Uzależnienie od narkotyków - amfetamina

Amfetamina i jej pochodne, np. metamfetamina, propyloheksadryna, fenmetrazyna, fenfluramina czy metylfenidat, to narkotyki należące do grupy substancji stymulujących ośrodkowy układ nerwowy. W Polsce amfetaminy nie stosuje się w celach medycznych – w innych krajach bywa wykorzystywana w leczeniu zespołów nadpobudliwości ruchowej u dzieci, w narkolepsji czy jako środek odchudzający przez osoby otyłe. Obecnie amfetaminę nadużywa się w celu zwiększenia wydolności psychofizycznej, np. jako doping w sporcie, albo przyjmuje w celach rekreacyjnych. Jak manifestuje się uzależnienie od amfetaminy?

Charakterystyka amfetaminy

Od 1927 roku amfetaminę używano w medycynie pod nazwą benzedryny w celu leczenia astmy oskrzelowej ze względu na fakt, że po jej zażyciu następuje rozszerzenie oskrzeli. Ponadto, amfetaminą zwalczano napadową senność (spadek potrzeby snu) i otyłość (spadek łaknienia). Najbardziej znaną pochodną amfetaminy jest metamfetamina. W Polsce amfetamina jest produkowana nielegalnie, w postaci białego proszku rozpuszczalnego w wodzie. Potocznie narkotyk ten określa się jako: amfa, proszek, proch, feta, setka, witamina A, speed.

Amfetamina należy do grupy psychostymulantów. Podaje się ją do nosa, stosuje doustnie lub dożylnie. Chlorowodorek metamfetaminy w postaci przezroczystych kryształów najczęściej bywa palony. Palenie amfetaminy lub podanie dożylne skutkuje tzw. kopem, czyli krótkotrwałym (do 15 s) stanem euforii. Bycie na „haju” powoduje doustne lub donosowe zażycie narkotyku. W zależności od składników i ilości zanieczyszczeń amfetamina przyjmuje barwę od białej do ceglastej. Zanieczyszczona amfetamina ma kolor żółtawego proszku o zapachu jaj. Amfetamina przyjmowana przez narkomanów najczęściej ma postać bezwonnego proszku o gorzko-cierpkim smaku. Metabolizm i wydalanie narkotyku z organizmu przebiega dosyć powoli. 

Działanie stymulujące amfetaminy

Pobudzenie po zażyciu amfetaminy trwa zazwyczaj od dwóch do trzech godzin – w zależności od przyjętej dawki. Do fizjologicznych i psychicznych oznak zażycia narkotyku zalicza się m.in.:

• zniesienie uczucia zmęczenia,
• euforię, podwyższenie nastroju,
• oddalenie uczucia lęku i niepewności,
• poczucie mocy, pewność siebie,
• brak krytycyzmu i realizmu,
• pobudzenie psychomotoryczne,
• wzmożoną koncentrację uwagi i zdolność kojarzenia,
• poczucie wydolności psychicznej i fizycznej,
• wzmożenie inicjatywy, napędu, agresywności,
• zmniejszenie łaknienia, a nawet jadłowstręt,  
• zmniejszenie potrzeby snu,
• stereotypie ruchowe,
• rozszerzenie źrenic,
• podwyższenie ciśnienia krwi,
• przyspieszenie pracy serca,
• przyspieszenie oddychania,
• częste oddawanie moczu,
• uczucie suchości w jamie ustnej,
• uszkodzenie szkliwa zębów.

U przewlekle zażywających amfetaminę pojawia się zależność psychiczna, słabo wyrażone uzależnienie fizyczne oraz zjawisko tolerancji, które szybko narasta, a dotyczy działania euforyzującego i anorektycznego oraz wpływa na stan czuwania (redukcja ilości snu). Nie obserwuje się wzrostu tolerancji w stosunku do psychotycznego działania amfetaminy.

Ostre zatrucie amfetaminą

Bezpośrednio po przyjęciu toksycznej dawki substancji z grupy amfetamin, niezależnie od drogi jej podania, mogą pojawić się poniższe symptomy:

• znaczne podniecenie ruchowe,
• przyspieszenie toku myślenia,
• omamy, nastawienia urojeniowe,
• majaczenie, napady drgawkowe,
• wielomówność,
• lęk,
• rozszerzenie źrenic,
• wzrost ciśnienia krwi,
• szybsza akcja serca,
• duszność,
• dreszcze, poty, hipertermia,
• nudności, wymioty,
• zaczerwienienie skóry.

Działanie toksyczne amfetaminy zwiększa się w wysokiej temperaturze otoczenia – w czasie upałów ryzyko przedawkowania jest większe. Śmierć spowodowana przedawkowaniem samej amfetaminy należy do rzadkości. Nagły zgon występuje przeważnie u osób nie uzależnionych po przyjęciu kilkuset miligramów amfetaminy, a u osób uzależnionych – kilku gramów. Bezpośrednio do śmierci przyczynia się niewydolność krążenia, tachykardia, hipertermia, zaburzenia ukrwienia mózgu i zapaść naczyniowo-sercowa.

Amfetaminowy zespół abstynencyjny

Somatyczne i psychiczne skutki zażywania amfetaminy są podobne do konsekwencji przyjmowania kokainy, jednak amfetamina ma mniejszy potencjał drgawkowy niż kokaina i jest mniej toksyczna dla płodu. Do powikłań ciągów amfetaminowych zalicza się: udary niedokrwienne, krwotoki mózgowe, uszkodzenie nerek i wątroby. Spadek ciężaru ciała na ogół nie osiąga rozmiarów wyniszczenia organizmu. Ponadto, silne uzależnienie psychiczne od amfetaminy może prowadzić do myśli i prób samobójczych.

Najczęściej obserwowane objawy psychopatologiczne u przewlekle przyjmujących amfetaminę, to: nieufność, ksobność, zaburzenia koncentracji uwagi i snu, słowotok, niepokój, lęk, anhedonia, stereotypie ruchowe (np. demontowanie urządzeń mechanicznych). Zespół abstynencyjny występuje w okresie do 12 godzin od przyjęcia ostatniej dawki amfetaminy i przypomina nieco kokainowy zespół abstynencyjny. W okresie pierwszych 2-3 dni obserwuje się przygnębienie, małomówność, zmęczenie, drażliwość, wahania nastroju i patologiczną senność – czasem uzależniony budzi się tylko, by coś zjeść i załatwić potrzeby fizjologiczne.

Po kilku dniach objawy abstynencyjne mijają i utrzymuje się zwiększone łaknienie. Zażywanie amfetaminy grozi także zaburzeniami psychotycznymi. Mogą pojawić się poamfetaminowe zespoły urojeniowe przypominające schizofrenię, uczucie lęku, agresywność. Zdarzają się też psychozy z dominującymi w obrazie psychopatologicznym omamami cenestetycznymi (halucynoza pasożytnicza albo formikacje – wrażenie, że po skórze chodzą owady), które mogą prowadzić do samookaleczeń. Ponadto, amfetamina wywołuje spadek samokontroli, zespół depresyjny, wyczerpanie i niemożność osiągnięcia orgazmu przy jednoczesnym wzroście podniecenia seksualnego.