Komunikacja niewerbalna

Komunikacja niewerbalna jest często utożsamiana z mową ciała. Jednak mowa ciała to w psychologii społecznej nieco węższe pojęcie, które obejmuje mimikę, pantomimikę, postawy i ukierunkowanie ciała, ruchy oczu, odruch źreniczny oraz sposób używania przestrzeni interpersonalnej. Pozajęzykowe aspekty mowy, np. akcent, zachowania terytorialne, kontakt wzrokowy, sposób organizacji przestrzeni czy ubiór to aspekty składające się na komunikację niewerbalną, które jednak nie są mową ciała.

Spis treści:
  1. 1. Zachowania niewerbalne
  2. 2. Po co człowiekowi język ciała?
  3. 3. O czym świadczą gesty?

1. Zachowania niewerbalne

Do sygnałów niewerbalnych można zaliczyć np.: gestykulację, wyraz mimiczny twarzy, dotyk, kontakt fizyczny, spojrzenia, postawę ciała, odległość od partnera interakcji itp. Mowa ciała jest bardzo złożona, a jej znajomość ułatwia zrozumienie rozmówcy.

Spośród wielu klasyfikacji form komunikacji niewerbalnej, klarownością i prostotą wyróżnia się podział Alberta Harrisona, zgodnie z którym występuje:

  • kinezjetyka (kinetyka) – głównie ruchy ciała i kończyn oraz mimika twarzy;
  • proksemika – odległości w przestrzeni, relacje przestrzenne, dystans fizyczny;
  • parajęzyk – wskaźniki sposobu mówienia, np. tonacja wypowiedzi, akcent, rezonans, artykulacja, tempo, rytm, siła głosu.

Waldemar Domachowski proponuje, by ze względu na sytuację nadawcy komunikatu niewerbalnego wyróżnić komunikaty indywidualne (przejawiane w samotności) oraz komunikaty interakcyjne (gdy są obecni nadawca i odbiorca informacji). Na komunikaty indywidualne składa się:

  • mowa ciała (mimika, gestykulacja, ruchy, reakcje wegetatywne);
  • niewerbalne aspekty komunikacji słownej (powtórzenia, ominięcia, pomyłki językowe, ton głosu, cisza, wysokość dźwięków);
  • zmiany wielkości źrenic.

W skład komunikatów interakcyjnych wchodzą:

  • kontakt wzrokowy;
  • przestrzeń intymna – obszar bezpośrednio otaczający jednostkę, w którym przebiega większość jej kontaktów z innymi. Przestrzeń personalna to zwykle 45 cm z przodu, 15 cm po bokach i 10 cm z tyłu. Wejście innych w przestrzeń intymną jest traktowane jako napad, inwazja;
  • terytorialność – tendencja do uruchamiania różnorodnych mechanizmów obrony zajętego terytorium, np. organizowanie przestrzeni wokół siebie, zajmowanie określonego miejsca przy stole, odległości między rozmówcami;
  • formacja facingowa – ustawienie się ludzi względem siebie „twarzą w twarz” (face to face);
  • przestrzeń interpersonalna – analizowanie relacji społecznych na poziomie subtelnych komunikatów niewerbalnych.

2. Po co człowiekowi język ciała?

Oprócz słów można komunikować się za pomocą gestów, postawy ciała, mimiki twarzy. Jeśli nawet nie wypowiadasz zdań, twój uśmiech, zmarszczone brwi, noga założona na nogę, skrzyżowane ręce, milczenie, przymrużone oczy są konkretnymi sygnałami emocji, uczuć, samopoczucia czy intencji.

Mowa ciała jest bardziej wiarygodna niż słowa. Ponad 50% znaczenia komunikatu zawiera się w ruchach ciała. Albert Mehrabian zaproponował następujący wzór odnośnie do porozumiewania się: ogólne uczucie = 7% uczucia wyrażone słowami + 38% uczucia wyrażone głosem + 55% uczucia wyrażone mimiką. Jedną z najważniejszych funkcji, jaką pełni wymiana bezsłowna, jest utrzymywanie stopnia intymności interpersonalnej na poziomie odpowiednim dla danego poziomu rozwoju relacji. Michael Argyle proponuje nawet zmatematyzować wielokanałowe oddziaływanie zachowań niewerbalnych i przedstawia wzór: poziom intymności = ilość uśmiechów + długość spojrzeń wzajemnych + dystans fizyczny + intymność tematu rozmowy.

