimi skuteczne. Tu z pomocą przychodzi badanie mikrobiologiczne, nazywane także posiewem.

Próbka moczu jest wylewana na specjalną pożywkę, sprzyjającą wzrostowi bakterii. Jeśli mocz zawiera mikroorganizmy, to zwykle dochodzi do ich szybkiego wzrostu. Po stwierdzeniu obecności w moczu dużej, tzw. znamiennej ilości bakterii, wykonywany jest antybiogram, czyli oznaczenie wrażliwości wyhodowanych drobnoustrojów na antybiotyki. Antybiogram to informacja dla lekarza o tym, jakie leki powinien zastosować w danym przypadku.

W zależności od objawów zgłaszanych przez chorego i podejrzewanej przez lekarza choroby, w moczu może być oznaczany cały szereg substancji chemicznych. Są to np.: jony, takie jak sód, potas, chlorki, magnez, wapń, fosforany czy magnez. Zawartość jonów w moczu może być nieprawidłowa w niewydolności nerek, ale także w kamicy nerkowej czy w zaburzeniach stanu odżywienia. Stwierdzenie występowania w moczu hemoglobiny, dużych ilości bilirubiny czy urobilonogenu wskazywać może między innymi na chorobę wątroby.

Mocz może być także materiałem, pozwalającym stwierdzić, że dana osoba zażywała narkotyki (np. kokainę, marihuanę, haszysz, LSD, opioidy) bądź leki.

Bibliografia

  • Steciwko A. (red.), Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 978-83-89581-78-5
  • Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4
  • Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0
  • Hyla-Klekot L., Kokot F. (red.), Davidson Choroby wewnętrzne, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-074-0
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0
Komentarze
Wyloguj

Porady ekspertów

Plemniki w każdym badaniu moczu - co to oznacza?

Od 3 lat u męża w każdym badaniu moczu wychodzą liczne plemniki. Mąż ma 49 lat i od 2 lat leczy...

lek. Magdalena Kowalska Porady udziela lek. Magdalena Kowalska lekarz w Klinice Neurologii i Epileptologii w Szpitalu im. prof. W. Orłowskiego w Warszawie.
Śluz i nabłonki płaskie w moczu

Witam! Otóż dziś, po raz kolejny w przeciągu dwóch tygodni zemdlałam rano. Zjadłam...

lek. Karol Kaziród-Wolski Porady udziela lek. Karol Kaziród-Wolski lekarz w trakcie specjalizacji z kardiologii w Świętokrzyskim Centrum Kardiologii.
pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

pokaż 5 następnych

Artykuły Badania moczu

Badanie pH moczuOdtwórz wideo
Badania moczu Badanie pH moczu

Badanie pH moczu przeprowadza się podczas badania ogólnego moczu. Obecnie badanie ogólne moczu można zrobić sobie nawet w domu, za pomocą specjalnego testu paskowego. Taki test można kupić w aptece. Należy jednak pamiętać, że wyniki,...

Test na ciężar właściwy moczuOdtwórz wideo
Badania moczu Test na ciężar właściwy moczu

Badanie ogólne moczu obejmuję ocenę cech fizycznych, biochemicznych oraz morfologicznych. Jednym z parametrów będących w badaniu ogólnym moczu jest jego ciężar właściwy, czyli inaczej mówiąc po prostu jego gęstość. Zależy ona...

Badanie moczu na ciała ketonoweOdtwórz wideo
Badania moczu Badanie moczu na ciała ketonowe

Badanie ogólne moczu jest jednym z podstawowych badań. Pozwala na uzyskanie bardzo wielu informacji, przede wszystkim na temat stanu układu moczowego i pracy nerek, ale także różnych chorób ogólnoustrojowych. Wyniki badania moczu pozwalają na otrzymanie bardzo wielu informacji dotyczących stanu organizmu. Ze względu na złożoność wielu czynników wpływających na skład i właściwości moczu, wyniki badania moczu powinny być zawsze interpretowane przez lekarza. Pojawienie się...

Badanie moczu na krewOdtwórz wideo
Badania moczu Badanie moczu na krew

Krew w moczu nie powinna się pojawiać u zdrowej osoby. Jeśli już się pojawi, zazwyczaj oznacza toczącą się w organizmie infekcję. W przypadku, jeśli danej osobie nic nie dolega, nie ma ona objawów infekcji, a badanie wykrywa krew w moczu – może to świadczyć o chorobach nerek, takich jak kłębuszkowe zapalenie nerek. Krew w moczu można wykryć za pomocą badania moczu, przeprowadzonego w domu lub w laboratorium. Badanie ogólne moczu domowego użytku działa na podobnych zasadach jak...

Badanie moczu na azotynyOdtwórz wideo
Badania moczu Badanie moczu na azotyny

Badanie moczu na azotyny jest częścią badania ogólnego moczu i można je wykonać samodzielnie w domu. Domowe badanie ogólne moczu przeprowadza się za pomocą specjalnego testu paskowego, dzięki któremu bada się właściwości i skład...

Badania moczu
Badania Badania moczu

Badania moczu są jednymi z podstawowych badań laboratoryjnych, których wyniki umożliwiają...

Interpretacja badania EKG serca
Badanie elektrokardiograficzne (EKG) Interpretacja badania EKG serca

EKG, czyli elektrokardiografia, jest jednym z podstawowych badań stosowanych w kardiologii....

Zdrowie Badania

Badania dodatkowe pomagają postawić lekarzowi diagnozę. Bez ich wykonania często trudno byłoby...

Nietrzymanie moczu
Urologia i nefrologia Nietrzymanie moczu

Nietrzymanie moczu to wstydliwy problem. Polega na niekontrolowanym wyciekaniu moczu z pęcherza...

Glukoza w moczu
Normy laboratoryjne Glukoza w moczu

Glukoza w moczu jest prawie całkowicie reabsorbowana do krążenia. Jej poziom może wzrosnąć,...

Normy laboratoryjne Osmolalność moczu

Osmolalność moczu zazwyczaj zleca się równocześnie z badaniem osmolalności osocza krwi,...

Normy laboratoryjne Amoniak w moczu

Badanie polega na pomiarze amoniaku w moczu, który powstaje w organizmie człowieka jako...

Normy laboratoryjne Amylaza w moczu

Amylaza jest enzymem, który odpowiada za trawienie węglowodanów złożonych (takich...

Normy laboratoryjne Chlorki w moczu

Chlorki to elektrolity reagujące z innymi pierwiastkami, takimi jak potas, sód czy dwutlenek...

Białko w moczu
Normy laboratoryjne Białko w moczu

Badanie ogólne moczu jest jednym z elementarnych badań, służących diagnozowaniu chorób,...

Bilirubina w moczu
Normy laboratoryjne Bilirubina w moczu

Bilirubina to główny, końcowy produkt przemiany hemu. Powstaje ona w wyniku przemiany...

pokaż 10 następnych
Zamknij Załóż konto
Zamknij Logowanie

Nie masz konta? Załóż teraz

Zapomniałem hasło Przypomnij hasło

Zamknij

Wypełnij swoje dane

Ryzyko schorzeń często zależne jest od płci, wieku i wykonywanego zawodu

Wiek determinuje zarówno ryzyko schorzeń, jak i rodzaj leczenia

Dzięki informacji o Twojej lokalizacji i ubezpieczeniu, będziemy mogli zaproponować Ci najlepszych specjalistów i kliniki zajmujące się Twoim problemem

-

Dane kontaktowe potrzebne są nam do powiadomienia Cię o odpowiedziach specjalistów

Akceptuję regulamin zadawania pytań.
Cofnij