Rodzaje szczepionek

Szczepienia ochronne są wykorzystywane jako podstawowa metoda biologiczna zwiększająca odporność organizmu w walce z drobnoustrojami. Podanie szczepionki warunkuje pobudzenie układu odpornościowego, wytworzenie komórek pamięci immunologicznej oraz przeciwciał, które podejmują walkę z drobnoustrojem, uniemożliwiając lub znacznie utrudniając jego namnażanie się w organizmie człowieka.

Skład szczepionek

Osoba zaszczepiona jest praktycznie chroniona przed infekcją poprzez własny układ odpornościowy, jeśli jednak zachoruje, przebieg infekcji będzie znacznie łagodniejszy. Czas wytwarzania takiej odporności zależy głównie od rodzaju szczepionki. Na rynku farmaceutycznym dostępnych jest wiele szczepionek, pomiędzy którymi występują zasadnicze różnice. Dotyczą one składu szczepionki, jej postaci oraz liczby zawartych w niej drobnoustrojów.

Szczepionki mogą zawierać w swoim składzie:

• wirusy – szczepionki zabezpieczające przed rozwojem infekcji wirusowych,
• bakterie – szczepionki zabezpieczające przed rozwojem infekcji bakteryjnych.

W skład szczepionki, jako związku biologicznego, wchodzą elementy drobnoustroju, które po podaniu do organizmu człowieka są w stanie wywołać właściwą odpowiedź immunologiczną.

Szczepionki najczęściej zawierają:

• żywe drobnoustroje – „odzjadliwione” – niegroźne po podaniu (tzw. atenuowane),
• zabite drobnoustroje,
• produkty przemian metabolicznych pochodzących z danego drobnoustroju, np. toksoidy,
• fragmenty komórki drobnoustroju,
• antygeny rekombinowane – tj. uzyskiwane metodą inżynierii genetycznej antygeny białka pochodzące z drobnoustroju.

W zależności od postaci, w jakiej występuje szczepionka, możemy wyróżnić:

• szczepionki płynne,
• szczepionki liofilizowane – w postaci proszku.

Podział szczepionek

Liczba i rodzaj drobnoustrojów zawartych w szczepionce pozwala podzielić je na:

• szczepionki monowalentne, które zawierają tylko jeden rodzaj drobnoustrojów (tylko jeden typ, „odmianę” danego drobnoustroju),
• szczepionki poliwalentne, zawierające różne typy tego samego drobnoustroju,
• szczepionki skojarzone, zawierające różne drobnoustroje.

Ponadto możemy wyróżnić szczepienia podstawowe, uzupełniające i przypominające. Szczepienie podstawowe to szczepienie podane osobie nieposiadającej odporności na chorobę wywoływaną przez konkretny drobnoustrój. Szczepienie uzupełniające to szczepienie, które podaje się po kilku-kilkunastu miesiącach od poprzedniego, aby podtrzymać wytworzoną odporność. Szczepienia przypominające to szczepienia, które podaje się osobie, która już była zaszczepiona i uzyskała odpowiednią odporność immunologiczną. Celem tego szczepienia jest podwyższenie i przedłużenie istniejącej już odporności.

Najczęstszą drogą podania szczepionki jest droga wstrzyknięć podskórnych, śródskórnych oraz droga domięśniowa. Istnieją także szczepionki, które podaje się doustnie, jak np. szczepionka przeciwko Polio (OPV) oraz szczepionka przeciwko rotawirusom. Szczepienia dzielimy także na szczepienia obowiązkowe i zalecane. Podział ten jest w dużej mierze związany z finansowaniem szczepień. Wszystkie szczepienia obowiązkowe są finansowane z budżetu państwa.

Lekarz Monika Szafarowska