Leki nasenne

Leki nasenne dzielimy na 3 grupy: benzodiazepiny, barbiturany i niebarbiturowe leki nasenne. Różnią się one nie tylko budową chemiczną, ale także siłą działania nasennego oraz innymi właściwościami. Barbiturany zażywane długotrwale powodują uzależnienie psychiczne i fizyczne. Przedawkowanie leków nasennych prowadzi do niebezpiecznych skutków dla organizmu. Następuje porażenie ośrodka oddechowego i śmierć. Przyjmowanie leków nasennych w zaburzeniach snu czy bezsenności powinno być ostatecznością.

Mechanizm działania i zastosowanie leków nasennych

Leki nasenne ze względu na budowę chemiczną możemy podzielić na:

• pochodne benzodiazepiny,
• pochodne kwasu barbiturowego,
• inne leki niebarbiturowe.

Pod względem klinicznym, możemy je podzielić natomiast na:

• leki ułatwiające zasypianie,
• leki pogłębiające i przedłużające sen.

Leki nasenne stosowane są w zaburzeniach snu, głównie rozumiane jako kłopoty z zasypianiem, częste wybudzanie się (krótki sen) czy bezsenność.
Mechanizm działania leków nasennych jest związany z układem GABA-ergicznym, z wpływem na receptor GABA. Barbiturany przyłączają się do swoistego miejsca w kompleksie receptora GABA-A, w wyniku czego przedłużają czas otwarcia kanału chlorowego w receptorze (działanie bezpośrednie). Benzodiazepiny i niebarbiturowe leki nasenne działają podobnie, ale łącząc się ze swoistą podjednostką w receptorze, nasilają przyłączanie GABA do receptora, w wyniku czego następuje jego dłuższe otwarcie. Przedłużenie otwarcia kanału jonowego w receptorze prowadzi do zwiększonego napływu jonów, hiperpolaryzacji błony, co powoduje utrudniony przepływ impulsu przez neuron.
Benzodiazepiny oprócz działania uspokajającego i nasennego wykazują szereg innych właściwości, jak działanie przeciwlękowe, przeciwdrgawkowe czy zwiotczające mięśnie (spazmolityczne). Znoszą także agresję, działają znieczulająco ogólnie oraz wykazują działanie amnestyczne (powodują niepamięć). Dlatego też stosowane są w nerwicach, stanach lękowych, zaburzeniach snu, padaczce, zespołach abstynencyjnych, a także w premedykacji chirurgicznej.

Przeciwwskazania i skutki uboczne stosowania leków nasennych

Zarówno barbiturany, jak i benzodiazepiny powodują pewne objawy niepożądane. Pochodne kwasu barbiturowego są jednak bardziej toksyczne dla organizmu oraz powodują zależność psychiczną i fizyczną, w porównaniu do benzodiazepin. Wykazują one niski indeks terapeutyczny (rozpiętość między dawką leczniczą a dawką toksyczną), w wyniku czego łatwo o zatrucie tymi lekami. Ostre zatrucie barbituranami przejawia się utratą przytomności, zapaścią krążeniową, upośledzeniem funkcji układu oddechowego (niewydolność oddechowa), aż do jego porażenia, w wyniku czego dochodzi do zgonu. Ta niekorzystna właściwość wykorzystywana jest często w próbach samobójczych. W wyniku rozwoju tolerancji oraz uzależnienia psychicznego i fizycznego, po odstawieniu leków pojawia się zespół abstynencyjny, a jego objawy to:

• objawy neurologiczne: drżenia mięśni, napady drgawek,
• objawy psychiczne: niepokój, lęk, splątanie, omamy,
• objawy wegetatywno-somatyczne: zaburzenia krążenia, bóle brzucha, silne pocenie się.

Przeciwwskazania do stosowania pochodnych kwasu barbiturowego obejmują:

• choroby nerek,
• porfirię,
• ciążę i okres karmienia.

Pochodne benzodiazepiny charakteryzują się mniejszą tendencją uzależniającą, ale kilkumiesięczne ich przyjmowanie może wywołać fizyczne uzależnienie od beznodiazepin. Objawy abstynencyjne po benzodiazepinach to tzw. objawy odbicia i są to:

• wzmożony lęk,
• niepokój,
• bezsenność,
• zaburzenia koncentracji,
• pobudzenie psychoruchowe,
• wrażliwość na światło i dźwięk.

Zażywanie zarówno barbituranów, jak i benzodiazepin jest przeciwwskazane w ciąży, ponieważ przenikają one przez łożysko i wykazują pewne działanie teratogenne na płód. Podawanie ich podczas porodu może z kolei spowodować niewydolność oddechową u noworodków.
Leki nasenne nie wywołują snu fizjologicznego, dlatego też po wybudzeniu ze snu po lekach nasennych może być odczuwane zmęczenie czy otępienie.

Należy pamiętać, że leki nasenne stosowane są w ostateczności, gdy wszelkie inne metody walki z zaburzeniami snu nie dają skutku, tj. odpowiednia higiena snu czy leki ziołowe (zioła nasenne). Zaburzenia snu nie są chorobą, lecz związane są z chorobami somatycznymi lub psychicznymi, dlatego też przed zastosowaniem leczenia środkami nasennymi, należy poszukać ich przyczyny.