Uzależnienie od zakupów

Uzależnienie od zakupów określa się inaczej mianem zakupoholizmu albo shopoholizmu. Nałóg ten objawia się natręctwem kupowania, nadmiernym nabywaniem produktów czy usług, które w ogóle nie są człowiekowi do niczego potrzebne. Zakupoholizm to po prostu nadmierne, kompulsywne, nieprzemyślane i dysfunkcjonalne robienie zakupów. Do utraty kontroli nad własnym zachowaniem prowadzą czynniki psychologiczne, ale nie bez znaczenia jest również wpływ konsumpcjonizmu i oddziaływań marketingowych. Bezustannie człowiek jest wystawiony na różne strategie służące podnoszeniu wskaźników sprzedażowych, np. stosuje się bonusy, promocje, wyprzedaże, gratisy itp., a dodatkowo reklamy zapewniają o niebotycznym uczuciu zadowolenia po udanym zakupie produktu marki X. W czym tkwi istota zakupoholizmu i kiedy powinniśmy zastanowić się, czy przypadkiem nie popadliśmy w nałóg robienia nadmiernych zakupów? 

Spis treści:
  1. 1. Pojęcie zakupoholizmu
  2. 2. Objawy zakupoholizmu
  3. 3. Ofiary zakupoholizmu
  4. 4. Jak sobie radzić z zakupoholizmem?

1. Pojęcie zakupoholizmu

Zakupoholizm (shopoholizm) można określić syndromem XXI wieku. To niepohamowana pokusa i potrzeba robienia zakupów, która sprowadza się do nabywania niepotrzebnych i wcześniej niezaplanowanych dóbr. Zakupoholizm stanowi formę rozładowania wewnętrznego napięcia, redukcji stresów, frustracji, problemów, smutków, poczucia niedowartościowania. Zakupoholik traktuje często zakupy w supermarkecie jako swoistego rodzaju terapię, ucieczkę przed szarą i przygnębiającą rzeczywistością. Nabycie nowego produktu umożliwia, przynajmniej przez krótki okres, poprawę humoru i kompensację pewnych deficytów natury psychicznej.

Robieniu zakupów najczęściej towarzyszą uczucia spełnienia, zadowolenia, a nawet euforii. W perspektywie długofalowej pojawiają się poczucie winy, wstyd, rozczarowanie sobą, smutek, spadek samooceny, złość, irytacja i wyrzuty sumienia. Shopoholizm nie różni się w swej istocie niczym od pozostałych nałogów, jak hazard, seksoholizm, pracoholizm czy narkomania. Różnica tkwi jedynie w rodzaju „narkotyku”, czyli źródle, w którym zaspokaja się swoje niedostatki czy niedoskonałości.

2. Objawy zakupoholizmu

Nie każdy konsument, nawet ten nabywający wiele dóbr, staje się zakupoholikiem. Człowiek ma raczej tendencję do racjonalnego planowania wydatków i razem z bliskimi, rodziną, małżonkiem czy partnerem omawia potrzeby zakupowe oraz ustala budżet domowy. Zazwyczaj tworzy się listę potrzebnych produktów i ogranicza nieprzemyślane decyzje nabywcze. Shopoholizm pojawia się wówczas, gdy jednostka nie potrafi kontrolować ilości kupowanych dóbr i odczuwa nieodpartą pokusę ciągłego robienia zakupów, które stają się metodą radzenia sobie ze stresem.

Zakupoholizm to zagrożenie XXI wieku, gdyż siła nabywcza konsumentów jest ciągle wzmacniana przez krzykliwe hasła reklamowe, masowe wyprzedaże, promocje świąteczne, programy lojalnościowe, gratisowe dodatki. Nałogowe zakupy mają sprzymierzeńca w postaci kart płatniczych wykorzystywanych zamiast realnych pieniędzy. Człowiek nie widzi nominału wydawanych banknotów, transfer środków finansowych zostaje niejako „odrealniony”. Potrzeba klienta zostaje zaspokojona poprzez nabycie towaru, a płatność – odroczona. Konsekwencje obserwuje się później, np. w postaci obciążenia karty kredytowej, zaległych rat kredytowych, debetu.

Spadek nastroju czy niskie poczucie własnej wartości to mechanizm inicjujący zakupoholizm. Pojawia się wewnętrzny konflikt, który trzeba zredukować, a sposobem na walkę z napięciem staje się kompulsywne robienie zakupów. Czasami pokusa zakupów jest tak mocna, że nie można jej odroczyć ani zignorować. Podobnie jak w przypadku innych nałogów, może pojawić się zjawisko tolerancji – konieczność kupowania coraz więcej, by dostarczyć sobie energii i chęci do życia oraz swoiste objawy abstynencyjne (np. złe samopoczucie, dysforia), kiedy odczuwając przymus, zaniecha się zakupów.

