Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) znane także jako wczesnoletnie lub wiosenno-letnie zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych jest wirusową chorobą sezonową roznoszoną przez Flavivirusa z rodziny Togaviridae, zaliczanego kiedyś do grupy arbowirusów. Kleszczowe zapalenie mózgu w większości przypadków przebiega bezobjawowo lub są to objawy nieswoiste. Leczenie przyczynowe KZM nie istnieje. Stosuje się jedynie leczenie objawowe: przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe, zaś najskuteczniejszą metodą ochrony przed chorobą jest szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Spis treści

Czym jest kleszczowe zapalenie mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba przenoszona przez kleszcze, głównie Ixodes ricinus oraz Ixodes persulcatus z rodziny kleszczy tarczowatych. Ryzyko zarażenia chorobą na obszarach endemicznych wynosi 1:1000.

Kleszcz z podgromady roztoczy

Ukąszenie związane jest z niebezpiecznymi dla życia skutkami.... »

W Europie występują dwa podtypy tego wirusa: zachodni (powoduje tzw. środkowoeuropejskie zapalenie mózgu) oraz wschodni (wywołujący rosyjskie wiosenno-letnie zapalenie mózgu; bardziej wirulentny i częściej powodujący zgon pacjenta). Obszary endemiczne kleszczowego zapalenia mózgu to: Europa Środkowa i Wschodnia aż po Ural, czyli Austria, Niemcy, Szwajcaria, Czechy, Słowacja, Węgry, Polska, Kraje byłego ZSSR i Skandynawia. W Polsce zapalenie mózgu wywołane ukłuciem kleszcza stanowi 1/3 wszystkich zapaleń mózgu i szacuje się, że jest to ok. 250 przypadków rocznie. Najlepszą i najpewniejszą metodą zabezpieczenia przed zachorowaniem na KZM i opon mózgowo-rdzeniowych jest przeprowadzenie pełnego cyklu szczepienia ochronnego.

Objawy i przebieg kleszczowego zapalenia mózgu

Diagnostyka kleszczowego zapalenia mózgu w początkowej fazie może być nieco utrudniona, ponieważ choroba przebiega bezobjawowo lub objawy są nieswoiste. Najcięższy przebieg ma ona w przypadku osób po 40. roku życia, najłagodniej przebiega w przypadku dzieci. Potwierdzenie choroby można uzyskać dopiero po przeprowadzeniu testów wirusologicznych – najczęściej są to badania serologiczne, w tym techniki immunofluorescencyjne (ELISA), które pozwalają na wykrycie swoistych przeciwciał w klasie IgG i IgM. Ponadto miejsca ukłucia przez kleszcze są zazwyczaj trudno widoczne, a ich ślina ma właściwości znieczulające, dlatego wiele osób nie przypomina sobie samego momentu ukłucia. Początkowo wirus namnaża się w miejscu ukłucia, a później za pomocą naczyń limfatycznych przedostaje się do okolicznych węzłów chłonnych i układu siateczkowo-śródbłonkowego, skąd może trafić do ośrodkowego układu nerwowego. Jest to tzw. okres wylęgania choroby i wynosi on od 7 do 28 dni. W przypadkach klinicznie objawowych kleszczowe zapalenie mózgu ma przebieg dwufazowy i trwa od 1 do 8 dni. Objawy kleszczowego zapalenia mózgu są wówczas podobne do symptomów grypy i charakteryzują się występowaniem: gorączki, bólów stawów, ogólnym osłabieniem, uczuciem rozbicia, nieżytem górnych dróg oddechowych, a niekiedy wymiotami. Właśnie po tej fazie choroby nastepuje około 20-dniowy okres bezobjawowy, po którym może dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Najcięższą postać choroby - zapalenie mózgu, rdzenia i opon mózgowo-rdzeniowych – diagnozuje się u ok. 10-30% chorych. Natomiast postać łagodniejsza, czyli zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, występuje w przypadku ok. 60% chorych. Tylko w 2% przypadków kleszczowe zapalenie mózgu kończy się zgonem pacjenta, jednakże u ok. 35-60% chorych mogą pojawić się powikłania po chorobie, do których należą:

porażenia i niedowłady nerwów czaszkowych i obwodowych - zaniki mięśni pasa barkowego oraz uszkodzenie móżdżku,
zaburzenia świadomości, koncentracji, snu,
depresja,
zmniejszona aktywność fizyczna.

