Płaskostopie

Płaskostopie (zwane potocznie platfusem) jest to deformacja stopy, która polega na obniżeniu lub całkowitym zaniku wysklepienia stopy. Prawidłowo ukształtowana stopa nie dotyka całą swoją powierzchnią podłoża, jej kości tworzą łuk. W przypadku płaskostopia tak się nie dzieje – dochodzi do zaniku łuków stopy, która staje się płaska i całą swoją powierzchnią przylega do podłoża. Płaskostopie należy do najczęstszych schorzeń dotykających stopy. Szacuje się, że może na nie cierpieć nawet do 40% ludzi.

Przyczyny i rodzaje płaskostopia

Wśród przyczyn mogących prowadzić do rozwoju płaskostopia wymienia się:

• niewłaściwie dobrane obuwie, chodzenie w butach na wysokich obcasach,
• nadmierne obciążenia stopy, np. stojąca praca na twardym podłożu,
• nadwaga,
• osłabienie, uszkodzenie więzadeł, stawów i mięśni stopy, skutkujące ich niewydolnością,
• wrodzona wiotkość więzadeł stopy.

Można wyróżnić dwa rodzaje płaskostopia:

• płaskostopie podłużne, będące skutkiem obniżenia się łuku podłużnego stopy tak, że cała podeszwa stopy zaczyna dotykać podłoża,
• płaskostopie poprzeczne, spowodowane obniżeniem sklepienia poprzecznego stopy, w którym stopa robi się szeroka i traci swoją elastyczność.

Płaskostopie może wystąpić w każdym wieku. U maluchów do ok. 3-4. roku życia platfus jest niejako fizjologiczny, a związany jest z obecnością poduszeczek tłuszczowych, wiotkich więzadeł i słabych mięśni. Tym rodzajem płaskostopia u najmłodszych nie należy się martwić, gdyż znika samoistnie wraz rozwojem dziecka.

Po ukończeniu 5. roku życia można mówić o płaskostopiu wczesnodziecięcym, spowodowanym przez zbyt dużą wiotkość mięśni i więzadeł, by utrzymać prawidłowy układ stopy. Deformację pogłębiają dodatkowo wysiłek fizyczny i nadmierne obciążanie (np. nadwaga u dziecka). U młodzieży może występować tzw. płaskostopie pozorne – w wyniku dysproporcji pomiędzy wzrostem a obciążeniem.

Skutki płaskostopia

Deformacja stopy w postaci płaskostopia zmienia prawidłowe punkty jej podparcia. Pojawiają się obrzęki stóp oraz dolegliwości bólowe nie tylko stóp, ale też łydek i kręgosłupa. Poza tym nacisk na podłoże w miejscu stopy do tego nieprzystosowanym skutkuje tworzeniem się na podeszwie stopy bolesnych odcisków. Płaskostopie poprzeczne może też doprowadzić do rozwoju wtórnych deformacji stopy pod postacią palucha koślawego czy w skrajnych przypadkach tzw. palców młotkowatych. Tak zniekształcona stopa utrudnia dobranie i noszenie obuwia oraz chodzenie. Płaskostopie podłużne, zwłaszcza nieleczone i długo trwające, prowadzić może do rozwoju stanów zapalnych przeciążonych torebek i więzadeł stopy.

Profilaktyka i leczenie płaskostopia

Aby uniknąć powstania płaskostopia u dziecka, należy:

• unikać ubierania malucha w ciasne śpioszki, skarpetki czy buciki – niemowlę musi mieć zapewnioną możliwość swobodnego poruszania stópkami, gdyż stymuluje to rozwój mięśni stopy; krępujące ubranka unieruchamiają stopy dziecka, a mięśnie stóp pozbawione ruchu stają się słabe, co sprzyja rozwojowi płaskostopia;
• podczas przewijania czy przebierania niemowlęcia można bawić się z nim delikatnie, łaskotając podeszwy stóp – powoduje to odruchowe zgięcie paluszków, co jest dobrym ćwiczeniem wzmacniającym mięśnie stóp;
• unikać przekarmiania dziecka i rozwoju nadwagi – otyłość, jak wiadomo, nie sprzyja zdrowiu, a nadmiernie obciążając stopy, często jest przyczyną rozwoju płaskostopia;
• nie żałować pieniędzy na zakup dobrze dobranych butów, zwłaszcza dla dzieci stawiających swe pierwsze kroki.

Leczenie schorzenia polega na ćwiczeniu mięśni stóp, noszeniu dobrze dobranych, szerokich i wygodnych butów, stosowaniu specjalnych wkładek ortopedycznych (ale tylko po konsultacji z lekarzem – nigdy na własną rękę!) i dbaniu o utrzymywanie prawidłowej postawy ciała. Do ćwiczeń korekcyjnych, które wzmacniają mięśnie stóp, należą: chodzenie na palcach, piętach i zewnętrznych krawędziach stóp, zwijanie palcami stóp np. chusteczki leżącej na podłodze lub chwytanie i podnoszenie palcami stóp drobnych przedmiotów z podłogi. Czasem jednak w przypadku zaawansowanych i dających duże dolegliwości deformacji stóp, ćwiczenia i postępowanie zachowawcze mogą okazać się nieskuteczne. Konieczny może się okazać wtedy zabieg operacyjny.