Psychologiczne aspekty niepłodności

Weryfikacja merytoryczna:

Mgr Monika Łapczyńska - położna, fizjoterapeuta, instruktorka szkoły rodzenia, masażystka I stopnia, instruktor rekreacji ruchowej, absolwentka Warszawskiego...

Psychologiczne aspekty niepłodności często są pomijane podczas planowania ciąży. Bezskuteczne próby zajścia w ciążę tłumaczy się problemami natury fizycznej, co skłania nas do wykonania różnych badań diagnostycznych niepłodności, takich jak choćby seminogram czy badania hormonalne. Warto jednak pamiętać o wpływie psychiki na płodność człowieka. Problemy psychicznie znacznie pogarszają jakość życia seksualnego i mogą doprowadzić do zaburzeń erekcji, a wtedy starania o dziecko są znacznie utrudnione.

Problem niepłodności

Zamierzona lub niezamierzona bezdzietność ciągle nie jest przez społeczeństwo akceptowana. U różnych osób chęć posiadania dziecka pojawia się w odmiennym okresie życia. U jednych jest silniejsza, u innych słabsza, często zależy od aktualnej sytuacji związku obojga partnerów, środowiska kulturowego i warunków socjalnych. W rzeczywistości każdy człowiek jest przekonany o swojej zdolności do posiadania własnego dziecka. U większości ludzi rozpoznanie niepłodności wywołuje głębokie załamanie. Dotyczy to również osób, które nie identyfikują swojego celu życia z rodzicielstwem.

W ostatnich dwudziestu pięciu latach częstość występowania niepłodności w populacji wzrosła ponad dwukrotnie. Podczas kiedy na początku lat 60. XX wieku jedynie około 8% młodych małżeństw nie było zdolnych do skutecznego zapłodnienia, obecnie co piąta młoda para pragnąca mieć dzieci nie może zrealizować tego zamiaru. O niepłodności mówi się wówczas, gdy po roku do dwóch lat regularnego współżycia płciowego bez środków antykoncepcyjnych kobieta nie zachodzi w ciążę. Przyczyny wzrastającej częstości występowania niepłodności pozostają niewyjaśnione. Bardzo często na kłopoty z poczęciem dziecka wpływają obciążenia psychosocjalne i stres.

Psychiczne przyczyny niepłodności

Jeśli niepłodność nie jest uwarunkowana fizjologicznymi czy hormonalnymi nieprawidłowościami, trzeba się zastanowić, czy problemy z zajściem w ciażę nie kryją się w zaburzeniach emocjonalnych, w psychice. U około 25% wszystkich małżeństw, które zgłaszają się po poradę lekarską z powodu niemożności zajścia  w ciążę, stwierdza się psychogenne przyczyny niepłodności. Często w grę wchodzą zupełnie banalne sprawy, jak sam przebieg stosunku płciowego czy niewłaściwe określenie dni płodnych i niepłodnych. Pewną rolę odgrywać mogą zaburzenia erekcji, trudności w osiągnięciu orgazmu oraz przedwczesny wytrysk u mężczyzn, które wpływają na jakość współżycia płciowego. Możliwa jest także sytuacja odwrotna: unikanie współżycia płciowego doprowadza do powstania zaburzeń seksualnych. Potęgowane są one dodatkowo przez utrwalenie złych nawyków.

Istotny wpływ na układ hormonalny i związane z nim zachowania seksualne może mieć stres: przemęczenie pracą zawodową, stany znacznego napięcia psychicznego i fizycznego, używki i nadużywanie leków. Stresem może być także samo pragnienie posiadania dziecka. Popęd płciowy może ulegać osłabieniu pod wpływem zmęczenia, konfliktów między partnerami, a także na skutek obaw – także nieuświadomionych – przed niechcianą jednak ciążą. Niepłodność nie jest tylko i wyłącznie chorobą somatyczną. Czynniki psychologiczne odgrywają ogromną rolę w problemach z zajściem w ciążę.

Częstą przeszkodą w dostąpieniu łaski macierzyństwa jest depresja. Udowodniono, że głęboka depresja to jeden z czynników uniemożliwiających poczęcie dziecka. Zdrowie psychiczne jest niezwykle ważne w przypadku starania się o dziecko. Lęk, obawy i poczucie winy to kolejne barykady stojące na drodze kobiety do upragnionego potomka. Każdy stan psychiczny znajduje swoje odzwierciedlenie w gospodarce hormonalnej kobiety. Stres i poczucie braku bezpieczeństwa mogą być blokadą uniemożliwiającą zajście w ciążę.

