Kłamstwo

Kłamstwo to niestety sposób porozumiewania się niejednego człowieka. Wielu z nas nie ma świadomości, że mijanie się z prawdą stanowi poważną blokadę komunikacyjną i że od kłamstwa można się uzależnić, bowiem kłamstwo rodzi kłamstwo. W skrajnych przypadkach człowiek sam zatraca się w lawinie mistyfikacji i nie wie, co jest prawdą, a co fikcją. Abstrahując od moralnej oceny kłamania, intencjonalne wprowadzanie w błąd innych prowadzi do utraty zaufania i braku wiarygodności. Jakie rodzaje kłamstwa można wyróżnić i dlaczego ludzie kłamią?

Spis treści:
  1. 1. Rodzaje kłamstwa
  2. 2. Powody kłamania
  3. 3. Motywy kłamstwa

1. Rodzaje kłamstwa

Potocznie kłamstwo utożsamia się z nieprawdą, fałszem, konfabulacją. W rzeczywistości istnieje niewielki procent patologicznych kłamców, czyli mitomanów. Jak się jednak okazuje, współcześni ludzie są skłonni uznawać kłamstwa za nieodzowny element naturalnej komunikacji. Oszukiwanie konwersacyjne stało się nie tylko powszechne, co nawet akceptowane społecznie. Szacuje się, że ponad 60% wszystkich rozmów ma charakter kłamliwy, a tygodniowo człowiek kłamie przeciętnie ponad 13 razy. Istnieją oczywiście różne formy kłamstwa, a ludzie usprawiedliwiają się, że kłamstwo kłamstwu nie jest równe. Można zatem mówić o świadomym rozmijaniu się z prawdą, przemilczeniach, półprawdach, zachowaniach maskujących, oszustwach, podstępach i kłamstwach, których istotą jest przesada.

Psychologowie wyróżniają też poniższe formy kłamania:

  • ukrywanie – zatajanie prawdziwej informacji;
  • fałszowanie – przekazywanie fałszu, sfabrykowanych danych jako prawdziwego faktu;
  • fałszywa atrybucja – przyznanie się do przeżywania określonej emocji, ale fałszywe nazwanie jej przyczyny;
  • fałszywa prawdomówność – ujawnienie prawdy, ale z taką przesadą lub tak humorystycznie, że okłamywany nie poznaje prawdy i zostaje zmylony;
  • półprawda – ujawnienie niecałej prawdy, by odciągnąć uwagę ofiary od tego, co nadal jest ukrywane;
  • podstęp błędnego wnioskowania – mówienie prawdy, ale w taki sposób, że wynika z niej coś przeciwnego niż zostało powiedziane.

2. Powody kłamania

Dlaczego ludzie kłamią? Przyczyn jest tysiące. Kłamiemy przede wszystkim o sobie samych. Głównym zaś motywem są obrona bądź podwyższenie samooceny. Kłamiemy też dlatego, że chcemy uniknąć konfliktu, np. nieszczerze zgadzając się na spełnienie niewygodnej dla nas prośby. Kłamiemy, dostosowując się do zasad grzeczności i pragnąc zachować dobrą minę do złej gry. Kłamiemy, chcąc ochronić własną twarz. Kłamiemy z niedojrzałości, bo boimy się konsekwencji własnych zachowań. Kłamiemy z pobudek materialistycznych, jesteśmy żądni władzy, uznania, autorytetu. Kłamiemy, żeby uzyskać cenne dla nas informacje. Kłamiemy, by manipulować innymi poprzez wywoływanie w nich poczucia winy lub indukować inne emocje (np. strach, lęk, dysonans poznawczy) w celu sprawowania kontroli nad ich zachowaniem.

Stosujemy kłamliwe wymówki, żarty, kpiny, konfabulacje. Zasadniczo można kłamać na dwa różne sposoby:

  1. ukrywając – kłamca wstrzymuje się od przekazywania jakiejś informacji i w rzeczywistości nie mówi niczego nieprawdziwego;
  2. fałszując – kłamca nie tylko ukrywa prawdziwą informację, ale przekazuje fałsz tak, jakby był prawdą.

Czasami, by kłamstwo się powiodło, zachodzi konieczność łączenia ukrywania i fałszowania. Ukrywanie jest łatwiejsze niż fałszowanie. Nie trzeba niczego wymyślać. Nie mając z góry przygotowanego scenariusza, nie narażamy się na wykrycie kłamstwa. Kłamca traci jednak możliwość wyboru między ukrywaniem a fałszowaniem z chwilą, gdy zostanie sprowokowany do odpowiedzi. Wówczas zachodzi konieczność fabrykowania faktów i wymyślania na poczekaniu nieprawdziwej wersji zdarzeń. Czasami kłamcy sami gubią się we własnych kłamstwach, co często prowadzi do przecieków – ujawnienia prawdy przez pomyłkę lub pojawienia się fizjologicznych wskazówek kłamstwa, takich jak przyspieszone tętno, zaczerwieniona twarz czy unikanie kontaktu wzrokowego.

