Relacje z dziećmi

Postawa akceptacji – podstawowy warunek prawidłowego układu stosunków w rodzinie. Przesądza o dobrej atmosferze w domu. Polega na przyjęciu dziecka takim, jakie jest – z wadami i zaletami. Odznacza się wysokim stopniem empatii, tolerancji, zaufania i rozumienia indywidualnych potrzeb oraz trudności rozwojowych. Rodzice służą pomocą, wsparciem, są szczerze zainteresowani dzieckiem, jego postępami i problemami. Dominuje komunikacja dwustronna, wzajemne poszanowanie autonomii oraz konstruktywna krytyka i mobilizowanie do rozwoju.

Postawa odtrącająca – odrzucenie dziecka, które wypacza i zakłóca rozwój osobowości malucha. Odtrącenie może wynikać np. z niechcianej ciąży, samotnego rodzicielstwa, narcyzmu rodziców, infantylizmu, niedojrzałości emocjonalnej, trudnych warunków bytowych itp. Niechęć wobec potomstwa indukuje czynny dystans, stosowanie surowych kar, bezustanną krytykę, wyśmiewanie i szydzenie z dziecka. Rodzice odtrącający okazują swoje niezadowolenie, dokuczają, zrzędzą, grożą, krzyczą, lekceważą osiągnięcia dziecka, a nawet stosują przemoc.

Współdziałanie – gotowość rodziców do uczestniczenia w życiu dziecka, ale bez natarczywego wtrącania się i nadmiernej kontroli. Dziecko zawsze może liczyć na opiekunów, gdyż ci są zdolni poświęcić mu swój czas i zainteresowanie. W zależności od wieku współpraca obejmuje różne formy: wspólną zabawę, rozmowę, odpowiadanie na szereg pytań malucha, wyjaśnianie wątpliwości, dyskusje, wymiana poglądów, sprawdzenie lekcji, angażowanie dziecka w obowiązki domowe. Współdziałanie ma walory kształcące i wychowawcze – dziecko uczy się pokonywać trudności, co wzmacnia jego samoocenę.

Postawa unikająca – odznacza się biernym dystansem wobec szkraba. Rodzice nie dbają o dziecko, nie zaspokajają nawet jego podstawowych potrzeb. Dziecko może wałęsać się po ulicy, szukać schronienia u kolegów czy sąsiadów. Mniej radykalne formy unikania dziecka są maskowane pozorami starannej opieki, jednak opiekunowie nie znajdują czasu dla szkraba, zrzucają odpowiedzialność wychowania na nianię, dziadków lub szkołę. Często są pochłonięci robieniem kariery zawodowej. Dominuje chłód uczuciowy. Rodzice ograniczają się do konwenansów i deklaracji, nie kierują się potrzebą serca.

Rozumna swoboda – pozostawienie dziecku pola do własnej aktywności i inicjatywy. Zakres tego pola rozszerza się wraz z wiekiem, etapami rozwoju oraz zależy od cech indywidualnych szkraba. Rodzice dyskretnie nadzorują poczynania dziecka, stwarzają mu warunki sprzyjające rozwojowi samodzielności, niezależności i brania odpowiedzialności za własne postępowanie. Rozumna swoboda to wolność działania dziecka ograniczona rozsądnymi rygorami wymagań i obowiązków plus obiektywna ocena perspektyw ryzyka przez rodziców.

Postawa nadmiernie chroniąca – inaczej tzw. wychowanie cieplarniane albo nadopiekuńczość. Rodzice utrzymują stały i bliski kontakt z dzieckiem, ograniczają jego relacje z innymi ludźmi, rozpieszczają, ulegają zachciankom malca. Dziecko ma same przywileje, żadnych zasad ani obowiązków. Towarzyszy temu bezustanny lęk o zdrowie i bezpieczeństwo dziecka, co hamuje jego rozwój samodzielności i niezależności. Brakuje konsekwencji w stosowaniu metod wychowania, co uczy szkraba egoizmu i braku szacunku.

Uznanie praw dziecka – charakterystyczne dla demokratycznego stylu wychowania. Dzieci są traktowane jako równouprawnieni członkowie rodziny, biorą udział w życiu rodzinnym, współdecydują w podejmowaniu rodzinnych decyzji. Rodzice szanują indywidualność dziecka, stawiają mu wymagania na miarę jego możliwości. Rozwijają jego specyficzne uzdolnienia i zainteresowania.

Postawa nadmiernie wymagająca – zbytnia koncentracja na dziecku, stosowanie zbyt wygórowanych wymagań, ignorowanie możliwości szkraba. Rodzice chcą ukształtować własną pociechę według idealnego wzorca. Niespełnienie oczekiwań rodziców grozi sankcjami, karami i środkami przymusu. U dziecka może pojawić się wówczas poczucie winy, depresja, stany lękowe, agresja albo zahamowanie.