przyczyny pogarszania się wzroku

Wady wzroku to wady budowy układu optycznego oka. W zdrowym oku promienie światła załamują się w rogówce i soczewce i ... oka a siłą łamiącą jego układu optycznego, to takie oko nazywa się okiem miarowym. Wady wzroku powstają bez względu na wiek ... wadę wzroku, czy nie. Przyczyny i objawy wad wzroku Ogólnie przyczyną wad wzroku jest niedbanie o swój narząd ...

(...) odpowiednia dieta może w znacznym stopniu poprawić ostrość widzenia i powstrzymać proces pogarszania się wzroku. Natomiast zła dieta na oczy może przyspieszyć zmiany degeneracyjne oczu. Najczęstsze wady wzroku Najczęściej spotykane wady wzroku to zwyrodnienie plamki żółtej (AMD). Jest to choroba siatkówki nasilająca się z wiekiem. Za jej główną przyczynę uważa się stres ... ...

Badanie ostrości wzroku wykonuje się zwykle rutynowo podczas badania oczu , przy retinopatii cukrzycowej ... uszkodzenia wzroku. Przyczyny zaburzeń ostrości wzroku Zaburzenia ostrości widzenia zwykle powodowane są przez błędy ... ostrości wzroku osoby badanej wyraża się stosunkiem odległości, z jakiej badany znajduje się od tablicy, do odległości, z jakiej ...

(...) .  Jaskra a ciśnienie wewnątrzgałkowe Za prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe uznaje się wartości w zakresie 16-21 mmHg. Pojęcie „zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe” należy traktować indywidualnie, gdyż jaskra może się rozwijać w oczach z ciśnieniem w granicach normy statystycznej i odwrotnie - nie rozwijać się w oczach z ciśnieniem przekraczającym górną granicę. Warto ... rasy czarnej jaskra występuje trzy do czterech razy częściej. ...

(...) , zdrowa i naturalna kuracja ziołowa, która przywróci doskonałą kondycję przesuszonym włosom. Przyczyny przesuszania się włosów Przesuszone włosy zostają pozbawione nawilżających olejków, które nadają im blask, miękkość i strukturę. W miarę pogarszania się ich kondycji, włosy stają się łamliwe i trudne do ułożenia, a wszystko za sprawą zbyt intensywnych środków do pielęgnacji włosów ... Włosy przesuszone ...

(...) . Każda dziewczyna jest piękna. Masakra stracić wzrok. To już nawet nie ma po co się odchudzać. Dla wzroku jestem gotowa nawet ... Pośród groźnej dla życia anoreksji wykształcił się też „ruch”, który popiera "anorektyczny" styl życia. Piszemy o ... podatnych na sugestie i wyznania chorych na anoreksję. To także wskazówka, by być czujnym na to czym interesują się nasze dzieci i ... jest tutaj drogą do ideału. Jednym z haseł ...

(...) postępowania w razie jej wystąpienia. Przyczyny choroby wysokościowej Choroba wysokościowa rozwija się na skutek stopniowego zmniejszania się ilości tlenu w powietrzu wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. Spowodowane jest to postępującym ... do pogarszania się stanu, konieczne jest natychmiastowe zejście lub przetransportowanie w dół co najmniej 1000 m ... to oczywiście do zmniejszania ...

(...) jest dowiedzieć się, jak zapobiegać tej chorobie. Przyczyny jaskry Jaskra może być naszym genetyczną ... . Zapobieganie jaskrze Przed wszystkim - badaj się. Regularne badanie wzroku powinno wejść ci w nawyk, gdyż wczesne ... ! Pamiętaj! Jeśli będziesz działać szybko, jaskra nie zdąży rozwinąć się na tyle, by spowodować utratę wzroku. (Choroby oczu ... Jaskra to jedna z najczęstszych przyczyn ...

(...) rodzajach światła. Większość osób nie przejmuje się mroczkami, ale w niektórych przypadkach mogą one być oznaką choroby. Dlatego też osoby, które zauważyły nagłe zwiększenie ich ilości powinny skonsultować się z okulistą. Przyczyny mroczków przed ... rozważyć poddanie się operacji. Z zabiegiem wiąże się jednak ryzyko powikłań. (Choroby wzroku, chwilowe zaburzenia widzenia ... Mroczki przed ...