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu

Nie stosuje się leczenia przyczynowego, jedynie leczenie objawowe. Po ok. 2-3 tygodniach objawy ustępują. W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu ważna jest profilaktyka poprzez wykonywanie szczepień. Szczepienia wykonywane są głównie u osób, które przebywają na terenach endemicznych. Są to osoby zatrudnione przy eksploatacji lasów, wojskowi stacjonujący w lasach, rolnicy, młodzież odbywająca praktyki oraz turyści.
Szczepienie wykonuje się w 3 etapach, aby odpowiednio pobudzić układ odpornościowy do produkcji przeciwciał. Później wykonywane jest szczepienie przypominające.
Etapy szczepienia ochronnego:

I dawka - podawana najlepiej w zimie,
II dawka - podawana po 1-3 miesiącach po pierwszym szczepieniu,
III dawka - podawana po 9-12 miesiącach po drugim szczepieniu.

Szczepionki podawane są w ilości 0,5 ml.
Następnie wykonywane jest szczepienie przypominające raz na 3 lata. Preparaty zawierają zawiesinę oczyszczonych, zabitych, inaktywowanych wirusów Flavi i mogą być stosowane u dzieci od 2. roku życia i u dorosłych. Zaleca się także szczepienie kobiet ciężarnych, zabezpieczona jest wtedy i matka, i dziecko.

Przypisy

Prusiński A. Neurologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3125-7

Lehmann-Horn F., Ludolph A. NEUROLOGIA - diagnostyka i leczenie, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-50-7

Dziubek Z., Żarnowska-Prymek H., Choroby pasożytnicze człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2279-7

Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Czelej, Lublin 2007, ISBN 978-83-60608-34-0

Artykuły Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszcze u ludzi

Kleszcze są niebezpieczne dla osób przebywających często w lasach, na łąkach- wówczas wzrasta prawdopodobieństwo ukąszenia przez kleszcze.

Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu jest to ostra wirusowa choroba zakaźna, która występuje w różnych postaciach klinicznych i dotyczy głównie ośrodkowego układu nerwowego. Chorobę wywołuje flawirus. W ...

Szczepienie przeciwko KZM

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu zalecana jest osobom przebywającym na terenach częstego występowania choroby oraz pracującym w lasach. Schemat podawania szczepionki obejmuje 3 dawki i ...

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu

Lato to okres, kiedy częściej spędzamy czas na wycieczkach na wieś, spacerujemy po lasach i łąkach. Tam możemy się natknąć na kleszcze. Te małe, aczkolwiek niebezpieczne stworzenia coraz częściej ...

Kleszczowe zapalenie opon mózgowych

Kleszczowe zapalenie mózgu i borelioza – obie te choroby przenoszą kleszcze. Nie są to jednak choroby powodowane przez samego kleszcza, ale przez drobnoustroje, którymi ten pajęczak jest ...

Szczepienia zalecane

Kalendarz szczepień jest to zbiór zaleceń specjalistów chorób zakaźnych, ustalany przez Główny Inspektorat Sanitarny. Zatwierdzony jest on przez Ministerstwo Zdrowia i publikowany jako Program ...

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu może powstawać pod wpływem takich czynników, jak: bakterie (meningokoki, pneumokoki ), wirusy i pierwotniaki. W zależności od czynnika wywołującego, ...

Szkodliwe pneumokoki - obraz mikroskopowy.