3. Motywy kłamstwa

Kłamiemy z chęci zemsty, z rewanżu, z przyzwyczajenia, bo inni kłamią. Psychologowie, ze względu na motywy, intencje rozmijania się z prawdą, wyróżniają wiele rodzajów kłamstw.

RODZAJ KŁAMSTWACHARAKTERYSTYKA KŁAMSTWA
kłamstwa mimowolne Zdajemy sobie z nich sprawę dopiero po tym, jak je wypowiadamy. Są to często stwierdzenia dotyczące samopoczucia, drobne przesady i „małe” kłamstewka wypowiadane odruchowo. Kłamstwa mimowolne wynikają z takich powodów, jak: chęć zwrócenia na siebie uwagi (rodzaj strategii autoprezentacyjnej), konwencja językowa, respektowanie zasad grzeczności (nie wypada odmówić, nawet jeśli propozycja nam nie odpowiada), konformizm normatywny i informacyjny. Kłamiemy operacyjnie, gdy jesteśmy zaskoczeni, nie przygotowaliśmy wiarygodnej wersji zdarzeń, gdy chcemy uniknąć kary albo odroczyć ją w czasie.
kłamstwa altruistyczne Kłamiemy, by komuś ulżyć. Kłamiemy dla „dobra” rozmówcy, np. lekarz nie mówi do końca prawdziwej diagnozy poważnie choremu pacjentowi. Kłamiąc altruistycznie, balansuje się na cienkiej granicy. Gdzie bowiem zaczyna się zdrowa, a kończy patologiczna strona kłamstwa? Kłamstwa altruistyczne to także kłamstwa żartobliwe, np. tworzenie konfabulacji podczas prima aprilis. Kłamstwa żartobliwe, sztuka wprowadzania w błąd nie ma tylko charakteru ludycznego, ale świadczy też o inteligencji, bystrości umysłu, jest źródłem uznania ze strony innych.
kłamstwa egotystyczne Kłamstwa na usługach autowaloryzacji i autoprezentacji. Wynikają z potrzeby podtrzymywania i podwyższania dobrego mniemania o sobie. Samoocena publiczna i prywatna popycha niejednokrotnie do łgarstwa. Koloryzujemy rzeczywistość, pokazujemy siebie w lepszym świetle, by uniknąć dezaprobaty i krytyki. Kłamliwie manipulujemy własnym wizerunkiem społecznym.
kłamstwa manipulacyjne Polegają na konfabulacjach, fantazjowaniu. Poprzez fałszowanie kłamca pragnie uzyskać określone korzyści od innych osób. Kłamie się dla wyłudzenia dóbr materialnych, dla pieniędzy, prestiżu, uznania, władzy, chęci sprawowania kontroli nad życiem innych. W związkach kłamstwa manipulacyjne sprowadzają się do wzbudzania poczucia winy lub współczucia, by oddziaływać na poczynania współmałżonka, dzieci itp.
kłamstwa destrukcyjne Kłamstwa destrukcyjne służą zadaniu bólu i wyrządzeniu krzywdy innym. Są podyktowane zemstą, mściwością, zazdrością. Wynikają z impulsu i chęci rozładowania nieprzyjemnego napięcia psychicznego. Kłamstwo destrukcyjne wyodrębniono ze względu na amoralną wyrazistość efektów.

Ludzie kłamią również z potrzeby piękna, marzeń, chęci posiadania sekretów. Wydaje się zatem, że kłamstwa są nieuniknione. Warto jednak mieć świadomość, że intencjonalne fałszowanie rzeczywistości grozi z czasem utratą zaufania. Nie można budować np. trwałego związku na kłamstwie. Jak powiedział ktoś mądry – „kłamstwem można zajść daleko, ale niestety nie można wrócić”.

Bibliografia

  • Antas J., O kłamstwie i kłamaniu. Studium semantyczno-pragmatyczne, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 1999, ISBN 83-7052-865-1.
  • Ekman P., Kłamstwo i jego wykrywanie w biznesie, polityce i małżeństwie, PWN, Warszawa 2003, ISBN 83-01-14082-8.
  • Gajda J., Wychowywać do prawdy?, Wydawnictwo UMCS, Lublin 1995, ISBN 83-227-0743-6.
  • Walters S.B., Kłamstwo – cała prawda o... Jak wykryć kłamstwo i nie dać się oszukać?, GWP, Gdańsk 2003, ISBN 83-89120-31-3.
  • Witkowski T., Psychologia kłamstwa. Motywy, strategie, narzędzia, Moderator, Tomaszów 2006, ISBN 83-920207-4-X.
Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
4

Komentarze

Pytania do specjalistów

Kłamstwo przed rodzicami

Witam mam lat 20 moja dziewczyna 15 i mamy kłópot z Rodzicami jej boi im sie pow ze ma chłópaka wszyscy sie bardzo dobrze znamy.w sylwestra byla u mnie 1 raz na noc a rodzica pow ze jest u kolezanki po czym sie wszystko wydfalo i jest klopot.. co radzic...