Nałogowiec wpada w pułapkę błędnego koła – nabywa niepotrzebne produkty, wprawia się chwilowo w lepszy nastrój, uświadamia sobie bezcelowość zakupów, ma wyrzuty sumienia i znowu pojawiają się u niego symptomy depresyjne, popychające w stronę kompulsywnych zakupów, by zredukować lęki i frustracje. Shopping nie jest niczym złym, każdy od czasu do czasu lubi sobie kupić jakiś drobiazg czy pozwala sobie nawet na odrobinę szaleństwa podczas zakupów. Kiedy jednak wizyty w sklepach służą radzeniu sobie z wewnętrznymi problemami, np. próbuje się dowartościować własne ego w oczach innych („Patrzcie, stać mnie na taki luksus”), wówczas zakupy noszą znamiona patologii.

3. Ofiary zakupoholizmu

Kto jest najbardziej narażony na shopoholizm? Wbrew stereotypowemu myśleniu, wcale nie tylko kobiety. Płeć nie różnicuje prawdopodobieństwa popadnięcia w nałóg. Rozbieżność dotyczy jedynie rodzaju nabywanych produktów przez kobiety i mężczyzn. Panie preferują wydawanie pieniędzy na perfumy, kosmetyki, ubrania, torebki, buty i biżuterię, a panowie – na różnego typu gadżety, np. telefony komórkowe, konsole, komputery, sprzęt RTV, przyrządy sportowe itp. Najbardziej zagrożone są osoby z niską samooceną, które – chcąc zrekompensować sobie niedostatki w obrazie własnego „Ja” – rzucają się w wir nieprzemyślanych zakupów. Kupowanie to jakby metoda na podwyższenie swojego statusu społecznego, dodanie sobie ważności, władzy, siły, poważania.

Na zakupoholizm cierpi również coraz większy odsetek nastolatków. Ponadto młodzież jest bardzo podatna na chwyty marketingowe i ma małą wiedzę w zakresie edukacji konsumenckiej. Hasła typu: „Poczuj wolność, swobodę, wyzwól energię” silnie oddziałują na psychikę młodych i utwierdzają w przekonaniu permanentnego zadowolenia po dokonanych zakupach. Osoby majętne na pewno później dostrzegają negatywne konsekwencje zakupoholizmu, natomiast ludzie z mniejszą zasobnością portfela niemalże od początku borykają się z takimi problemami, jak: kłamstwa, okradanie bliskich, pożyczki, debet, kredyty, trudności z płynnością finansową, utrata zdolności kredytowej, zadłużenia, a w skrajnych przypadkach – przejścia z komornikami i windykatorami, a co za tym idzie, kryzysami rodzinnymi i małżeńskimi.

4. Jak sobie radzić z zakupoholizmem?

W ramach profilaktyki można spróbować robić zakupy tylko w oparciu o wcześniej sporządzoną listę niezbędnych produktów, zamiast wielkich sklepów samoobsługowych wybierać małe sklepiki osiedlowe albo delegować na zakupy innych członków rodziny. Warto dokształcić się w zakresie edukacji konsumenckiej i przeczytać kilka książek na temat świadomego kupowania czy sztuczek marketingowych, by uodpornić się na ich wpływy. Jeżeli zakupoholizm przybierze już postać trudnego do przezwyciężenia nałogu, trzeba skorzystać ze specjalistycznej terapii uzależnień, najlepiej psychoterapii w nurcie behawioralno-poznawczym albo przynajmniej udać się na wizytę do psychologa, który pomoże zdemaskować problemy tkwiące u podstaw patologicznych zachowań.

Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
1
Komentarze
Wyloguj
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

silesia8211 Forum Psychologia 1 odpowiedź Uzależnienie od zakupów silesia8211:

Witam serdecznie mam 32 lata , moim problemem jest obsesyjne robienie zakupów. Przez to również...

Artykuły Uzależnienie od zakupów

Uzależnienie od zakupów Czy cierpisz na zakupoholizm?

Zakupy, wyprzedaże, ubrania, dodatki, gadżety do twojego mieszkania… Któż nie lubi czasem zdobyć czegoś nowego, co upiększyłoby świat? Promocje, karty debetowe, gratisy, bony dla stałych klientów sklepu sprawiają, że wydawanie...

