Choroba glutenowa

Choroba glutenowa (inaczej celiakia) jest to wrodzona, przekazywana dziedzicznie nietolerancja glutenu, tj. białka zawartego w ziarnach pszenicy, jęczmienia, żyta, owsa, orkiszu. Ta choroba trzewna ujawnia się już w pierwszych miesiącach życia, po odstawieniu dziecka od piersi matki. Choroba glutenowa ujawnia się także u dorosłych, kiedy forma utajona choroby glutenowej przechodzi w formę aktywną. W leczeniu celiakii stosowana jest dieta bezglutenowa przez całe życie.

Przyczyny choroby glutenowej

Choroba glutenowa spowodowana jest obecnością białek, ogólnie zwanych glutenem, w pszenicy (gliadyna), życie (sekalina), jęczmieniu (hordeina) i owsie (awenina). Dokładna etiologia choroby nie jest znana, ale podejrzewa się, że jest to choroba związana z autoagresją (choroba autoimmunologiczna), ponieważ w jej przebiegu wykrywane są swoiste przeciwciała we krwi, m.in. IgA-EMA, IgA-ARA. Choroba często także współistnieje z innymi chorobami autoimmunologicznymi, jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, toczeń układowy czy sarkoidoza. W wyniku nadmiernej odpowiedzi immunologicznej następuje wzrost białych ciałek we krwi, które powodują uszkodzenie błony śluzowej jelita. Prowadzi to do zmian zanikowych jelita, a przez to nie jest ono w stanie spełniać swojej funkcji.
Choroba glutenowa często daje pierwsze objawy już u niemowlaków, najczęściej między 6 a 12 miesiącem życia, gdy do diety malucha zostają wprowadzone produkty zawierające gluten, np. chleb czy ciasta.

Objawy i leczenie choroby glutenowej

Objawy celiakii mogą się nieco różnić, w zależności od wieku chorego. Dzieci z chorobą glutenową nie rozwijają się prawidłowo. Głównym objawem jest nieżyt żołądkowo-jelitowy, który charakteryzuje się występowaniem wzdęć brzucha, zabarwionych na żółto, cuchnących stolców. Czasami może wystąpić także niedokrwistość z niedoboru żelaza, wynikająca z zaburzenia wchłaniania w jelicie. Pojawia się także niedobór białka, kwasu foliowego, niedobory witamin. Dłuższy czas trwania choroby prowadzi do zahamowania wzrostu dziecka. W niektórych przypadkach pojawia się również wtórna nietolerancja dwucukrów. We krwi wykrywane są przeciwciała skierowane przeciwko innym antygenom pokarmowym, np. przeciwko białkom jaja kurzego lub białkom mleka krowiego.
U dorosłych ujawnienie się choroby poprzedza choroba zakaźna, np. przewodu pokarmowego czy układu oddechowego lub zabieg operacyjny, a czasami ciąża czy stres. W takich przypadkach jest to tzw. postać ukryta choroby trzewnej. Choroba potencjalnie istnieje, ale brak jest jakichkolwiek objawów klinicznych oraz nie występują zmiany zanikowe kosmków jelitowych. W niekorzystnych warunkach dla organizmu następuje zainicjowanie rozwoju choroby glutenowej.
Objawy celiakii u dorosłych to: spadek wagi, bóle kości, mrowienia w kończynach, obrzęki i zmiany skórne. Życie codzienne utrudniają bolesne biegunki o nieprzyjemnym zapachu i widoczne obrzęki ciała. Charakterystyczne dla choroby jest występowanie tłuszczu w stolcu. Obwód brzucha powiększa się. Także u dorosłych pojawiają się objawy wynikające z zaburzenia wchłaniania w jelicie, jak niedokrwistość czy niedobór witamin, co w konsekwencji prowadzi do niedożywienia, a nawet wyniszczenia organizmu.
Celiakia przebiega z czasowymi jej zaostrzeniami przeplatanymi okresami bez dolegliwości.

Ze względu na nieznaną dokładnie przyczynę powstawania choroby glutenowej, nie można zastosować leczenia przyczynowego. Leczenie celiakii opiera się jedynie na stosowaniu diety bezglutenowej przez całe życie.