Parathormon

Parathormon (PTH) jest hormonem produkowanym przed gruczoły przytarczyczne. Chemicznie to linijny polipeptyd zbudowany z 84 aminokwasów. W organizmie może być magazynowany tylko w niewielkich ilościach, ponieważ ulega rozpadowi już w miejscu biosyntezy. Wydzielanie parathormonu przez przytarczyce zależy od kalcemii – poziomu wapnia we krwi.

Działanie parathormonu

Bodźcem do wydzielania parathormonu przez przytarczyce jest spadek poziomu wapnia we krwi, czyli tzw. hipokalcemia. Cząsteczka parathormonu, po uwolnieniu do krwi, łączy się ze swoistym receptorem błonowym na komórce docelowej. Doprowadza to do aktywacji w owej komórce enzymu o nazwie cyklaza adenylowa, która zaczyna produkować mediator działania parathormonu, czyli cAMP (cykliczny adenozynomonofosforan).

Efekt działania parathormonu polega głównie na zwiększeniu stężenia wapnia we krwi, czyli podniesieniu kalcemii. Wapń do krwi pod wpływem parathormonu przenika z kości, co doprowadza do zmniejszenia ich mineralizacji. Poza tym parathormon zmniejsza stężenie fosforanów w osoczu (czyli zmniejsza fosfatemię) poprzez zwiększenie ich wydzielania z moczem (czyli fosfaturię).

Normy parathormonu i metody oznaczania parathormonu

Poziom parathormonu oznacza się z próbki krwi pobranej na antykoagulant. Krew pobiera się na czczo (co najmniej 8 godzin od ostatniego posiłku). Po pobraniu krwi, a przed wykonaniem pomiaru, osocze należy szybko oddzielić od krwinek. Próbka może być przechowywana jedynie do 24 godzin w lodówce (konieczność dłuższego przetrzymywania próbki, wymaga jej zamrożenia, maksymalnie do 2 godzin od pobrania). Poziom parathormonu oznacza się z osocza lub surowicy za pomocą metod radioimmunologicznych lub nieizotopowych metod immunochemicznych z użyciem automatycznych analizatorów. Wartości stanowiące normę dla parahormonu wahają się w granicach: 1,1 - 6,7 pmol/l ( 10 - 60 pg/ml).

Kiedy wykonuje się badanie na poziom parathormonu?

Badanie poziomu parathormonu wykonuje się w przypadku:

• podejrzenia nadczynności przytarczyc;
• podejrzenia niedoczynności przytarczyc;
• podejrzenia nowotworu innego niż przytarczyce narządu, który produkuje parathormon;
• zaburzeń gospodarki fosforanowej;
• podejrzenia zatrucia witaminą D;
• operacji usunięcia przytarczyc (np. z powodu nowotworu), w celu oceny radykalności zabiegu – badanie wykonuje się śródoperacyjnie;
• w przypadku hipokalcemii (niedobór wapnia w organizmie) lub hiperkalcemii (nadmiar wapnia w organizmie).

Niedobór parathormonu

Niedobór parathormonu może świadczyć o:

• zniszczeniu przytarczyc wytwarzających parathormon, które może nastąpić w wyniku urazu, stanu zapalnego, nowotworu, procesu autoimmunologicznego, radioterapii lub w czasie chirurgicznego usunięcia gruczołów w czasie operacji usunięcia tarczycy;
• znacznym zwiększeniu stężenia wapnia w surowicy krwi z różnych przyczyn.

Nadmiar parathormonu

Zwiększone wartości parahormonu we krwi występują w przebiegu:

• pierwotnej nadczynności przytarczyc, najczęściej spowodowanej pojedynczym gruczolakiem przytarczycy, który produkuje parathormon niezależnie od poziomu kalcemii;
• ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek (głównie wskutek hiperfosfatemii, czyli zwiększenia stężenia fosforanów we krwi ponad normę, które występuje w tych chorobach).