Ochrona przed kleszczami

Ochrona przed kleszczami jest niezbędna, gdy mieszkasz w terenie silnie zalesionym lub wybierasz się tam na dłuższy wypoczynek. Kleszcze mogą powodować boreliozę czy kleszczowe zapalenie mózgu.

Ostre zapalenie ucha środkowego

Ucho środkowe stanowi część narządu słuchu i znajduje się między uchem zewnętrznym a uchem wewnętrznym. Składa się z jamy bębenkowej oddzielonej od przewodu słuchowego zewnętrznego błoną ...

Zapalenie ucha środkowego w początkowej fazie jest infekcją wirusową.

Choroby zakaźne i pasożytnicze

Choroby zakaźne stanowią duże zagrożenie, zwłaszcza dla dzieci. Niektóre z chorób objęte są obowiązkowymi szczepieniami . Choroby zakaźne to inaczej choroby infekcyjne. Następstwem zakażenia jest ...

Terminem odporności określa się zestaw wszystkich mechanizmów (zarówno biernych, jak i czynnych) biorących udział w wytworzeniu odpowiedzi odpornościowej. Jakie jej rodzaje się wyróżnia?<br />
<br />
Odporność nieswoistą bierną, określaną także nazwą „odporność uzależniona”, stanowią: występowanie bakteriobójczych składników wydzielin, na przykład lizozym w łzach lub interferon we krwi, laktoferyna w mleku podczas laktacji, ślinie, łzach, siarze, występowanie niskiego pH na powierzchni skóry, w pochwie oraz żołądku. Jest ona przede wszystkim od budowy i funkcji barier.<br />
<br />
Kolejny typ to odporność nieswoista czynna, która jest związana z układem immunologicznym. Zapewnia ona zdolność organizmu do rozpoznawania elementów należących do własnego, jak i obcego organizmu oraz eliminowanie tych ostatnich. Elementami, które się tu zalicza są: reakcje pokarmowe takie jak wymioty, biegunka, fagocytoza oraz gwałtowne reakcje oczyszczające drogi oddechowe i pokarmowe, m.in. kaszel, kichanie.<br />
<br />
Jak działają mechanizmy obronne? Opowie o tym – prof. dr hab. Adam Jankowski, pediatra, immunolog.

Wyjęcie kleszcza

Od wczesnej wiosny do późnej jesieni trwa tzw. sezon na kleszcze, w ciągu którego znacznie wzrasta ryzyko ukąszenia przez te pasożyty. Niektóre z nich są nosicielami groźnych chorób, dlatego ...

W Polsce licznie występuje kleszcz pospolity.

Zapalenie zatok

Zatoki przynosowe to jamy powietrzne łączące się z jamą nosa przez naturalne otwory w jej bocznej ścianie. Zatoki odgrywają rolę w zapewnieniu ochrony cieplnej i mechanicznej oczodołów i mózgu ...

Strzałka wskazuje obecność ropy lub obrzęk.

Sposoby na kleszcze

Kleszcze to niebywale podstępni krwiopijcy. Atakują z ukrycia, są szybkie i skuteczne. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, że właśnie staliśmy się ich ofiarami. Mogą być niezwykle ...

Rumień po kleszczu

Rumień po kleszczu pojawia się w miejscu ukąszenia lub jego okolicy. Może przybierać różne kształty i zabarwienie. Jeżeli zdiagnozowany jest rumień wędrujący, świadczy on o zarażeniu boreliozą.

Rumień wędrujący to zmiana na skórze przy boreliozie.

Ukąszenia i użądlenia

Meszki, pszczoły, komary, osy, kleszcze atakują nas najczęściej w trakcie lata. Odpoczywamy spokojnie nad wodą, cieszymy się świeżym powietrzem, aż do momentu pojawienia się intruza, który ...

