Minimalna interwencja nikotynowa

Fragment książki "Zespół uzależnienia od nikotyny – ujęcie interdyscyplinarne"

Uznaną metodą motywowania pacjentów do leczenia uzależnienia jest minimalna interwencja antynikotynowa (MIA). MIA oznacza około trzyminutową rozmowę z pacjentem opierającą się najczęściej na zasadzie „pięciu P”` (Pytaj, Poradź, Planuj, Pamiętaj, Pomagaj):

1. Pytaj pacjenta przy każdym kontakcie, czy pali tytoń.
2. Poradź, aby przestał palić.
3. Planuj z pacjentem rozpoczęcie terapii antynikotynowej.
4. Pomóż w wyborze właściwej terapii antynikotynowej.
5. Pamiętaj, aby przy każdej kolejnej wizycie zapytać pacjenta o  jego relację do palenia tytoniu.

MIA metodą „pięciu P” jest adaptacją do warunków polskich amerykańskiego programu pięciu A (Ask, Advise, Assess, Assist and Arrange). Metoda ta została opublikowania w  czasopiśmie  JAMA w  2000 r. i jest obecnie standardem postępowania z pacjentem uzależnionym w wielu krajach. Siłę uzależnienia można zmierzyć za pomocą Testu Uzależnienia od Nikotyny Fagerströma, siłę motywacji Testem Motywacji do Zaprzestania Palenia według Schneider. Skuteczność krótkiej porady lekarskiej stosowanej w ramach codziennej praktyki szacuje się na 2–3%.

Gdyby każdy lekarz w Polsce udzielił takiej porady, oznaczałoby to rocznie 100 000–150 000 osób wyleczonych.

Od wdrożenia MIA do zmiany poczucia kontroli przez pacjenta i podjęcia decyzji o leczeniu zespołu uzależnienia od nikotyny mija pewien czas. Zmiana postaw pacjenta ma charakter wyraźnie procesualny i stopniowy, dlatego lekarz nie powinien się zniechęcać brakiem skuteczności wielokrotnego przeprowadzenia MIA. Lekarz zawsze powinien rozmawiać z pacjentem o:

1. konsekwencjach krótko- i długoterminowych palenia,
2. omawiać korzyści związane z zaprzestaniem palenia,
3. omawiać bariery utrudniające zaprzestania palenia.

Decyzja pacjenta o zaprzestaniu palenia winna wiązać się z częstymi wizytami wspomagającymi u  lekarza. Warto zaproponować także farmakoterapię (omówioną w następnym rozdziale książki) i wspomagającą psychoterapię behawioralno-poznawczą. Jakie mogą być trudności w podjęciu decyzji o zaprzestaniu palenia? Gajewski i wsp. podają, że trudnościami tymi są:

• niedostateczna motywacja,
• wystąpienie nikotynowego zespołu abstynencyjnego,
• obawa przed niepowodzeniem próby zaprzestania palenia,
• obawa przed przytyciem,
• brak wsparcia środowiska,
• obniżenie nastroju,
• czerpanie przyjemności z palenia.

Minimalna Interwencja Antynikotynowa oraz edukacja mają na celu przekonanie pacjenta, aby te trudności pokonał i rozpoczął terapię. Należy także za każdym razem przedstawiać korzyści z niepalenia, o których pacjent powinien
wiedzieć. Gajewski i wsp. w Podręcznym przewodniku leczenia uzależnienia od tytoniu dla lekarzy i pielęgniarek podają potrzebę uświadomienia pacjentowi następujących korzyści uniknięcie zagrożeń zdrowotnych:

1. zwiększenie skuteczności leczenia chorób związanych z paleniem,
2. poprawa ogólnego stanu zdrowia i większa sprawność fizyczna,
3. lepsze samopoczucie,
4. poprawa smaku i węchu,
5. dobry przykład dla dzieci,
6. zdrowsze dzieci,
7. nienarażanie innych na wdychanie dymu papierosowego,
8. koniec z ciągłym planowaniem trwałego zaprzestania palenia,
9. wolniejsze starzenie się skóry i opóźnienie powstawania zmarszczek,
10. dom, samochód, ubranie, oddech nie cuchną dymem tytoniowym,
11. oszczędność pieniędzy.

W USA zaleca się motywowanie pacjentów metodą algorytmu 5R:

1. Relevance – odniesienia personalnego.
2. Risk – ocena ryzyka palenia.
3. Rewards – korzyści z niepalenia.
4. Roadblocks – przeszkody.
5. Repetition – powtarzanie.

Minimalna Interwencja Antynikotynowa powinna być metodą powszechnie stosowaną przez lekarzy i należeć do procedur obowiązkowych w praktyce każdej specjalności. Ostatnio Minimalną Interwencję Antynikotynowa zredukowano ze Strategii 5P do Strategii ABC. Według tej strategii wszyscy lekarze powinni:

• zapytać o uzależnienie (A – ask),
• dać krótką poradę (B – breif advice),
• pomóc osobom, które chcą się leczyć (C – cessation suport).

Fragment książki pt.: "Zespół uzależnienia od nikotyny – ujęcie interdyscyplinarne"
Autor: pod red. T. Pietrasa i A. Witusika
Wydawca: Wydawnictwo Continuo