Odpowiada: Mgr Magdalena Golicz Mgr Magdalena Golicz i 1 inny
Kłamstwo w związku

Witam! Mam 31 lat, jestem po rozwodzie. Pół roku temu poznałam Michała (31 lat). Spotykaliśmy się i uznaliśmy, że chcemy ze sobą być, byliśmy ze sobą pół roku. Poznałam jego rodziców, bardzo mnie polubili. Zaprosił mnie do swojego brata na ślub i wesele,...

Odpowiada: Mgr Kamila Krocz Mgr Kamila Krocz
pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 2 odpowiedzi Kłamstwo przed rodzicami ~:

Witam mam lat 20 moja dziewczyna 15 i mamy kłópot z Rodzicami jej boi im sie pow ze ma chłópaka wszyscy sie bardzo dobrze znamy.w sylwestra byla u mnie 1 raz na noc a rodzica pow ze jest u kolezanki po czym sie wszystko wydfalo i jest klopot .

~ Pytania do specjalistów 4 odpowiedzi Uzależnienie od kłamstwa ~:

jestem uzależniona od kłamstwa często robię to nieświadomie przez tą sytuację rozpada mi się związek co mam zrobić aby zatrzymać to błędna koło

pokaż 5 następnych

Artykuły Komunikacja

Komunikacja Asertywność

(...) Od asertywności do dojrzałości. Inspiracja optymalnym, Wyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1999, ISBN 83-7230-017-8.(Komunikacja interpersonalna, Komunikacja językowa, Komunikacja w...

Komunikacja Mówienie nie

(...) dla kobiet, „Difin”, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7251-958-0.(Relacje międzyludzkie, Komunikacja interpersonalna, Komunikacja językowa, Komunikacja w...

Komunikacja niewerbalna
Komunikacja Komunikacja niewerbalna

Komunikacja niewerbalna jest często utożsamiana z mową ciała. Jednak mowa ciała to w psychologii społecznej nieco węższe pojęcie, które obejmuje mimikę, pantomimikę, postawy i ukierunkowanie ciała, ruchy oczu, odruch źreniczny oraz spos ... i irytację. Są one elementem parajęzyka.Domachowski W., Kowalik S., Miluska J., Komunikacja niewerbalna [w:] Z zagadnień psychologii ... ., Komunikowanie niewerbalne [w:] Komunikacja międzyludzka, Wyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996, ISBN...

Język ciała
Komunikacja Język ciała

(...) ? Jak trafnie interpretować sygnały niewerbalne? Komunikacja niewerbalna Komunikacja niewerbalna to ukryty i często nieuświadomiony ... w jednym kanale towarzyszy negatywna informacja w innym, wówczas mamy do czynienia z komunikacją niesp ... . Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1994, ISBN 83-85441-31-X.Nęcki Z., Komunikowanie niewerbalne [w:] Komunikacja międzyludzka, Wyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996, ISBN 83-85441-45-X.(Komunikacja...

Komunikacja Etykietowanie

(...) 83-01-16396-9.(Choroby psychiczne, Zaburzenia psychiczne, Komunikacja interpersonalna, Komunikacja...

Komunikacja Czy jesteś ugodowy?

(...) osoby. Niekiedy brak ci bowiem odwagi i/lub siły, aby dążyć do osiągnięcia celu, nawet kosztem drobnej sprzeczki.(Komunikacja interpersonalna, Komunikacja w związku, kłótnie w małżeństwie, kłótnie z mężem, Problemy w...

Komunikacja Czy jesteś empatyczny?

Empatia umożliwia spojrzenie na daną sytuację z perspektywy innego człowieka. Empatia to cecha ułatwiająca nawiązywanie i utrzymywanie głębokich relacji międzyludzkich. To umiejętność współodczuwania i rozumienia drugiej osoby – jej zachowań,...

Nieśmiałość Odtwórz wideo
Komunikacja Nieśmiałość

Czym tak naprawdę jest nieśmiałość? Czy można zaszufladkować ją jako  wycofanie, lęk i unikanie sytuacji, w których byłoby się narażonym na ocenę innych osób? Jak wpływa taka cecha charakteru na kontakty społeczne danej jednostki i jej...

DDA DDA a depresja

(...) Dziecku bardzo łatwo przychodzi kłamać, nawet w błahych sprawach, do tego jest przyzwyczajone. Kłamstwo traktuje jako...

pokaż 10 następnych