Meningokokowe zapalenie opon

Meningokokowe zapalenie opon to rzadko występująca, lecz bardzo groźna infekcja, atakująca opony mózgowo-rdzeniowe. Szacuje się, że na przykład w Stanach Zjednoczonych przynajmniej 2 600 osób ...

W przedstawionej sytuacji powstałe wybroczyny przyczyniły się do rozwinięcia gangreny, w wyniku której konieczne było amputowanie wszystkich kończyn u młodej pacjentki.

Bakteryjne zapalenie opon mózgowych

Zapalenie opon mózgowych jest to proces zapalny obejmujący oponę miękką mózgu, który powoduje charakterystyczne zmiany w płynie mózgowo-rdzeniowym oraz kliniczny zespół oponowy. Ponadto proces ...

Guzkowe zapalenie tętnic

Guzkowe zapalenie tętnic to choroba, która charakteryzuje się wieloogniskowymi, odcinkowymi zmianami zapalnymi i martwicą tętnic mięśniowych średniego kalibru. Skutkiem zapalenia tętnic jest ...

Zapalenie miedniczek nerkowych

Zapalenie miedniczek nerkowych, inaczej nazywane odmiedniczkowym zapaleniem nerek, jest to stan zapalny występujący w jednej lub dwóch nerkach. Może mieć postać ostrą lub przewlekłą. Powstaje ...

Jeśli dochodzi do niezależnego od woli wypływu moczu przez cewkę moczową o takiej częstości i w takiej ilości, że staje się to istotnym problemem zdrowotnym lub społecznym takie zjawisko nazywa się nietrzymaniem moczu.<br />
<br />
Jest kilka rodzajów tej dolegliwości. Wymienia się więc najczęściej spotykane wysiłkowe nietrzymanie moczu, a także naglące nietrzymanie moczu, nietrzymanie moczu z przepełnienia czy mieszane.<br />
<br />
Jeśli chodzi o czynniki sprzyjające chorobie to można wymienić: palenie tytoniu, zaparcia, zakażenie dróg moczowych, otyłość, choroby neurologiczne (np. udar, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane), a także wpływ niektórych leków (leki moczopędne, psychiatryczne, przeciwzapalne). Rozpatrując zaś pierwotne przyczyny wysiłkowego nietrzymania moczu mówi się o często o ciąży i porodzie, które powodują bezpośrednie uszkodzenie mięśni dna miednicy, nerwów lub uszkodzenie innych struktur podtrzymujących miednicę (mięśni i tkanki łącznej).<br />
<br />
Dlaczego problem ten dotyczy przede wszystkim kobiet? Na to pytanie odpowie ginekolog, profesor Włodzimierz Baranowski.

Zapalenie przyusznic

Ślinianki, inaczej gruczoły ślinowe, należą do układu trawiennego i są odpowiedzialne za wydzielanie śliny. Człowiek posiada duże gruczoły ślinowe, a także kilkaset małych gruczołów rozsianych w ...

Objawy to znaczne powiększenie ślinianek przyusznych, podczas choroby pacjent odczuwa silny ból.

Pytania do eksperta

Czy gwałtowne ruchy głową u dziecka to oznaka choroby?

Moja 7 miesięczna córeczka, dotychczas rozwijająca się normalnie, nagle zaczęła rzucać główką w lewo i w prawo, robi to gdy siedzi mi na kolanach albo w bujaku. Czasem gdy daję jej butelkę. Zaczęło się to jakieś 2 tyg temu. Najpierw zaczęła kręcić główką w łóżeczku. Martwię się, czy nie jest to objawem jakiejś choroby? Jest bardzo żwawa, interesuję się wszystkim dookoła. (Zdrowie)

Odpowiada: lek. Karol Kaziród-Wolski

Co znaczą bóle mięśniowo-stawowe i gorączka?

Odpowiada: lek. Joanna Gładczak

Zadaj pytanie ekspertowi

Odpowiadamy średnio od 4 do 24 godzin