Diagnostyka chorób nadnerczy

Hormony nadnerczy są odpowiedzialne za wiele procesów fizjologicznych - regulację gospodarki wodno-elektrolitowej, ciśnienia krwi, metabolizmu, poziom cukru czy pracy układu odpornościowego. Na skuteczną diagnostykę chorób nadnerczy składa się rzetelnie zebrany wywiad z pacjentem, badanie lekarskie oraz badania dodatkowe - laboratoryjne i obrazowe. Niestety, patologie nadnerczy są stosunkowo często nierozpoznawane, a to ze względu na nieswoistość objawów i małą dostępność niektórych specjalistycznych badań.

Spis treści:
  1. 1. Rola nadnerczy
  2. 2. Objawy choroby nadnerczy 
  3. 3. Badania hormonalne w diagnostyce chorób nadnerczy
  4. 4. Badanie obrazowe w chorobie nadnerczy

1. Rola nadnerczy

Diagnostyka raka nerki Odtwórz wideo
Diagnostyka raka nerki Pierwszym badaniem w diagnostyce raka nerki jest badanie ultrasonograficzne...

Nadnercza są parzystym narządem, zlokalizowanym na górnym biegunie nerek. Ze względu na budowę i pełnione funkcje wydzielamy w nich dwie części: korę i rdzeń. Mimo bliskiego położenia są to dwa niezależne narządy, o różnym pochodzeniu rozwojowym i innej funkcji. Upraszczając, można stwierdzić, że kora nadnerczy odpowiada za syntezę i wydzielanie hormonów sterydowych (takich jak np. kortyzol - hormon stresu, aldosteron - odpowiedzialny za prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową, oraz w mniejszym stopniu hormonów płciowych), natomiast rdzeń nadnerczy odpowiada za syntezę tzw. amin katechlowych: adrenaliny i noradrenaliny.

Do najczęstszych chorób nadnerczy należą różnego rodzaju guzki - gruczolaki czynne hormonalnie, łagodny przerost oraz rzadko nowotwory złośliwe. Ponadto kora nadnerczy może zostać uszkodzona w wyniku procesów autoimmunologicznych, zapalnych lub nowotworowych (przerzuty).

2. Objawy choroby nadnerczy 

Hormony nadnerczy są odpowiedzialne za wiele procesów fizjologicznych, w tym biorą udział w regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej, wpływają na ciśnienie krwi, metabolizm, poziom cukru czy pracę układu odpornościowego. Rodzaj zgłaszanych objawów zależy od rodzaju hormonów wydzielanych przez guz (lub ich braku w przypadku uszkodzenia narządu).

Szczegółowe omówienie symptomatyki chorób nadnerczy przekracza ramy poniższego artykułu, natomiast warto zaznaczyć, że do częstych objawów chorób tego narządu należy wzrost ciśnienia tętniczego (zwłaszcza, jeśli słabo reaguje na klasyczne leczenie), wzrost poziomu cukru we krwi, zaburzenia wodno-elektrolitowe (częste oddawanie moczu, utrata potasu) i zaburzenia pracy serca. Objawy zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego skłaniają lekarza do zlecenia badań - pomiaru poziomu hormonów we krwi i moczu oraz wykonania badań obrazowych.

3. Badania hormonalne w diagnostyce chorób nadnerczy

Najczęściej wykonywanym badaniem jest oznaczenie miana kortyzolu w surowicy krwi i w dobowej zbiórce moczu. Do cech charakterystycznych tego wydzielanego przez korę nadnerczy hormonu należą znaczne różnice w stężeniu mierzonym we krwi, pobranej o różnych porach doby. Co ciekawe, najwyższe miano utrzymuje się około godz. 6 rano, a najmniejsze o północy. W schorzeniach, w których dochodzi do wzmożonej syntezy tej substancji obserwuje się nie tylko podwyższenie jej stężenia, ale także zniesienie dobowego rytmu wydzielania.

Inne hormony kory nadnerczy - aldosteron oraz hormony płciowe (głównie DHEA - dehydroepiandrosteron i testosteron) także mogą być oznaczone zarówno we krwi, jak i w moczu. Warto przy tym zauważyć, że zaburzenie wydzielania tego pierwszego idzie w parze także z odchyleniami w gospodarce jonowej. Jest to związane z funkcją aldosteronu, który działa w nerkach, powodując oszczędzanie wydzielania sodu z jednoczesnym usuwaniem potasu. Powoduje to wzrost poziomu sodu, ciśnienia tętniczego i objętości krwi krążącej oraz utratę potasu.

Rezultatami obniżonego poziomu tego elektrolitu mogą być zaburzenia pracy serca, osłabienie siły mięśniowej i zaparcia. Wskazaniem do badania na poziom hormonów męskich, produkowanych w nadnerczu może być pojawienie się cech męskiego owłosienia u kobiet - hirsutyzm i zaburzenia miesiączkowania lub cechy przedwczesnego dojrzewania płciowego. W przypadku biochemicznej diagnostyki guzów hormonalnie czynnych rdzenia nadnerczy - guza chromochłonnego, oznacza się poziom metabolitów adreanliny - kwasu wanilinomigdałowego lub metoksykatecholamin w dobowej zbiórce moczu oraz w surowicy krwi.