(...) zmysłu wzroku. Może przebiegać z zaniewidzeniem, ale również z całkowitą i nagłą, zazwyczaj jednostronną, ślepotą. W zależności od miejsca powstania stanu zapalnego rozróżnia się dwie postacie zapalenia nerwu wzrokowego: wewnątrzgałkową i pozagałkową. W początkowym stopniu zapalenia nerwu wzrokowego pojawia się zaburzenie widzenia barw, zaburzona jest ostrość wzroku i percepcja światła ... wizytę u okulisty. Ważnym krokiem w ...

(...) zmniejszają wydalanie białka z moczem. Na skutek nawrotów i możliwego nagłego pogarszania się stanu nerek, u mniej więcej połowy ... niebagatelizowanie zmian w tych narządach. Przy diagnozowaniu kłębuszkowego zapalenia nerek dużą wagę przykłada się do przyczyn jego powstania ... , pozwalające zlokalizować źródło choroby u pacjenta. W celu potwierdzenia diagnozy, wykonuje się zwykle wstępną diagnostykę. Przy okazji ... . ...

(...) . Oparzenie oka długo się goi. Dochodzi często do zbliznowaceń i utraty wzroku. Każde oparzenie powinien obejrzeć lekarz okulista ... wzroku. Substancje żrące mogą wywoływać ograniczone lub rozlane uszkodzenia rogówki, spojówki oraz głębszych struktur oka. Skutki oparzeń zależą od rodzaju i stężenia roztworu, odczynu pH, czasu działania oraz temperatury substancji. Przyczyny ... substancji żrącej w głąb struktur oka. ...

(...) społeczeństwo. Dzielmy się naszą wiedzą dotyczącą przyczyny gwałtownych reakcji naszego dziecka z jego rówieśnikami, innymi rodzicami ... .  Agresja dziecka bywa również powodem pogarszania się atmosfery w domu rodzinnym, narastania konfliktu między małżonkami ... Pojawiające się u części dzieci autystycznych zachowania agresywne lub autoagresywne wywołują u rodziców reakcję w postaci bezradności, lęku i ...

(...) , Przyczyny nadciśnienia, Rozwój niemowlęcia, Wada wzroku) ... to jedyny minus zdrowotny związany z tym nawykiem. Ostatnie badania sugerują, że u dzieci wpatrujących się w ekran telewizora lub ... Naukowcy z Uniwersytetu w Sydney zdecydowali się zbadać zależność między czasem spędzonym przed telewizorem a funkcjonowaniem ... aktywności dziecka . Okazało się, że każde dziecko spędzało średnio około 2 godzin ...

(...) niebezpieczeństwo dostania się do oka ciała obcego, a w konsekwencji nawet trwałego obniżenia ostrości wzroku. Komputer i telewizor a dobry ... zmniejszenia komfortu życia, a czasem nawet do trwałej wady wzroku. Narząd wzroku codziennie ma kontakt na przykład z promieniowaniem ... przyczyny. Nieinfekcyjne zapalenie spojówek może mieć podłoże alergiczne lub też odczynowe. Odczynowe zapalenie spojówek ...

(...) leczenia operacyjnego, nieleczona może doprowadzić do utraty wzroku. Przyczyny odwarstwienia siatkówki
 Siatkówka ... siatkówki zwykle objawia się poprzez pojawienie się w polu widzenia błysków, mroczków, zasłony przed okiem. Pogarsza się także ostrość wzroku . Im bardziej siatkówka się odwarstwia, tym silniejsze są te objawy. U osób z dużą krótkowzrocznością nawet słaby ... ...

(...) utworzony jest przez: rogówkę, przednią komorę oka, soczewkę i ciało szkliste. Krótkowzroczność jest dość powszechną wadą wzroku – szacuje się, że dotyka ok. 30% mieszkańców Europy. Najczęściej pojawia się u dzieci w wieku szkolnym, mając skłonność do narastania w okresie dojrzewania, co wiąże się z szybkim wzrostem gałki ocznej. Przyczyny krótkowzroczności W ... Krótkowzroczność objawia się ...

