Co to jest borelioza?

Borelioza jest zwana chorobą odkleszczową, jednak tak naprawdę to nie sam kleszcz powoduje chorobę, ale bakteria, która znajduje się w jego wnętrzu. Kleszcz jest tylko nosicielem drobnoustroju chorobotwórczego z rodzaju krętków. Bakterii wywołujących boreliozę jest wiele, ale wszystkie należą do rodzaju Borrelia, stąd nazwa choroby.

Czym jest borelioza?

Borelioza jest chorobą zakaźną, jednak zakażenie nie może się przenieść z człowieka na człowieka, jedynym przenosicielem choroby są kleszcze. Jest także schorzeniem wielonarządowym, które najczęściej atakuje skórę, stawy, układ nerwowy oraz serce.

Do zakażenia Borrelią dochodzi na skutek ugryzienia człowieka przez kleszcza. Jednak często człowiek nie zdaje sobie sprawy, że został ukąszony, a objawy pojawiają się znacznie później, co czasem może utrudniać rozpoznanie choroby. Warto po wizycie w lesie obejrzeć siebie i bliskich, pod kątem czy nie „złapaliśmy” kleszcza. Szybkie wyjęcie kleszcza może zapobiec wystąpieniu choroby.

Jeśli kleszcz ma styczność z organizmem człowieka 24–48 godzin, ryzyko wystąpienia choroby jest większe. Ponadto trzeba pamiętać, że nie wszystkie kleszcze noszą w sobie chorobę. W ocenie tego, czy zostaliśmy zakażeni, ma też znaczenie miejsce, w które ugryzł nas kleszcz, ryzyko zakażenia zwiększa się przy ugryzieniu delikatnej skóry, np. w zgięciach.

Także drażnienie kleszcza poprzez przypalanie, smarowanie tłuszczem lub alkoholem potęguje ryzyko choroby, gdyż w ten sposób zwiększamy ilość śliny i wymiocin kleszcza, który chcąc nie chcąc, wpuszcza je do naszej krwi, razem z chorobotwórczymi krętkami w zwiększonej ilości.

Rumień na skórze

Bakterie dostają się do naszego organizmu przez skórę, gdzie oznaką ich wniknięcia może być rumień, a następnie po kilku dniach lub tygodniach przedostają się do krwi lub limfy, dzięki czemu mogą przeniknąć właściwie do każdego narządu. Objawy choroby mogą wystąpić wcześnie, tuż po wniknięciu do organizmu, jednak nieleczona borelioza może spowodować wystąpienie objawów późnych, które powodują trwałe uszkodzenie zajętych narządów.

Objawy skórne boreliozy

Typową zmianą wczesną, spowodowaną przez bakterię z rodzaju Borrelia jest rumień pełzający. Borelioza w takiej postaci ujawnia się u 50% osób zakażonych. Jest to zmiana o charakterystycznym wyglądzie – chory na pewno ją rozpozna i zgłosi się zaniepokojony do lekarza, nawet jeżeli nie znalazł u siebie kleszcza wcześniej.

Pojawia się ona zazwyczaj w ciągu 7 dni od ugryzienia, ale może się także ujawnić później, nawet do 30 dni. Początkowo ma wygląd pojedynczej plamki lub grudki, ale szybko rozszerza się na obwód, osiągając średnicę powyżej 5 cm. Takiej zmiany po prostu nie da się nie zauważyć. Typowo ma kształt pierścienia z przebarwieniem w części środkowej, ale może mieć także jednolicie czerwoną barwę. Zazwyczaj nie jest wypukła, aczkolwiek dobrze widać jej brzegi i odgraniczenie od zdrowej skóry. Rumień nie swędzi ani nie boli. Czasami mogą się pojawić tzw. zmiany satelitarne – wokół zmiany „głównej” pojawiają się pojedyncze plamki, jednak nie są one już pierścieniowate, ale jednolicie czerwone.

Inną zmianą skórną, która może się pojawić w przebiegu boreliozy, jest chłoniak limfocytowy skóry, jednak pojawia się ona bardzo rzadko. Ma ona wygląd czerwono-niebieskiego guzka i zazwyczaj jest umiejscowiona na małżowinie usznej, na skórze brodawki sutkowej lub moszny.