Wpływ niepłodności na relacje w związku

Ciągle niedoceniany jest wpływ, jaki niepłodność wywiera na sferę emocjonalną i psychologiczną leczącej się pary. Niepłodne małżeństwo narażone jest na negatywne uwagi i komentarze dotyczące braku dzieci - często nieświadome - ze strony najbliższego otoczenia. Problemy z płodnością są jednocześnie najtrudniejszą z prób, na jakie może być wystawiony związek dwojga kochających się ludzi. Stres pojawia się już w chwili podejrzenia choroby. Zwykle jeden z partnerów zaczyna coś podejrzewać i stara się przekonać drugiego do konieczności wizyty u lekarza i poddania się specjalistycznym badaniom. W tym momencie mogą pojawić się problemy z komunikacją partnerską.

Samo podejrzenie niepłodności wywołuje głęboką frustrację, podważa rolę społeczną i może skutkować poczuciem winy. Pojawiają się obawy, jak druga strona przyjmie taką sytuację, czy nie spowoduje to zaburzenia relacji i czy nie odsunie od siebie partnerów. Czasem szczególnie trudno przekonać drugą osobę do zwrócenia się o pomoc lekarską. Zwykle to kobieta jest stroną, która zaczyna coś podejrzewać i pierwsza podejmuje kroki w celu rozwiązania problemu. Mężczyzn trudniej jest namówić do poddania się koniecznym badaniom i leczeniu. Wynik wskazujący na obniżenie płodności u mężczyzny może powodować głęboki uraz psychiczny, prowadzący do spadku poczucia własnej wartości. Ponadto niektórzy mężczyźni nie akceptują metod diagnostycznych ze względu na konieczność masturbacji.

Na tym etapie istotne jest prowadzenie szczerych rozmów pomiędzy partnerami i zrozumienie dla obaw i nadziei drugiej osoby. Wzajemne wspieranie się może częściowo zmniejszyć stres i zapobiec oddalaniu się od siebie. Wspólne stawianie czoła problemowi może nawet umocnić związek, jeżeli dwoje tworzących go ludzi zrozumie, że mogą na sobie polegać bez względu na przeciwności. Niepłodność zawsze dotyczy dwojga ludzi i najlepiej z nią walczyć wspólnymi siłami. Warto też pamiętać, że im szybciej uda się ustalić przyczynę, tym większa jest szansa na wyleczenie.

Leczenie niepłodności

Leczenie niepłodności nie jest podobne do leczenia innych chorób. Z powodu tego, że dotyczy niezwykle intymnych relacji między dwojgiem ludzi oraz ze względu na stosowane metody, w tym techniki rozrodu wspomaganego medycznie, dotyka również systemu wartości, norm moralnych i etycznych. Ponadto lecząca się para angażuje i podporządkowuje całe swoje dotychczasowe życie terapii. Częste wizyty u lekarza, badania, pobyty w szpitalu, uzależnienie stosowanego leczenia od cyklu miesięcznego kobiety - wszystko to może prowadzić do zjawiska nadmiernej koncentracji na problemie. Ograniczeniu ulegają kontakty towarzyskie, każda wolna chwila, w tym urlopy czy wakacje, podporządkowane zostają kolejnym etapom leczenia. Pojawia się wrażenie, że niepłodność zawładnęła całym życiem. Jeżeli dotyczy to jednego z partnerów, może on czuć się osamotniony, wyizolowany, niedoceniany przez drugiego. Kluczem do przezwyciężenia takiej sytuacji są otwarte, szczere rozmowy, opowiadanie sobie wzajemnie o lękach i emocjach.

Często w relacjach pacjentek pojawiają się problemy z seksualnością, określane jako brak zadowolenia ze współżycia. Pacjentki podają, że od chwili rozpoczęcia leczenia, seks staje się czynnością niezwykle stresującą, podporządkowaną reżimowi leczenia. To sytuacja bardzo powszechna wśród par leczących się z powodu niepłodności. Planowanie stosunków płciowych pozbawia seks spontaniczności. Wrażenie, że miłość zmienia się w automatycznie wykonywaną czynność, może rodzić poczucie winy. Wielu ludzi poddających się leczeniu z powodu niepłodności czuje się, jakby byli na prawdziwej huśtawce nastrojów – na początku nadzieja, rozczarowanie, a nawet rozpacz, jeśli leczenie w tym cyklu się nie powiodło. Wielu czuje się znacznie bardziej podatnymi na stres dnia codziennego. Wiekszość ośrodków zajmujących się problemem niepłodności oferuje pomoc psychologiczną i seksuologiczną, z której warto korzystać.