4. Badanie obrazowe w chorobie nadnerczy

W celu dokładnego uwidocznienia guza, określenia jego rozmiarów i lokalizacji stosuje się diagnostykę radiologiczną: badania ultrasonograficzne (USG) jamy brzusznej, tomografię komputerową, badania scyntygraficzne i tomografię rezonansu magnetycznego. USG należy do prostego i taniego badania wykonywanego rutynowo podczas diagnostyki np. nadciśnienia tętniczego. Niestety, wskutek głębokiego położenia nadnerczy udaje się je uwidocznić tylko u osób szczupłych i dzieci. W pozostałych przypadkach konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej (TK).

Nadnercza uwidaczniają się dobrze na tle otaczającej je tkanki tłuszczowej, dzięki czemu badanie TK umożliwia sprecyzowanie, czy w narządzie ma miejsce proces rozrostowy, jakie są rozmiary guza, czy jest on symetryczny (co przemawia raczej za łagodnym przerostem) i czy nacieka otaczające tkanki. Ponadto można uwidocznić wszelkie uszkodzenia nadnerczy w przebiegu innych chorób (np. krwotok do nadnerczy) lub obecność przerzutów nowotworowych. Wskutek rozwoju technik obrazowych często ma miejsce przypadkowe wykrycie guza podczas diagnostyki z powodu innych dolegliwości, zwłaszcza u osób starszych. Guz taki nazywa się czasem "incydentaloma" i w zdecydowanej większości przypadków jest to łagodny, nieczynny hormonalnie gruczolak lub przerost. Czasem zmiana taka wymaga dalszej diagnostyki, a sporadycznie, przy dużych rozmiarach guza (powyżej 6 cm), budzi podejrzenie nowotworu złośliwego.

Bibliografia

  • Czech A., Tatoń J. Diagnostyka internistyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3156-7
  • Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7
  • Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0
  • Zgliczyński S. (red.), Choroby tarczycy, Urban & Partner, Wrocław 2001, ISBN 83-85842-38-1
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Komentarze

Pytania do specjalistów

pokaż 5 następnych

Artykuły Biopsja nadnerczy

Diagnostyka guza chromochłonnego
Biopsja nadnerczy Diagnostyka guza chromochłonnego

Diagnostyka guza chromochłonnego (z łac. phaeochromocytoma), który jest nowotworem wywodzącym się wydzielniczych komórek rdzenia nadnerczy lub zwojów nerwowych, opiera się na objawach, jakie prezentujemy oraz specyficznych badaniach.

Prostata Diagnostyka chorób prostaty

Aby rozpoznać choroby prostaty, urolog musi przeprowadzić szczegółowy wywiad, czyli przeprowadzić z pacjentem rozmowę o jego codziennych kłopotach z oddawaniem moczu. Po zauważeniu jakichkolwiek nieprawidłowości należy jak najszybciej skontaktować...

Diagnostyka chorób tarczycy
Badanie hormonów tarczycy Diagnostyka chorób tarczycy

Na rzetelną diagnostykę chorób tarczycy składa się rozmowa z lekarzem, badanie przedmiotowe, badania laboratoryjne, obrazowe i ewentualnie biopsja gruczołu. Wczesna diagnostyka chorób tarczycy jest niezwykle ważna. Im wcześniej wykryje się...

Chora wątroba Diagnostyka laboratoryjna chorób wątroby i trzustki

Diagnostyka laboratoryjna chorób wątroby i trzustki polega głównie na badaniu próbek krwi i moczu. Takie analizy laboratoryjne pozwalają wykryć wiele zmian i chorób, często we wczesnym stadium. Krew jest pobierana z żyły łokciowej,...

Badania Biopsja nadnerczy

Nadnercza są to gruczoły wydzielnicze człowieka. Istnieją dwa nadnercza w organizmie, po jednym na każdej z nerek. Gruczoły te produkują różne hormony, które wpływają na niemal wszystkie funkcje organizmu. Biopsja nadnerczy polega na pobraniu...

Nowotwór złośliwy nadnerczy
Onkologia Nowotwór złośliwy nadnerczy

Nowotwór złośliwy nadnerczy to bardzo rzadko spotykany rak, rozwijący się w korze nadnerczy. Niestety, rak nadnerczy często rośnie w sposób inwazyjny, nacieka na okoliczne tkanki i narządy, daje przerzuty do innych organów (wątroby,...

Diagnostyka niepłodności
Niepłodność Diagnostyka niepłodności

Problemy z zajściem w ciążę ma co szósta para na świecie. Niepłodność dotyczy około 16% związków w wieku reprodukcyjnym. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) traktuje niepłodność jako chorobę, a ze względu na jej duży zasięg - nawet za chorobę...

Diagnostyka grzybicy
Grzybica Diagnostyka grzybicy

W czasach, gdy liczba zakażeń grzybiczych systematycznie rośnie, diagnostyka mykologiczna odgrywa coraz istotniejszą rolę. Wzrost częstości zakażeń grzybiczych jest już faktem. Przyczynił się do tego ogólno populacyjny spadek odporności związany...

Bezsenność Diagnostyka bezsenności

Bezsenność należy leczyć, ważne jest zatem poznanie jej przyczyn. W celach diagnostycznych lekarz może zlecić szereg mniej lub bardziej skomplikowanych badań, aby móc skierować pacjenta do odpowiedniego specjalisty. Badanie podmiotowe bezsenności Gdy...

Alergia Diagnostyka alergii

Gdy obserwujmy u siebie lub swoich bliskich objawy, które mogą być alergią, należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu lub dermatologa (w przypadku gdy objawami są reakcje skórne). Do leczenia u specjalisty alergologa potrzebne jest...

pokaż 10 następnych