Późne stadium choroby również może mieć swoją manifestację skórną. Przebiega ono zazwyczaj pod postacią przewlekłego zanikowego zapalenia skóry kończyn. Są to czerwonosinawe niesymetryczne zmiany na skórze ręki, a także stopach. Takie zmiany pojawiają się zazwyczaj dopiero kilka lat po kontakcie z kleszczem. Początkowo skóra w tej postaci choroby sprawia wrażenie obrzękniętej, jednak wraz z postępem choroby staje się ona coraz cieńsza – zanika, przypomina papier pergaminowy z fioletowymi przebarwieniami. Zanika także owłosienie na zajętej skórze ręki lub stopy. W zajętej chorobą kończynie mogą się pojawić bolesność okolicznych stawów, a także mrowienie.

Zmiany narządowe w boreliozie

Niestety, borelioza może dotyczyć nie tylko skóry, lecz także ważnych narządów w organizmie człowieka. Często może ona odnosić się do narządu ruchu, zarówno we wczesnym, jak i późnym stadium. Najczęściej zajęte są stawy. Zapalenie dotyczy zazwyczaj dużych stawów, takich jak staw kolanowy czy łokciowy. Może być zajęty jeden staw albo kilka. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń, które z czasem stają się rzadsze i łagodniejsze. Zdarza się, że zapalenie przechodzi w formę przewlekłą, co może doprowadzić do stopniowego niszczenia stawu. Czasami w przebiegu boreliozy może dochodzić także do zapalenia mięśni.

W przebiegu boreliozy może dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego – neuroboreliozy. Może mieć ono różne postaci. Zapalenie opon, które może się pojawić we wczesnym stadium boreliozy, zazwyczaj przebiega łagodnie i nie zostawia po sobie trwałych następstw neurologicznych.

Krętki Borrelii mogą także spowodować zapalenie nerwów czaszkowych, co może się objawiać porażeniami lub niedowładami. Zazwyczaj zajęty jest nerw twarzowy. Choroba może także dotyczyć nerwów obwodowych, objawia się wtedy silnymi nerwobólami, zwłaszcza w nocy, lub mrowieniem i zaburzeniami czucia w miejscach, które zaopatruje zajęty przez proces chorobowy nerw.
Czasami dochodzi do przewlekania się choroby, co może się ujawniać pod postacią przewlekłego zapalenia mózgu i rdzenia. Jest to bardzo groźna postać choroby, która może doprowadzić do nieodwracalnych zmian w mózgu, a nawet do śmierci człowieka.

Krętki Borrelia mogą także atakować mięsień sercowy. Zwykle prowadzi to do zaburzeń w przewodzeniu impulsów nerwowych w sercu, co może prowadzić do groźnych dla życia arytmii.

Diagnoza boreliozy

Borelioza może być chorobą groźną, jednak dopiero gdy osiągnie stadium późne – tzn. przejdzie w chorobę przewlekłą. Dlatego właśnie bardzo istotne jest wdrożenie leczenia już na początku choroby, gdyż uleczalność w tej fazie boreliozy osiąga 90%. Wystąpienie charakterystycznego rumienia upoważnia lekarza do rozpoczęcia leczenia, inne formy boreliozy wymagają potwierdzenia badaniami krwi, które mają na celu wykrycie przeciwciał wobec Borrelii.

Leczenie jest proste – polega na podaniu antybiotyku, na który wrażliwe są krętki. Jednak samo potwierdzenie ugryzienia przez kleszcza nie wymaga leczenia! Nie każdy kleszcz nosi w sobie groźną bakterię! Osoba ugryziona wymaga obserwacji przez miesiąc, jeśli żadne objawy nie wystąpią – uznajemy, że osoba jest zdrowa.

Słusznie, że boimy się boreliozy, gdyż może ona mieć bardzo poważne następstwa, ze śmiercią włącznie. Jednak nie można poprzestać na strachu. Trzeba się chronić przed kleszczami. Prewencja, jak praktycznie w każdej chorobie, jest najważniejsza. Zakładajmy ubrania z długimi rękawami i nogawkami, idąc do lasu. Używajmy środków w sprayu, które odstraszają kleszcze. Oglądajmy się dokładnie po powrocie z lasu, a jeżeli znajdziemy kleszcza, musimy go jak najszybciej usunąć. Jeśli jednak pojawią się objawy mogące sugerować boreliozę – trzeba jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Diagnoza boreliozy to jedna z tych diagnoz, których na pewno nie warto odkładać na później. Nasz organizm sam może nie dać sobie rady z groźnymi krętkami, ale z pomocą antybiotyku bez trudu je zniszczy.