(...) – dochodzi do zaburzenia widzenia. Wczesne rozpoznanie choroby zwiększa szansę na skuteczne leczenie. Przyczyny i objawy ... : zaćma , zez, anizometropia, znaczny astygmatyzm . Zez to schorzenie przejawiające się zmianą ... pewne problemy. Zez prowadzi do zaburzenia widzenia stereoskopowego. Jeśli natomiast pojawi się on w wieku dorosłym, może stać się przyczyną podwójnego widzenia. O anizometropii mówi się, ...

(...) . Dalekowzroczność to powszechne zjawisko, które polega na wyraźnym widzeniu przedmiotów znajdujących się w oddali i rozmazanym obrazie rzeczy będących w pobliżu. Poziom nadwzroczności różni się u poszczególnych pacjentów. Ci z poważną wadą są w stanie zobaczyć wyraźnie jedynie przedmioty z dużej odległości, a ci z mniejszą hyperopią widzą dobrze na krótszym dystansie. Przyczyny i objawy nadwzroczności Dalekowzroczność to przypadłość, z ...

Jaskra dziecięca to wrodzona wada wzroku , którą powoduje nieprawidłowy rozwój dróg odpływu płynu śródocznego. Wkrótce po urodzeniu, wskutek zastoju płynu i wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, jedno oko (lub oba) zaczyna się powiększać, rogówka ulega przymgleniu, a twardówka znacznemu ścieńczeniu. Oko może osiągnąć bardzo duże rozmiary. Przyczyny i objawy jaskry wrodzonej Przyczyną ujawnienia się jaskry dziecięcej jest ...

(...) szkole dostają niższe oceny z rysunków – za malowanie czerwonej trawy). Przyczyny i objawy daltonizmu Większość ... czopki oka rejestrują różne ilości tych trzech podstawowych barw. Większość czopków znajduje się w plamce żółtej, która ... kolor. Tego typu zaburzenie nie zmienia się mimo upływu lat. Zaburzona percepcja barw nie zawsze jest chorobą dziedziczną. Niekiedy może być ona problemem nabytym i rozwinąć się w wyniku: ...

(...) . Obecnie zakłada się, że istnieją dwie istotne przyczyny zaniku nerwu wzrokowego . Podwyższone ciśnienie śródgałkowe – spowodowane działaniem cieczy wodnistej, która nie mogąc opuścić gałki ocznej, gromadzi się w oku, co wywołuje wzrost ... do pogorszenia lub całkowitej utraty wzroku. Przyczyną zmian nerwu wzrokowego jest najczęściej wzrost ciśnienia w gałce ocznej. Jaskra to nieuleczalna choroba oczu, która dotyka ok. 700 ...

(...) objawom tym towarzyszy pogorszenie wzroku i słuchu. Rodzaje i przyczyny polineuropatii Wyróżniany różne rodzaje ... sploty nerwowe i korzenie nerwowe. Najczęściej choroba zaczyna się od stóp, występuje ociężały chód, stawianie stopy na piętach ... , a wśród jej głównych przyczyn wymienia się: wpływ działania toksyn, szczególnie tych znajdujących się w alkoholu . Nie jest przypadkiem, że polineuropatie bardzo ...

(...) wywołuje zmętnienie soczewki oka, a w efekcie może doprowadzić do ślepoty. Okazało się, że takie mogą być przyczyny zaćmy ... . Czy oznacza to, że chorzy muszą odstawić beta-blokery i szukać innych sposobów leczenia? Przyczyny zaćmy W ... badania przyczyniły się do zwiększenia zachorowalności na zaćmę. Beta-blokery zwiększały ryzyko zaćmy o 45%, miały także wpływ na ... soczewka oka może z braku tlenu zacząć przedwcześnie ...

(...) blizny na rogówce, a bardzo często zaćma pourazowa, w wyniku której pojawiają się zaburzenia wzroku . Leczenie urazów ... – ciepłe. Urazy mechaniczne musi opatrzyć lekarz, by szpara powiek nie uległa zniekształceniu. Przyczyny urazów ... spojówka, rogówka, twardówka, soczewka. Narażone są przede wszystkim dzieci, które nieumiejętnie bawią się nożem, nożyczkami czy ... przemyśle czy rolnictwie zdarza się, że ...

