Tężec

Tężec jest ostrą chorobą zakaźną, którą wywołuje beztlenowa laseczka tężca. Bytuje ona w ziemi, jest obecna we florze jelitowej zwierząt domowych. Choroba ta występuje na całym świecie. Tężęc jest niezwykle groźny dla życia – około połowa chorych na tężec umiera pomimo zastosowanego leczenia. Na tężec chorują tylko osoby, które nie zostały uodpornione szczepionkami.

Przyczyny i objawy tężca

Wrota zakażenia, w przypadku tężca, to głównie uszkodzone powłoki skórne. Rzadziej zdarza się, by były to błony śluzowe, narząd rodny czy pępowina noworodka. Do zakażenia dochodzi w trakcie zranienia i zabrudzenia rany, najczęściej ziemią. W grupie największego ryzyka są osoby, które skaleczyły się podczas prac rolnych, w ogrodzie lub na działce. Wraz z brudem i ziemią do rany wnikają laseczki tężca, wywołujące tężec. Wytwarzają one bardzo silną truciznę, zwaną tetanospazminą. Niewielkie stężenie tej substancji – rzędu 0,01 mg, stanowi dawkę śmiertelną. Tetanospazmina przemieszcza się wzdłuż nerwów, uszkadza centralny układ nerwowy. Objawy choroby widoczne są po kilku do kilkunastu dni od momentu zakażenia. 
Pierwszymi objawami tężca są:

• bóle głowy i tułowia,
• przeczulica,
• niepokój,
• wzmożone napięcie mięśni żuchwy,
• trudności z połykaniem,
• wzrastające napięcie mięśni twarzy.

Po pewnym czasie dochodzą bolesne drgawki mięśni, głównie oddechowych, co daje objawy duszenia się. Czasami podczas napadu może mieć miejsce złamanie kompresyjne kręgów, najczęściej odcinka piersiowego kręgosłupa. Napady z czasem stopniowo się wydłużają.

Zapobieganie i leczenie tężca

Jedyną metodą zapobiegania tej chorobie są szczepienia przeciwtężcowe. Jest to niezwykle ważne, bo tylko dzięki nim organizm skutecznie uodporni się na chorobę. Szczepionkę trzeba podawać w 4 dawkach: pierwsza już w 2 miesiącu życia, ostatnia miedzy 16-18 miesiącem życia. W 6, 14 i 19 roku życia konieczne jest podanie tzw. dawek przypominających. Nie stwierdzono przeciwwskazań do wykonywania szczepień przeciw tężcowi. Stany osłabienia odporności, takie jak przeziębienie czy inne choroby, mogą jedynie odwlec w czasie termin szczepienia. Nie są jednak wskazaniem do zaniechania szczepienia. Od kilkunastu lat szczepienie przeciw tężcowi należy do obowiązkowych szczepień dzieci w wieku szkolnym.

Szczepionki przeciw tężcowi są bardzo bezpieczne, gdyż nie zawierają żywych drobnoustrojów, a tylko toksynę. Warto dodać, że w Polsce szczepienia przeciwtężcowe są bezpłatne. Najczęściej chorują osoby starsze, u których choroba przebiega bardzo ciężko i często kończy się śmiercią. Aby uchronić te osoby, niezbędne jest podawanie szczepionek przez całe życie, nie rzadziej niż co 10 lat. U osób skaleczonych, podstawą w leczeniu jest dokładne oczyszczenie rany. Stosuje się też antybiotyki i inne leki, by uzupełnić leczenie.

Wśród innych sposobów zapobiegania zakażeniom wymienić należy likwidację potencjalnych ognisk zakaźnych (dbanie o właściwe funkcjonowanie wysypisk śmieci, śmietników, odprowadzeń ścieków) oraz przestrzeganie higieny przy pracy na roli. Leczenie tężca prowadzi się w warunkach intensywnej opieki medycznej, a zasadniczym lekiem w tym przypadku jest podawana surowica przeciwtężcowa. Antytoksynę podaje się w zależności od częstości przypadku. Aby zapobiegać tej chorobie, należy pamiętać, aby dziecko było szczepione zgodnie z kalendarzem szczepień ochronnych i bez opóźnień.