Choroba wysokościowa

Choroba wysokościowa to problem dotyczący ludzi lubiących wyzwania i mocne wrażenia pod postacią wspinaczek wysokogórskich. Występuje u około 25% osób wchodzących na wysokość powyżej 2500 m n.p.m. i u 75% osób przekraczających wysokość 4500 m n.p.m. Najogólniej można określić ją jako zespół objawów spowodowany brakiem adaptacji do warunków panujących na dużych wysokościach. Ważne jest, aby wszyscy, których znudziły tradycyjne sposoby spędzania wolnego czasu i którzy postanowili spróbować swoich sił w zmierzeniu z górą, zdawali sobie sprawę z istnienia tej specyficznej choroby, znali sposoby zapobiegania jej rozwojowi oraz zasady postępowania w razie jej wystąpienia.

Przyczyny choroby wysokościowej

Choroba wysokościowa rozwija się na skutek stopniowego zmniejszania się ilości tlenu w powietrzu wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. Spowodowane jest to postępującym wraz z wysokością spadkiem ciśnienia atmosferycznego, a wraz z nim spadkiem ciśnienia cząsteczkowego tlenu. Prowadzi to oczywiście do zmniejszania się stężenia tlenu w organizmie człowieka. Tlen jest pierwiastkiem niezbędnym do życia, dlatego organizm uruchamia szereg mechanizmów wyrównawczych, adaptujących go do nowych, niekorzystnych warunków.

 

Oddech staje się szybszy i głębszy, przyspieszeniu ulega akcja serca, co powoduje wzrost przepływu krwi przez narządy wewnętrzne, a więc i wzrost zaopatrzenia ich w tlen. Zwiększenie ukrwienia nerek prowadzi do wzrostu wytwarzania przez nie moczu, a obniżenie poziomu tlenu we krwi przez nie przepływającej stymuluje je do produkcji erytropoetyny. Jest to hormon bardzo ważny w tych warunkach, ponieważ pobudza szpik kostny do produkcji krwinek czerwonych. Im zaś jest ich więcej, tym sprawniejszy staje się transport tlenu do tkanek.

Procesy adaptacyjne mają jednak swoją granicę – na wysokości 7500 m n.p.m, nazywanej też „strefą śmierci”, stają się one niewydolne i nie są już w stanie kompensować dalszego zmniejszania się poziomu tlenu. Dochodzi do niedotlenienia organizmu i uszkadzania narządów wewnętrznych. Uszkodzenie śluzówki jelit powoduje zaburzenia wchłaniania substancji odżywczych, spada masa ciała, gdyż organizm wykorzystuje energię zmagazynowaną w tłuszczu i spala białka zawarte w mięśniach. Na wysokości powyżej 8000 m n.p.m. proces wyniszczenia organizmu jest tak szybki, że śmierć następuje po kilku dniach, nawet u osób z dobrą adaptacją do wysokości.

Rodzaje i objawy choroby wysokościowej

Do objawów świadczących o rozwoju choroby wysokościowej należą:

• ból i zawroty głowy,
• bezsenność,
• drażliwość,
• bóle mięśni,
• uczucie zmęczenia, wyczerpania,
• utrata apetytu,
• nudności lub wymioty,
• obrzęki twarzy, rąk i stóp,
• problemy z koordynacją ruchów.

Można wyróżnić następujące postacie choroby wysokościowej:

• ostra choroba wysokościowa (acute mountain sickness – AMS) – najczęstsza,
• wysokościowy obrzęk płuc (high altitude pulmonary edema – HAPE),
• wysokościowy obrzęk mózgu (high altitude cerebral edema – HACE),
• obwodowe obrzęki wysokościowe,
• wylewy krwawe do siatkówki,
• zakrzepica,
• ogniskowe zaburzenia neurologiczne.

Zapobieganie i leczenie choroby wysokościowej



Aby choroba wysokościowa nie wystąpiła, należy na wysokości pomiędzy 1500 a 3000 m pokonywać 300 m dziennie. Obóz powinien być rozbijany na niższej wysokości, jaką osiągnięto w ciągu dnia, ponieważ w nocy mniejszy jest pobór tlenu przez organizm. Zaleca się też picie większych ilości płynów i unikanie alkoholu. 

Aby skrócić czas przystosowania organizmu od jednego do dwóch dni, można przyjmować specjalne leki. Przyjmowanie leku należy rozpocząć dwa dni przed terminem wspinaczki i przyjmować do pięciu dni na wysokości. 

Jeśli pojawią się symptomy choroby, należy przede wszystkim zaprzestać wspinaczki, dużo pić, zmniejszyć aktywność. Dolegliwości może łagodzić kwas acetylosalicylowy. Objawy powinny ustąpić po ok. 1-3 dniach przebywania na tej samej wysokości. Jeżeli jednak dojdzie do pogarszania się stanu, konieczne jest natychmiastowe zejście lub przetransportowanie w dół co najmniej 1000 m.