(...) . Narząd wzroku składa się z gałki ocznej i aparatu ochronnego. Ból oka może mieć różne przyczyzny, związane nie tylko z narządem wzroku, ale także strukturami sąsiadującymi, np. zatokami. Ból oka może pojawić się także w wyniku noszenia soczewek kontaktowych. Przyczyny bólu oka Często przyczynami wywołującymi ból oka są inne choroby, mogą to być np.: zapalenie zatok , przy ... Ból oka, jeżeli ...

(...) , nagłe zamglenie obrazu, spadek ostrości wzroku, pojawiające się „koła tęczowe” wokół źródeł światła ... trwałego pogorszenia wzroku . Osoby, które znajdują się w grupie ryzyka ponownego zamknięcia kąta przesączania powinny unikać ... odpływu cieczy wodnistej. Wzrost ciśnienia ocznego może doprowadzić do uszkodzenia nerwu optycznego oraz zaburzeń wzroku. Przyczyny ostrego ataku jaskry ...

(...) dostarczanie odpowiedniej ilości witaminy B12, tak aby nie pojawił się jej niedobór. Taki stan bowiem uwidacznia się poprzez szereg ... niedoboru witaminy B12 Objawy niedoboru witaminy B12 są bardzo różne. Niedostateczna jej ilość manifestuje się jako złożony zespół chorobowy, na który składają się objawy somatyczne, neurologiczne i psychiatryczne. Objawy somatyczne to głównie objawy pojawiającej się ...

(...) okiem i podwójne widzenie. Przyczyny i objawy urazów mechanicznych oka  Do powstania urazów mechanicznych narządu wzroku ... mechanicznych oka Urazy oczu zdarzają się bardzo często i mogą spowodować dożywotnie kalectwo, gdyż grożą utratą wzroku. Kiedy masz ... poszkodowanemu grozi utrata wzroku. Warto zapoznać się z powyższymi wskazówkami, aby w razie zagrożenia od razu interweniować ... ...

(...) przyczyny utraty żelaza. W przypadku ciężkiej anemii stosuje się zazwyczaj żelazo w formie zastrzyków, ponieważ żelazo z preparatów ... uzależnione jest od przyczyny anemii. Wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia anemii pokrwotocznej wiąże się z dobrym ... przyczyny utraty tych ważnych składników z ustroju wiążą się także przeważnie z uzyskaniem wyleczenia. Gorsze rokowanie może ...

(...) ultradźwiękowej fakoemulsyfikacji zaćmy przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym , jedynie w szczególnych przypadkach: u dzieci i osób umysłowo chorych dokonuje się go w znieczuleniu ogólnym. Aktualnie najczęściej zabiegu usunięcia zaćmy metodą ultradźwiękowej fakoemulsyfikacji dokonuje się w ramach Chirurgii Jednego Dnia, czyli bez konieczności pozostawania dłużej w szpitalu. Przyczyny zaćmy ... wpływającym na wystąpienie ...

(...) Chlamydia trachomatis. Jaglica przyczynia się do przerostu spojówki, tworzenia się grudek i zmian bliznowatych, zmian zapalnych rogówki, co w konsekwencji może prowadzić do utraty wzroku. Do zakażenia może dojść w dzieciństwie, a blizny pojawiają się w wieku ... nawet w 40% u dzieci. Przyczyny jaglicy Jaglica rozwija się poprzez bezpośrednie zakażenie z wydzieliny ... zmiany w rogówce. ...

(...) lub patologicznego pobudzenia komórek receptorowych narządu przedsionkowego. Drgania mogą być stałe lub zmieniać się w zależności od kierunku spojrzenia. Oczopląs pojawia się w chorobach ośrodkowego układu nerwowego i w wadach rozwojowych oka połączonych z silnym osłabieniem wzroku. Jeśli choroba wystąpi, koniecznie trzeba zbadać oko, ponieważ oczopląs może być objawem poważnej choroby narządu wzroku. Niestety, leczenie tego ...

Kręcz szyi – nazwą tą określa się przymusowe pochylenie głowy i szyi w jedną stronę. W zależności od przyczyny można ... organizmu. Leczenie postaci wrodzonej polega na rozciągnięciu mięśni, natomiast postać nabytą leczy się poprzez leczenie schorzeń, które są jego przyczyną. Przyczyny i objawy kręczu szyi Wrodzony kręcz szyi Wrodzony kręcz szyi może być ... ułożenie głowy. Nieleczona choroba powoduje niedorozwój połowy ...

