Dochodzenie spornego ojcostwa

Dochodzenie ojcostwa jest wykonywane zwykle na wniosek wymiaru sprawiedliwości lub organów ścigania, a także z inicjatywy rodzica. Celem jest badanie pokrewieństwa pomiędzy mężczyzną i dzieckiem oraz dochodzenie spornego ojcostwa. Badania na potwierdzenie ojcostwa (potocznie test na ojcostwo) polegają na porównaniu wzoru DNA mężczyzny, dziecka oraz jego matki. Ojcostwo można wykluczyć w sposób pewny lub potwierdzić je na 99,999...%. Badania nie przeprowadza się u dzieci młodszych niż sześciomiesięczne.

Charakterystyka testu na ojcostwo

Przed badaniem pokrewieństwa nie trzeba wykonywać dodatkowych badań, jednak należy poinformować wykonującego badanie o odbytym przetaczaniu krwi w ciągu ostatnich trzech miesięcy, o wieku dziecka i skłonności do krwawień. Osoby, którym przetaczano krew w ostatnich trzech miesiącach przed badaniem, nie mogą poddać się badaniu. Badanemu pobiera się 5 - 10 ml krwi z żyły. Badanie DNA nie ogranicza się tylko do krwi - można też użyć dowolnych tkanek człowieka zawierających jądra komórkowe (np. komórek nabłonkowych bezboleśnie pobieranych za pomocą wymazówki z wewnętrznej powierzchni policzka).

Metody ustalenia ojcostwa

Badanie ojcostwa polega na porównaniu genetycznie uwarunkowanych cech grupowych matki, dziecka oraz potencjalnego ojca. Analizuje się klasyczne cechy grupowe, na przykład antygeny grupowe układu ABO, które są obecne w krwinkach czerwonych. Cecha nieobecna u któregoś z rodziców nie może pojawić się u dziecka. Oprócz tego analizuje się też izoenzymy zawarte na powierzchni krwinek czerwonych, na przykład ACP (kwaśna fosfataza krwinkowa), ESD (esteraza D), GLO (glioksolaza), GPT (aminotransferaza alaninowa), PGP (fosfataza fosfoglikolanowa) oraz antygeny układu zgodności tkankowej HLA.

Najbardziej obiektywnych wyników dostarcza jednak analiza tzw. polimorfizmu DNA. Pod pojęciem polimorfizm DNA rozumie się, że każdy człowiek, w każdej komórce swego ciała zawierającej jądro komórkowe, posiada unikatową, właściwą tylko jemu sekwencję DNA (spośród wszystkich ludzi na ziemi tylko bliźnięta jednojajowe teoretycznie mają jednakowe DNA). Wiadomo, że zgodnie z prawami dziedziczenia, dziecko otrzymuje połowę materiału genetycznego od matki i połowę od ojca. Wynika z tego, że wszystkie sekwencje DNA wyizolowane z komórek dziecka powinny się też znaleźć w materiale pobranym od matki i od ojca. Bazując na tych prawidłowościach, porównuje się materiał genetyczny pobrany od dziecka, matki i potencjalnego ojca. W tym celu stosuje się takie metody jak: PCR – reakcja łańcuchowa polimerazy, metoda pozwalająca skopiować dowolną ilość razy pozyskane fragmenty DNA oraz RLFP - analiza długości fragmentów restrykcyjnych DNA. Wykonujący badanie na podstawie jego wyników stwierdza, czy w DNA dziecka, matki i potencjalnego ojca występują takie same fragmenty DNA.

Badanie pokrewieństwa nie wymaga dodatkowych czynności po badaniu, nie występują także powikłania. Wyjątkiem jest niewielkie krwawienie lub krwiak w miejscu, z którego pobierana była krew.

Dochodzenie ojcostwa za pomocą badań DNA może być wykonywane wielokrotnie i u osób w różnym wieku, z wyjątkiem niemowląt poniżej szóstego miesiąca życia. Wyniki są bardzo wiarygodne.