Powikłania somatyczne cz. 1

Powikłania alkoholizmu występują u ok. 50% mężczyzn i 10% kobiet. Najczęściej jednak lekarze nie dostrzegają, że ich przyczyną jest alkohol, zwłaszcza gdy pacjentem jest kobieta. W niniejszym artykule opisane są powikłania alkoholizmu dotyczące układu nerwowego i pokarmowego.

W układzie nerwowym najwcześniej i najwyraźniej ujawniają się skutki neurotoksycznego działania etanolu. Na powstawanie patologicznych zmian w tym układzie wpływają dodatkowo, spowodowane przez alkohol, niedobory witaminowe (głównie z grupy B).

Najczęstsze konsekwencje alkoholizmu

• Zapalenie wielonerwowe (polineuropatia) - powstaje w wyniku zmian czynności i struktury nerwów obwodowych wywołanych działaniem alkoholu i jego metabolitów. Charakteryzuje się przede wszystkim zaburzeniami czucia, nerwobólami oraz bolesnością uciskową nerwów, osłabieniem bądź brakiem odruchów ścięgnistych a także bólami mięśniowymi. W skrajnych przypadkach mogą wystąpić niedowłady a nawet porażenia. Zmianom tym towarzyszą prawie zawsze zmiany mięśniowe manifestujące się osłabieniem siły i zanikami mięśni (pacjenci często skarżą się, że mają nogi "jak z waty").  
  
• Toksyczna neuropatia wzrokowa – przewlekłe spożywanie może doprowadzić do toksycznego uszkodzenia pozagałkowej części nerwu wzrokowego. Przejawia się różnego stopnia zaburzeniami widzenia, do pełnej ślepoty włącznie oraz różnego typu ograniczeniami pola widzenia i niekiedy prowadzi do zaniku nerwu wzrokowego.
  
• Efektem organicznego poalkoholowego uszkodzenia mózgu są otępienie (charakteryzuje się postępującą niewydolnością intelektualną; chory przestaje rozumieć, co się wokół niego dzieje, nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem, zaspakajać potrzeb; wymaga pomocy przy załatwianiu najprostszych spraw, a także w przygotowywaniu posiłków i wykonywaniu toalety osobistej), upośledzenie funkcji poznawczych i pamięci, oraz encefalopatia Wernickego - wynik toksycznego działania alkoholu, przy jednoczesnym niedoborze witamin (głównie B1). Występuje u ok. 5-10% osób uzależnionych a jej objawy to: zaburzenia gałkoruchowe, oczopląs, drżenia, niezborność, niedowłady spastyczne kończyn, polineuropatia, napady drgawkowe, zaburzenia przytomności. Na jej podłożu może rozwinąć się psychoza Korsakowa. Zasadniczym objawem tej choroby są nasilające się zaburzenia zapamiętywania. W chorobie w pełni rozwiniętej pacjent nie jest w stanie zapamiętać niczego, co się wokół niego dzieje; jest zdezorientowany w czasie i w otoczeniu. Ma w pamięci lukę, którą stara się wypełnić tę lukę mniej lub bardziej prawdopodobnymi zmyśleniami.

• ŚLUZÓWKI

Najczęściej spotykane w układzie pokarmowym zmiany to przewlekłe stany zapalne błon śluzowych jamy ustnej, przełyku, żołądka i dwunastnicy, zaburzenia perystaltyki przełyku i jelit oraz upośledzone wchłanianie prowadzące do powstania niedoborów pokarmowych. Nierzadko, w stanach zapalnych, spotykane są wybroczyny i nadżerki oraz krwawienia spowodowane pęknięciami błony śluzowej. Alkohol powoduje osłabienie zwieracza przełyku i występowanie refluksu żołądkowo-przełykowego, przełyku Barretta (stan przednowotworowy raka przełyku), urazowe pęknięcia przełyku oraz zespół Mallory'ego-Weissa.

• WĄTROBA

W której metabolizowana jest większość alkoholu, reaguje na jego nadmierną podaż kolejno: stłuszczeniem (u 90% osób pijących intensywnie), zapaleniem, zwłóknieniem a w końcu marskością (15-30% lub wg. innych autorów u 8-10%). Stłuszczenie wątroby polega na nadmiernym odkładaniu się tłuszczu w komórkach wątrobowych i jest procesem w znacznym stopniu odwracalnym tzn. ustępuje po zaprzestaniu picia.

Objawy stłuszczenia manifestują się dolegliwościami w okolicy prawego podżebrza i wyraźnym powiększeniem wątroby. Alkoholowe zapalenie wątroby jest kolejnym etapem jej uszkodzenia a dolegliwości są bardziej nasilone niż w stłuszczeniu. Jeżeli osoba z alkoholowym zapaleniem wątroby pije nadal, w około 80% przypadków, rozwija się zwłóknienie przechodzące w marskość. 

Marskość wątroby jest stanem, w którym miąższ wątroby zostaje zastąpiony przez włóknistą tkankę łączną - bezwartościowa z punktu widzenia funkcji wątroby. Przebudowa ta  utrudnia przepływ krwi przez wątrobę. Objawami marskości są: ogólne osłabienie, chudnięcie, obecność płynu w jamie brzusznej, obrzęki, żółtaczka oraz żylaki przełyku, które mogą powodować obfite krwotoki. Zdaniem niektórych badaczy ryzyko powstania zmian w wątrobie pojawia się już przy dziennym spożyciu 60-80 g alkoholu przez mężczyzn i powyżej 20 g przez kobiety. Pierwotny rak wątroby w 75% przypadków rozwija się na podłożu marskości wątroby

• TRZUSTKA

Większość tj. ok. 65% ostrych i przewlekłych zapaleń trzustki są wynikiem nadmiernego spożywania alkoholu. Alkohol powoduje bowiem zagęszczenie i wytrącanie się, w kanalikach trzustkowych, substancji białkowych. Zalegając enzymy trzustkowe powodują samotrawienie trzustki, wywołując stan zapalny. Ponadto alkohol wzmaga ich wydzielanie. W stanach bardziej zaawansowanych, powikłaniem zapalenia trzustki staje się cukrzyca ponieważ ulegają zniszczeniu wysepki Langerhansa wytwarzające insulinę, regulującą prawidłowy przebieg przemiany cukrów. Alkoholizm częściej powoduje przewlekłe zapalenie trzustki.