(...) białych kobiet po 50. roku życia. Przyczyny nie są znane – sugeruje się, że ma ona podłoże genetyczne. Częściej występuje też u ... nieodwracalnym zanikiem komórek barwnikowych i fotoreceptorów; ostrość wzroku i widzenie barw pogarsza się i pojawia się mroczek centralny ... zanik widzenia postępuje wolniej, początkowo gorzej widzi się przy słabym świetle, pojedyncze litery tekstu są ...

(...) ), zaburzenia wzroku i słuchu, czasem także niedowład kończyny górnej, który może przekształcić się w rwę ramienną. Ponadto zwyrodnieniu ... Zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego to choroba, która objawia się głównie niepozornym bólem karku . Taki objaw często ... kończyn górnych i dolnych oraz ograniczyć ruchliwość głowy. Kręgosłup szyjny składa się z 7 kręgów tworzących połączenie między czaszką a klatką piersiową. Zatem jakie ...

(...) manifestuje się mizoginia? Przyczyny i objawy mizoginizmu Na niechęć lub wręcz nienawiść do kobiet mają wpływ ... odczuwa ją na własnej skórze. Niestety, nie ogranicza się ona jedynie do niższych płac. Poważnym problemem jest także niechęć do ... , a nawet morderstwo. Jednak mizoginizm objawia się także w bardziej zawoalowany sposób. Gdzie można spotkać uprzedzenia wobec ... , bezwolne istoty. Miejsce pracy powinno być ...

(...) dzieci. Czasami łapiesz się na tym, że trudno ci się skupić na nauce albo czytaniu książki. Rozprasza cię hałas za oknem, muzyka w ... koncentracji uwagi? Jak działa uwaga u dzieci? Jak poprawić efekty uczenia się? Jak usprawnić umiejętność skupienia się? Czy zasoby uwagi mogą się skurczyć? Dlaczego ludzie się dekoncentrują? Koncentracja uwagi Uwaga jest mechanizmem redukcji ... uwagi to ...

Tatuaż rogówki to zabieg polegający na tatuowaniu rogówki ludzkiego oka. Tatuaż na oku wykonuje się w celu poprawy wyglądu i wzroku. Dostępnych jest wiele metod tatuowania. Barwienie rogówki wykonuje się za pomocą różnych środków barwiących. Są to barwniki chemiczne, organiczne lub pigmenty błony naczyniowej zwierząt. Tatuowanie rogówki wykonuje się głównie, gdy pojawia się ... wykonywany jest tatuaż ...

(...) pogarszania się ogólnego stanu zdrowia. Chora wątroba jest przyczyną wielu chorób o podłożu metabolicznym, immunologicznym, krążeniowym, zatruć toksynami i innych. Fizjologiczna budowa i funkcje wątroby Wątroba znajduje się tuż pod przeponą, zajmując ... krwią znajdującą się wewnątrz, przy czym owej krwi w danej chwili jest tam nawet 800 ml, co stanowi około 10-15% ogólnej objętości krwi. Wątroba zbudowana jest głównie z ...

(...) nieprawidłowe widzenie . Z tej przyczyny chory stara się kompensacyjnie tak ustawiać głowę, aby obie gałki oczne były ustawione w tej ... niedowidzenia graniczącego nawet z całkowitą ślepotą. Wyróżnia się trzy rodzaje zeza, mianowicie zez towarzyszący, zez ukryty oraz zez ... dostrzec określony obiekt, wówczas oko prowadzące odchyla się w stosunku do zezującego o taki sam kąt jak w poprzednim przypadku i nazywamy go wtedy ...

(...) soczewki jako przyczyny pierwotnej. Jaskra wtórna może się rozwinąć w przebiegu zapalenia błony naczyniowej, wtedy komórki zapalne i ... ostrości wzroku, charakterystycznych ubytków w polu widzenia oraz charakterystycznych zmian w wyglądzie tarczy nerwu wzrokowego, co ... , jednakże szacuje się, iż wedle danych z USA jedno na 10 000 dzieci rodzi się z jaskrą. Uważa się, iż jaskra jest główną ...

