Dżuma

Dżuma, znana także jako zaraza morowa, mór i czarna śmierć, to ostra bakteryjna choroba zakaźna. Występuje w Afryce, Azji i obu Amerykach. Wywołują ją bakterie Yersinia pestis, których nosicielami są szczury i inne gryzonie. Człowiek zaraża się przez ugryzienie pchły bytującej na zarażonych zwierzętach lub drogą kropelkową.

Rodzaje dżumy

Pacjent ze zmianami przy dżumie

Postać septyczna objawia się dużą bakteriemią.... »

• postać posocznicową – jest bardzo niebezpieczna i rozwija się niezwykle szybko; toksyna bakterii dostaje się do krwiobiegu i wraz z nim dociera do wielu narządów; powoduje śmierć po 2-3 dniach;
• postać płucną pierwotną – jest bardzo zaraźliwa i przenoszona drogą kropelkową; pierwsze objawy to suchy i męczący kaszel, później krwioplucie i płynna wydzielina; powoduje niewydolność oddechową i krążenia, co kończy się śmiercią;
• postać dynamiczną – w jej przypadku pojawiają się wysoka gorączka i dreszcze, węzły chłonne nabrzmiewają i pękają, są obecne wybroczyny skórne, chorzy zapadają w śpiączkę, są niewydolni krążeniowo; objawy pojawiają się od 2 do 7 dni od ukąszenia; bez podjęcia leczenia postać dynamiczna dżumy prowadzi do śmierci u połowy chorych.

Rozpoznanie, leczenie i profilaktyka dżumy

Diagnostyka choroby bazuje na badaniu klinicznym i wywiadzie epidemiologicznym. W celu potwierdzenia dżumy wykorzystuje się hodowle bakteriologiczne materiału z plwociny, krwi lub węzłów limfatycznych. Stosowane są również metody serologiczne i PCR. Ostateczne potwierdzenie ma miejsce w laboratoriach o klasie bezpieczeństwa biologicznego trzeciego lub czwartego stopnia.

Dżuma leczona jest w szpitalu, stosuje się antybiotykoterapię po rozpoznaniu pałeczek dżumy w krwi, plwocinie, ropie. Chorzy na dżumę są w Polsce poddawani przymusowej hospitalizacji.
Jak uniknąć zarażenia?

• Należy unikać kontaktu z martwymi dzikimi zwierzętami.
• Podczas karmienia gryzoni należy zachować ostrożność.
• Konieczne jest stosowanie środków na pchły u zwierząt domowych.
• Warto zaszczepić się. Obecnie dostępna jest szczepionka na postać dynamiczną dżumy. Jej skuteczność jest jednak niemal żadna w przypadku zakażenia drogą powietrzną.

Dżuma jako broń biologiczna

Bakterie dżumy zaliczają się do broni biologicznej przynajmniej od XIV wieku. Pierwszy znany historykom przypadek ich użycia pochodzi z 1346 roku. Wówczas bakterie dżumy wykorzystano podczas oblężenia krymskiego portu Kaffa przez Tatarów. Wrzucali oni za pomocą katapult za mury miasta zwłoki osób zmarłych na dżumę. Uciekinierzy z Kaffy doprowadzili do rozniesienia zarazy na całą Europę. Także we współczesnej historii miały miejsce przypadki zbrodniczego użycia bakterii dżumy. W latach 1937-1945 japońscy wojskowi eksperymentowali z bakteriami na terenie Mandżurii pod dowództwem generała Shira Ishiiego. W jednostce „731” opracowane zostały między innymi bomby porcelanowe, które miały za zadanie rozsiewanie zakażonych pcheł. Natomiast podczas zimnej wojny, zarówno Stany Zjednoczone, jak i Związek Radziecki prowadziły badania nad pałeczkami dżumy, które mogłyby zostać wykorzystane jako broń biologiczna. Na szczęście dla ludzkości, plany te nie zostały wcielone w życie.