Osteoporoza kręgosłupa

Nasze kości, a szczególnie kręgosłup, ukształtowały się na drodze ewolucji do pełnienia kilku ważnych funkcji. Przede wszystkim mają służyć poruszaniu się i chronić narządy wewnętrzne przed urazami. Aby sprostać tak różnorodnym zadaniom, szkielet ludzki musi posiadać wiele cech fizycznych. Musi być zarazem mocny i lekki, ale i dostatecznie sztywny, aby opierać się grawitacji. Musi też być sprężysty, aby nie łamał się. Jednak z czasem materiał zużywa się i mogą zacząć dokuczać pewne dolegliwości. Jedną z nich, najpoważniejszą i najpowszechniejszą, jest osteoporoza.

Co to jest osteoporoza?

Osteoporoza jest chorobą kości. To, niestety, bardzo podstępna dolegliwość. Rozwija się latami i praktycznie nigdy nie da się jej od razu zdiagnozować. W osteoporozie kość staje się porowata i krucha. Kości zdrowego człowieka są bardzo wytrzymałe mechanicznie i łamią się dopiero pod wpływem dużych sił, jakie występują na przykład podczas upadku lub zderzenia samochodów. Kości chorego z osteoporozą są tak osłabione, że łamią się przy banalnym upadku w domu, a nawet bez urazu, podczas normalnego spaceru.

Osteoporoza kości polega na ubytku masy kostnej, który następuje powoli. W pierwszym, najdłuższym etapie nie odczuwa się praktycznie żadnego bólu. W późniejszej fazie choroby pojawiają się różne dolegliwości. Bóle osteoporotyczne mają charakter przewlekły, są bardzo uciążliwe i trudne do uśmierzenia. Najczęściej dotyczą pleców, zwykle w okolicy kręgosłupa. Chorzy uskarżają się także na bóle żeber. W zaawansowanej fazie choroby kości są już znacznie odwapnione. Dla tej fazy charakterystyczna jest tzw. zwiększona łamliwość kości. Oznacza to, że kości są bardzo podatne na złamania, które mogą wystąpić już przy lekkich urazach i niewielkich obciążeniach. Najczęstsze miejsca, w których dochodzi do samoistnych złamań osteoporotycznych, to przede wszystkim nadgarstki, kości udowe, trzony kręgów kręgosłupa oraz żebra.

Przyczyny osteoporozy

Tak zwanych czynników ryzyka osteoporozy jest wiele. Przede wszystkim są to skłonności i uwarunkowania genetyczne. Oprócz tego nie wolno nam lekceważyć takich czynników jak fizjologia organizmu i jego podatność oraz warunki zewnętrzne.

Jeśli chodzi o dziedziczność, badania i obserwacje na przestrzeni lat wykazały, że skłonność do osteoporozy dziedziczymy po matce. Jeśli nasza matka lub babcia cierpiały na tę chorobę, jest duże prawdopodobieństwo, że my także zachorujemy. Jednak sprawa nie jest przesądzona, a dziedziczenie cech przebiega w różny, indywidualny dla każdego człowieka sposób. Warto jednak w odpowiednim czasie przebadać się i sprawdzić, jaki jest stopień ryzyka zachorowania na osteoporozę.

Ważnym czynnikiem ryzyka jest wątła budowa ciała i, co może się z tym wiązać, osiadły, nieaktywny tryb życia. Osoby o „drobnych kościach” są zatem bardziej narażone. Najsilniejszym regulatorem pracy komórek kostnych jest fizyczne, bezpośrednie obciążanie szkieletu. Komórki kostne pod wpływem naprężeń budują kość, by im sprostać. Natomiast brak obciążeń, mało ruchu powodują niszczenie kości. Im więcej ćwiczeń, tym mocniejsze kości. Brak ruchu powoduje nieodwołalnie ich zanik. Ruchu nie da się zastąpić żadnymi lekami. Konieczny jest więc codzienny, co najmniej półgodzinny spacer lub kwadrans intensywnych ćwiczeń fizycznych.

Nieodpowiednia dieta, uboga w wapń i witaminy, jest niebezpieczna dla naszego szkieletu. Warto zadać sobie trud i stworzyć codzienne menu bogate w ważne dla kości minerały. Warto też zrezygnować z nałogów, szczególnie z palenia i picia alkoholu, które zatruwają nie tylko narządy wewnętrzne, jak płuca czy wątrobę, ale mają także bezpośredni wpływ na budowę kości.

Charakterystyka osteoporozy kręgosłupa

Kręgosłup jest rusztowaniem dla naszego ciała. Ponieważ przyjmuje na siebie duże obciążenia, powinien być bardzo wytrzymały. Niestety, osteoporoza najczęściej i dość wcześnie atakuje właśnie kręgosłup. W szczególności dotyczy to kobiet w okresie po menopauzie. Powoduje odwapnienie kręgów i szybko je osłabia. W tym momencie już zwykłe obciążenia, do jakich dochodzi w życiu codziennym, są zbyt duże dla odwapnionych kręgów. Najsłabszy z nich nie wytrzymuje nacisku i zostaje zgnieciony przez sąsiadujące kręgi. Dochodzi do złamania, fachowo nazywanego złamaniem kompresyjnym. Skutki takich złamań są bardzo poważne. Pojawia się zniekształcenie sylwetki, charakterystyczny „wdowi garb", który jest wynikiem znacznego skrzywienia osi kręgosłupa. Dochodzi także do obniżenia wzrostu - każdy zgnieciony krąg to utrata kilku centymetrów wzrostu.

Najpoważniejsze, z klinicznego punktu widzenia, są złamania szyjki kości udowej, które wymagają leczenia operacyjnego. Takie złamanie charakteryzuje wysoka śmiertelność, sięgająca 20% w ciągu pierwszego półrocza po złamaniu. Liczba chorych, którzy powracają do pełnego zdrowia po złamaniu nie przekracza 25%, ponad 50% wymaga opieki, w tym 20% stałej pielęgnacji. Znaczna część osób po złamaniu szyjki kości udowej staje się więc na stałe zależna od pomocy osób trzecich i opieki lekarskiej i pielęgniarskiej. Wprawdzie złamania kręgosłupa w osteoporozie nie muszą być tak groźne, ale z pewnością mogą spowodować przewlekłe dolegliwości bólowe, zmniejszenie pojemności oddechowej klatki piersiowej, a przez to pogorszenie oddychania i krążenia.

Jak zatem uchronić się przed podstępną osteoporozą? Przede wszystkim zażywać ruchu i wyznaczyć sobie jakąś formę aktywności fizycznej, a także postawić na dietę bogatą w wapń i witaminę D – mleko, nabiał, ryby, mięso drobiowe oraz soki owocowe powinny na stałe wpisać się w nasze codzienne menu.