Funkcje komunikacji niewerbalnej to m.in.:

  • informacyjna – przekazywanie wiadomości bez użycia słów, np. gest potakiwania na znak zgody;
  • ekspresyjna – wyrażanie uczuć i emocji, np. uśmiech jako przejaw sympatii, życzliwości;
  • samoprezentacyjna – gesty służą budowaniu własnego wizerunku i autopromocji, np. piramidka ułożona z dłoni może oznaczać „jestem kompetentny, wszystko wiem”;
  • regulacyjna – mowa ciała służy monitorowaniu i kontrolowaniu przebiegu interakcji czy rozmowy z interlokutorem, np. unikanie kontaktu wzrokowego może świadczyć o znudzeniu i chęci przerwania dialogu;
  • adaptacyjna – gesty umożliwiają porozumienie się w sytuacjach, kiedy nie można użyć języka mówionego, np. przyzywanie do siebie za pomocą ruchu palcem.

3. O czym świadczą gesty?

Wiele poradników proponuje techniki uwodzenia za pomocą gestów i mowy ciała. Podkreśla się często, że gwarancją udanego flirtu jest zrozumienie i umiejętność odczytywania języka płci przeciwnej. Na pewno nie ma metod-wytrychów do poprawnej analizy języka ciała partnera interakcji, jednak istnieją pewne przejawy czy nawet mikroruchy, które mogą wskazywać na określone tendencje i postawy.

  • Sygnały sympatii – zbliżanie się, ograniczanie dystansu fizycznego, uśmiech, dotyk, gesty otwartości i przyjaźni.
  • Sygnały zaufania – odsłonięta pozycja ciała, szerokie gesty, przytulanie się, pokazywanie otwartych dłoni.
  • Sygnały dominacji i władzy – aranżowanie przestrzeni własnej, inwazja w przestrzeń intymną rozmówcy, zajmowanie lepszego miejsca przy stole, zdecydowany i rozkazujący ton głosu, surowy i despotyczny wyraz twarzy.
  • Sygnały gotowości do walki – agresja, atak, bojowa postawa ciała, krzyk, groźny wyraz twarzy.
  • Sygnały pobudzenia seksualnego – zalotne spojrzenia, długi kontakt wzrokowy, pieszczotliwy dotyk, prezentacja swych wdzięków, westchnienia o odpowiedniej tonacji.
  • Sygnały szoku – stany ekstatyczne, znieruchomienie, krzyk, gwałtowne ruchy ciała, rozszerzone źrenice.

Trzeba pamiętać, że wiele komunikatów ma dwie warstwy znaczeniowe. Jedna to informacja na poziomie słów, a druga to metakomunikat, czyli informacja dotycząca uczuć i nastroju mówiącego wyrażona nie wprost, ale poprzez rytm, wysokość dźwięku czy tzw. modyfikatory werbalne. Metakomunikaty są źródłem wielu konfliktów interpersonalnych, gdyż pozornie jasne i logiczne zdanie może poprzez np. intonację opadającą wyrażać wrogość, irytację czy potępienie.

Modyfikatory werbalne, czyli wyrazy modalne, to słowa, które dodają do wypowiedzi niuanse znaczeniowe. Należą do nich takie słowa, jak: tylko, naprawdę, teraz, ostatnio, znów, jedynie, odrobinkę. Zazwyczaj wyrażają aluzyjnie (w podtekście) dezaprobatę i irytację. Są one elementem parajęzyka.

Bibliografia

  • Domachowski W., Kowalik S., Miluska J., Komunikacja niewerbalna [w:] Z zagadnień psychologii społecznej, PWN, Warszawa 1984, ISBN 83-01050-31-4.
  • Kaczmarek B., Misterne gry w komunikację, Wyd. UMCS, Lublin 2005, ISBN 83-227-2362-8.
  • McKay M., Davis M., Fanning P., Sztuka skutecznego porozumiewania się, GWP, Gdańsk 2004, ISBN 83-87957-37-2.
  • Nęcki Z., Komunikowanie niewerbalne [w:] Komunikacja międzyludzka, Wyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996, ISBN 83-85441-45-X.
Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
0

Komentarze

Pytania do specjalistów

Problemy w szkole

Witam. Mam problemy w szkole i nie wiem jak sobie z tym poradzić. Otóż moi koledzy na początku mi dokuczali, wyśmiewali się za mnie, poniżali itd. Powiedziałem to moim rodzicom i nauczycielowi, zmienili się, ale teraz zaczęli mnie unikać, przezywać, namawiać...

