Jak sobie radzić z zazdrością?

Zazdrość to uczucie frustracji, wynikające z przeświadczenia, że można utracić coś, na czym nam zależy. Zazdrość jest często traktowana jako stan niegodny człowieka spełniającego się, który wie, czego chce od życia. Od wieków łączono ją z miłością i uważano za uczucie negatywne, które może prowadzić do rozpadu związku. Z drugiej strony, umiarkowane nasilenie zazdrości to bodziec do pozytywnej konkurencji i zaangażowania w związek. Jak natomiast radzić sobie z chorobliwą zazdrością? Czy zazdrość w miłości może mieć charakter patologiczny? Jak rozpoznać przejawy zazdrości u partnera i co to jest zespół Otella?

Co to jest zazdrość?

Forma zazdrości

Zespół Otella charakteryzuje się brakiem zaufania, agresją, chęcią... »

Słownik psychologiczny definiuje zazdrość jako złożony stan emocjonalny, charakteryzujący się obawą, że zostanie się pozbawionym tego, na czym nam zależy. W wąskim ujęciu zazdrość to uczucie strachu, że ukochana osoba może od nas odejść. Zazdrość w miłości wynika często z niskiej i nieadekwatnej oceny siebie jako partnera bliskiego związku oraz z faktu, że bazą dla naszej samooceny staje się tylko i wyłącznie opinia partnera. Zaangażowanie w związek, inwestowanie czasu, energii, dóbr sprzyja utrzymaniu i trwaniu relacji, jednak może doprowadzić także do uzależnienia od związku i zazdrości.

Im bardziej nie wyobrażasz sobie życia bez ukochanej osoby, tym bardziej ją idealizujesz i masz tendencje do zazdrości. Ponadto, w bliskich relacjach obowiązuje reguła wyłączności, która polega na przekonaniu, że pewne zachowania i działania są zarezerwowane tylko dla partnera. Można wychodzić z założenia, że jedynie z partnerem odpoczywamy czy tylko jemu się zwierzamy. Regułą wyłączności zazwyczaj objęty jest seks. Im szerszy zakres wyłączności, tym większe ryzyko pojawiania się zazdrości.

Obsesyjna zazdrość

Najbardziej znany rodzaj zazdrości to chorobliwa zazdrość o partnera, która może przyjąć skrajną formę – zazdrości urojonej. W psychopatologii określa się ją jako zespół Otella, który charakteryzuje się brakiem zaufania, agresją, chęcią kontrolowania i sprawowania nadzoru nad drugą osobą. Zespół Otella to choroba wymagająca leczenia u psychologa. Życie z osobą cierpiącą na to zaburzenie jest bardzo ciężkie, wiele związków nie wytrzymuje takiej próby.

Chorobliwa zazdrość manifestuje się w postaci ciągłych podejrzeń o zdrady, sprawdzania działań partnera i obarczaniem go winą za niską jakość związku. Na bazie obsesyjnej zazdrości może rodzić się depresja, a w skrajnych przypadkach prowadzi to do samobójstwa lub morderstwa w afekcie. Ludzie obsesyjnie zazdrośni nie są w stanie racjonalnie myśleć, często nadużywają alkoholu, co tylko zwiększa strach przed zdradą i prowadzi do zachowań destrukcyjnych, np. wybuchów zazdrości, rękoczynów, a w konsekwencji do rozpadu związku.

Płeć różnicuje doświadczanie zazdrości i sposób reakcji na zdradę partnera. Generalnie kobiety silniej reagują na zdradę emocjonalną, czyli są bardziej zazdrosne o uwagę i czas poświęcony rywalce, natomiast mężczyźni są bardziej wrażliwi na punkcie zdrad seksualnych. Mechanizm ten wynika z teorii ewolucjonistycznych. Kobiety i mężczyźni inaczej przeżywają zazdrość i reagują na nią. Kobieta bardziej rozmyśla o motywacji działań partnera i próbuje uzasadnić zdradę potrzebami seksualnymi mężczyzny oraz atrakcyjnością konkurentki.

Mężczyzna natomiast szuka przyczyn zainteresowania partnerki rywalem w potrzebie uwagi i docenienia jej. Kobiecej zazdrości towarzyszy smutek i depresja, a mężczyzna częściej reaguje na zazdrość agresją i gniewem. Kobiety wykazują też tendencję do celowego wzbudzenia zazdrości u ukochanego, by uzyskać korzyści, np. w postaci większej uwagi.

Sposoby na zazdrość

Zazdrość to nieprzyjemne uczucie, na które reaguje się w przeróżny sposób. Nieprzespane noce, utrata kontroli nad emocjami, awantury, brak koncentracji na codziennych sprawach to tylko niektóre skutki zazdrości. Kobiety częściej próbują ratować związek, ulepszyć relację. Mężczyźni radzą sobie z niewygodnymi emocjami poprzez doraźne sposoby podniesienia urażonego ego, chociaż nie jest to żadna reguła.

Jak zazwyczaj reaguje się na zazdrość? Oto kilka metod:

• poprawa jakości związku – np. dbanie o wygląd zewnętrzny, większe zaangażowanie w obowiązki domowe, dawanie wsparcia partnerowi;
• umniejszanie wartości partnera – uświadomienie sobie wad partnera, poczucie, że jest się lepszym;
• poszukiwanie alternatyw – szukanie innego związku, większa koncentracja na obowiązkach, pracy, dzieciach;
• ingerencja w zagrażającą relację – obniżanie atrakcyjności rywala, ostrzeganie przed wadami partnera, wzbudzanie poczucia winy, atakowanie rywala lub partnera;
• zaprzeczanie i unikanie problemu – doraźna emocjonalna ulga, np. poprzez obronne zatracenie się w pracy;
• tworzenie barier, które utrudniają partnerowi opuszczenie związku – np. celowe zajście w ciążę;
• odreagowywanie i poszukiwanie wsparcia – ekspresja negatywnych emocji, rozmowa z przyjaciółmi.

Istotne, by człowiek panował nad zazdrością, a nie ona nad człowiekiem. Powyższe metody nie zawsze są skuteczne i nie gwarantują satysfakcji z relacji.

Nie ma metody-wytrychu, która stanowi panaceum na trudności i zazdrość w związku. Ale należy zastanowić się, co stanowi motyw naszej zazdrości i kiedy jej doświadczamy. Czy zazdrość wynika ze wstydu, gniewu, poczucia winy, nienawiści do partnera lub siebie, depresji czy bezsilności? Może czujesz się mniej ważny/ważna dla partnera? Zazdrość to obawa o stałość relacji, mimo braku realnego zagrożenia i potencjalnych rywali.

Warto szczerze porozmawiać z bliską osobą o swoich uczuciach, potrzebach i lękach. Może się okazać, że partner nie wiedział, że jego dane zachowanie wzbudza u ciebie niepokój. Może szczery dialog uświadomi ci, że wcale nie chcesz, aby twój partner nie podobał się płci przeciwnej. Przecież fakt, że jest się z atrakcyjną osobą, schlebia nam. Zdrowa zazdrość jest potrzebna w każdym związku, ale nie może dominować i niszczyć miłości, która stała się spoiwem relacji.