Hipokaliemia

Hipokaliemia to stan, w którym stężenie jonów potasu w surowicy krwi jest poniżej wartości przewidywanych przez normy laboratoryjne. Potas w organizmie człowieka jest ważnym pierwiastkiem. Stężenie jonów potasu w surowicy krwi powinno zawierać się w przedziale 3,5-5,0 mmol/l. Objawy łagodnej hipokaliemii są niespecyficzne, a należą do nich: uczucie osłabienia, zmęczenia, możliwe jest również wystąpienie skurczów mięśni. Jedną z głównych przyczyn choroby jest przyjmowanie leków diuretycznych.

Przyczyny hipokaliemii

Przyczyny hipokaliemii są złożone i należą do nich:

• hipokaliemia może być spowodowana stosowaniem leków, które zwiększają wydalanie potasu z moczem – przede wszystkim chodzi tu o leki diuretyczne;
• hipokaliemia wraz z zaburzeniami stężenia pozostałych istotnych jonów (sód, wapń, magnez) występuje także u osób odwodnionych w przebiegu masywnych wymiotów, biegunek czy z powodu ograniczonego przyjmowania płynów;
• w wyniku nadmiernego stosowania środków przeczyszczających;
• ograniczone spożycie płynów jest częste zwłaszcza w przypadku ludzi starszych, u których zaburzona jest funkcja ośrodka pragnienia. Przez to nie odczuwają oni potrzeby picia;
• zaburzenia hormonalne, np. hiperaldosteronizm;
• hipokaliemia jest też elementem choroby pooparzeniowej jako następstwo znacznej utraty osocza przez poparzoną powierzchnię ciała;
• brak potasu w pożywieniu lub jego utrata, która następuje poprzez: wymioty, biegunkę, śluzotok, przez zatoki i nerki;
• transmineralizacja – czyli przesunięcie potasu z przestrzeni pozakomórkowej do wnętrza komórek, które następuje w przypadku: zasadowicy (stan zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej), intensywnego leczenia insuliną i napadowego porażenia hipokaliemicznego – objawia się okresowym niedowładem całego ciała i spadkiem potasu.

Diagnostyka hipokaliemii

Objawy łagodnej hipokaliemii są niespecyficzne, a należą do nich: uczucie osłabienia, zmęczenia, możliwe jest również wystąpienie skurczów mięśni. Wraz z pogłębianiem się hipokaliemii wzrasta ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu nadkomorowego (migotanie przedsionków) i komorowego. Pojawiają się dolegliwości związane z tachyarytmiami. Znaczna hipokaliemia wiąże się z ryzykiem nagłego zgonu sercowego wskutek migotania komór serca. Charakterystyczne jest przy tym, że pojawiają się nieprawidłowości w zapisie EKG, zaburzenia rytmu i zatrzymanie krążenia. U większości pacjentów obserwuje się zmiany w zapisie EKG, kiedy stężenie jonów potasu przekroczy 6,7 mmol/l. Inne objawy hipokaliemii:

• adynamia mięśniowa – jest to choroba, która powoduje bolesne skurcze mięśni, zwłaszcza łydek; zaparcia, „żabi brzuch” (jest to objaw chorobowy, który polega na spłaszczeniu, niejako „rozlaniu” się brzucha), porażenie mięśni;
• osłabienie ścięgien lub całkowity brak odruchów z ich strony;
• nefropatia hipokaliemiczna – rodzaj wielomoczu (wydalanie moczu w ilości powyżej 3 litrów na dobę);
• zasadowica nieoddechowa (metaboliczna) – stan podwyższonego poziomu zasad we krwi; stan ten może być spowodowany wymiotami, podczas których następuje utrata kwaśnego soku żołądkowego.

Leczenie hipokaliemii

Leczenie hipokaliemii ma na celu ochronę mięśnia sercowego. Polega ono m.in. na podawaniu preparatów zawierających jony potasu, w łagodnych zaburzeniach elektrolitowych – w postaci doustnej, w ciężkich lub przy współistniejących zaburzeniach wchłaniania – w postaci wlewu dożylnego. Istotna jest profilaktyka hipokaliemii u ludzi przyjmujących leki diuretyczne. Leczenie hipokaliemii wiąże się także z poprawnym zdiagnozowaniem choroby, a następnie likwidacją przyczyn choroby. Istotna jest stała kontrola poziomu potasu we krwi i zapobieganie jego ewentualnym wahaniom. Ponadto, jeśli w zapisie EKG istnieją zmiany i podejrzenie hiperkaliemii, konieczne jest rozpoczęcie terapii leczniczej, nawet przed otrzymaniem końcowych wyników badań laboratoryjnych. Jeśli hipokalemia nie jest w stanie zaawansowanym, to chorym poleca się suplementację potasu za pomocą odpowiednio skonstruowanej diety, spożywanie jak największej ilości produktów bogatych w potas.