Odpowiada:  Paulina Stolorz Paulina Stolorz
Wybuchowy charakter i duża mimika twarzy

jestem jestem sobą bardzo wybuchową mam bardzo mocny charakter a Naj gorsze to moja mimika twarzy. Pracuje jako kierownik z 12 osobami i mam wrazenie ze pracownicy sie mnie boja a nie chce takiej sytuacji wogole brac pod uwage. Uwielbiam miec wszystko...

Odpowiada: Mgr Katarzyna Garbacz Mgr Katarzyna Garbacz i 3 innych
pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 4 odpowiedzi Wybuchowy charakter i duża mimika twarzy ~:

jestem jestem sobą bardzo wybuchową mam bardzo mocny charakter a Naj gorsze to moja mimika twarzy. Pracuje jako kierownik z 12 osobami i mam wrazenie ze pracownicy sie mnie boja a nie chce takiej sytuacji wogole brac pod uwage .

~douglass Forum Psychologia 23 odpowiedzi Patrzenie w oczy w czasie rozmowy ~douglass:

Witam. Mam problem,który może być odebrany jako głupi,ale to naprawdę jest przytłaczające. Chodzi mi o utrzymywanie kontaktu wzrokowego podczas rozmowy np. z mężczyzną. Mam takie coś,że staram się patrzeć rozmówcy w oczy i wychodzi mi to tylko jeśli...

Artykuły Komunikacja

Komunikacja Asertywność

(...) Od asertywności do dojrzałości. Inspiracja optymalnym, Wyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1999, ISBN 83-7230-017-8.(Komunikacja interpersonalna, Komunikacja językowa, Komunikacja w...

Komunikacja Mówienie nie

(...) dla kobiet, „Difin”, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7251-958-0.(Relacje międzyludzkie, Komunikacja interpersonalna, Komunikacja językowa, Komunikacja w...

Język ciała
Komunikacja Język ciała

(...) ? Jak trafnie interpretować sygnały niewerbalne? Komunikacja niewerbalna Komunikacja niewerbalna to ukryty i często nieuświadomiony ... w jednym kanale towarzyszy negatywna informacja w innym, wówczas mamy do czynienia z komunikacją niesp ... . Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1994, ISBN 83-85441-31-X.Nęcki Z., Komunikowanie niewerbalne [w:] Komunikacja międzyludzka, Wyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996, ISBN 83-85441-45-X.(Komunikacja...

Komunikacja Kłamstwo

(...) Moderator, Tomaszów 2006, ISBN 83-920207-4-X.(Komunikacja interpersonalna, Komunikacja językowa, Komunikacja w...

Komunikacja Etykietowanie

(...) 83-01-16396-9.(Choroby psychiczne, Zaburzenia psychiczne, Komunikacja interpersonalna, Komunikacja...

Komunikacja Czy jesteś ugodowy?

(...) osoby. Niekiedy brak ci bowiem odwagi i/lub siły, aby dążyć do osiągnięcia celu, nawet kosztem drobnej sprzeczki.(Komunikacja interpersonalna, Komunikacja w związku, kłótnie w małżeństwie, kłótnie z mężem, Problemy w...

Komunikacja Czy jesteś empatyczny?

Empatia umożliwia spojrzenie na daną sytuację z perspektywy innego człowieka. Empatia to cecha ułatwiająca nawiązywanie i utrzymywanie głębokich relacji międzyludzkich. To umiejętność współodczuwania i rozumienia drugiej osoby – jej zachowań,...

Nieśmiałość Odtwórz wideo
Komunikacja Nieśmiałość

Czym tak naprawdę jest nieśmiałość? Czy można zaszufladkować ją jako  wycofanie, lęk i unikanie sytuacji, w których byłoby się narażonym na ocenę innych osób? Jak wpływa taka cecha charakteru na kontakty społeczne danej jednostki i jej...

Komunikacja
Rozwój osobisty Komunikacja

Komunikacja interpersonalna polega na wymianie informacji między uczestnikami aktu komunikacyjnego. Na komunikację interpersonalną składa się język mówiony, czyli słowa, ale także komunikacja niewerbalna, a więc pozycja ciała, gesty, mimika, ruchy...

pokaż 10 następnych