(...) złośliwego mózgu Dokładne przyczyny powstawania raka mózgu nie są do końca poznane. Sugeruje się współzależność między ... Nowotwór złośliwy mózgu to złośliwy guz utworzony z nienaturalnie dzielących się komórek mózgu. Chociaż zazwyczaj ... oznacza raka – niektóre guzy mózgu są łagodne i nie zagrażają życiu pacjenta. Dodatkowo nowotwory mózgu dzielą się na pierwotne (takie, które powstały w mózgu) i wtórne (takie, które ...

Rozdwojenie jaźni zalicza się do zaburzeń dysocjacyjnych tożsamości (ang. Dissociative Identity Disorder, w skrócie DID ... osobowości u jednej osoby i czym różni się od schizofrenii? Co to jest rozdwojenie jaźni? Rozdwojenie jaźni to jedno z najbardziej tajemniczych zaburzeń, które znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 pod kodem F44, a więc uznaje się je za zaburzenia konwersyjne , inaczej określane jako ...

(...) , łzawienie , światłowstręt, a czasem nawet pogorszenie widzenia. W przypadku bólu oka należy zawsze skontaktować się z lekarzem okulistą.  Przyczyny bólu oka Do bólu oka mogą się przyczynić:  stany zapalne przedniego odcinka oka ... się do tego osłabienie ostrości wzroku, osłabienie rozpoznawania barw. W przypadku zapalenia nerwu wzrokowego, oprócz badania ... wydzielina. Może rozwijać się ...

(...) rozmawia z rówieśnikami, nie inicjuje kontaktów słownych, posługuje się głównie gestami, prezentuje mały zasób słownictwa albo nie ... werbalnych u dzieci i kiedy zacząć się niepokoić? Etapy rozwoju mowy u dzieci Każde dziecko rozwija się w sposób ... . Kiedy jednak dziecko przekroczy trzeci rok życia i nadal posługuje się zaledwie kilkoma wyrazami, należy udać się do foniatry lub ... mowy i szereg ...

(...) najnieprzyjemniejszych dolegliwości żołądkowych. Występuje u ludzi w każdym wieku, ale może się nasilić u kobiet w ciąży. Pytanie, jak sobie radzić ze zgagą, która może powodować trudności w połykaniu czy nawet wymioty . Przyczyny zgagi Aby pozbyć się zgagi, musimy najpierw odnaleźć jej źródło. Zgaga najczęściej pojawia się po przejedzeniu, występuje również u osób, które ... żołądkowych, oznacza to, że z żołądka do przełyku ...

(...) drugą chorobę, pozostaje on w utajeniu i uaktywnia się najczęściej w podeszłym wieku. Zależność jest prosta – choroba może wystąpić tylko u tych, którzy chorowali na ospę wietrzną. Szacuje się, że półpasiec dotyka co piątą, a być może nawet co trzecią osobę. Choroba zaczyna się jak zwykłe przeziębienie , ale z czasem pojawiają się nowe objawy i dolegliwości. Przyczyny i objawy półpaśca Za rozwój półpaśca ...

(...) . Przyczyny choroby Gravesa-Basedowa Dokładna przyczyna choroby Basedowa nie jest znana. Wiadomo, że jest to choroba z autoagresji ... , w wyniku czego pojawia się nadczynność tarczycy. Choroba Gravesa-Basedowa ok. 10 razy częściej pojawia się u kobiet, dlatego ... – powiększenie tarczycy. Pojawia się w 80% przypadków choroby Basedowa. Tarczyca powiększona jest równomiernie, wole jest miękkie i ... zapaleniem immunologicznym ...

(...) różnymi czynnikami, do których po pewnym czasie dołącza się nadkażenie bakteryjne, najczęściej gronkowcowe, doprowadzając do powstania wrzodziejącego zapalenia brzegów powiek. W przebiegu stanu zapalnego brzegów powiek pojawiają się: przekrwienie powiek, obrzęk, swędzenie oka oraz wrażenie, jakby w oku znajdowało się ciało obce . Przyczyny zapalenia brzegów powiek ... . Leczenie zapalenia brzegów powiek Leczenie musi przede ...