Uzależnienie od zakupów Jak naprawdę wygląda zakupoholizm?

Stereotypowy wizerunek zakupoholiczki to radosna, powierzchowna i modna młoda kobieta, której jedynym zmartwieniem jest kupno butów lub torebki z najnowszej kolekcji. W taki właśnie sposób przedstawiane są w filmach i książkach osoby...

Uzależnienie od zakupów Leczenie zakupoholizmu

Zakupoholizm to kompulsywne robienie zakupów, bez namysłu i refleksji nad konsekwencjami nieprzemyślanych zakupów. Jak leczyć zakupoholizm? Najlepszym rozwiązaniem jest psychoterapia, ale czasami trzeba łączyć terapię psychologiczną z...

Bilansowanie zdrowej diety Naucz dziecko rozsądnych zakupów!

Zakupy spożywcze z dzieckiem w wieku szkolnym mogą być okazją do nabycia nowych umiejętności. Wystarczy sporządzić plan zakupów i sprawić, by dziecko uczestniczyło w wyborze produktów spożywczych.

Uzależnienie od alkoholu
Uzależnienia Uzależnienie od alkoholu

Uzależnienie od alkoholu (piwa, wina, wódki) to nałóg związany z nadużywaniem...

Uzależnienia Uzależnienie od leków

Uzależnienie od leków określa się inaczej mianem lekomanii. Dla lekomana najbliższym...

Uzależnienie od seksu
Uzależnienia Uzależnienie od seksu

Seksoholizm– wiele osób zastanawia się, czym tak naprawdę jest. Fachowo określa...

Uzależnienie od komputera
Uzależnienia Uzależnienie od komputera

Wraz z szybkim rozwojem nowoczesnych technologii uzależnienie od internetu staje się coraz...

Klasyfikacja narkotyków Uzależnienie od kofeiny

Główne źródła kofeiny, to: kawa, herbata, kakao i napoje energetyzujące. Kofeina ma działanie psychostymulujące, a przyjmowana w zbyt dużych dawkach (600 mg/dobę) może prowadzić do uzależnienia.

Uzależnienie od solarium
Opalanie Uzależnienie od solarium

Uzależnienie od opalania w solarium to nie mit. Coraz więcej kobiet odczuwa silną potrzebę podtrzymania opalenizny za pomocą łóżka opalającego. Dermatolodzy przekonują jednak, że jest to zły pomysł.

Uzależnienie od kosmetyków
Składniki kosmetyków Uzależnienie od kosmetyków

Większość kobiet lubi kupować kosmetyki, ale część z nich od zakupu specyfików do pielęgnacji uzależnia swoje samopoczucie. Jeśli tak jest w twoim przypadku, uważaj, stąd tylko krok do uzależnienia.

Uzależnienie od dopalaczy
Klasyfikacja narkotyków Uzależnienie od dopalaczy

Jaki jest skład chemiczny dopalaczy? Jak działają dopalacze? Co to są party pills i spice? Jakie skutki uboczne mogą pojawić się po zażyciu dopalaczy?

Klasyfikacja narkotyków Uzależnienie od heroiny

Uzależnienie od heroiny to nałóg, który prowadzi do powolnej śmierci. Uzależnieni dążą za wszelką cenę do zdobycia narkotyku. Często rezygnują z pracy i porzucają rodzinę, gdyż zostali zniewoleni.

Klasyfikacja narkotyków Uzależnienie od marihuany

Marihuana to narkotyk miękki, traktowany przez młodzież jako bezpieczna rozrywka, alternatywa dla narkotyków twardych. Niestety, THC zawarty w marihuanie może uzależniać psychicznie.

Klasyfikacja narkotyków Uzależnienie od kokainy

Uzależnienie od kokainy prowadzi do stopniowej śmierci człowieka. Powoli degradacji ulegają kolejne układy – oddechowy, krwionośny i nerwowy. Człowiek całe życie podporządkowuje nałogowi.

Klasyfikacja narkotyków Uzależnienie od benzodiazepin

Benzodiazepiny to popularne leki nasenne i uspokajające. Nadużywane lub stosowane niezgodnie z zaleceniami lekarza mogą prowadzić do uzależnienia, które skutkuje różnymi zaburzeniami funkcjonowania.

Klasyfikacja narkotyków Uzależnienie od amfetaminy

Amfetamina daje podobne efekty działania, jak kokaina. Działa stymulująco na OUN, prowadząc jednak do stopniowego wyniszczenia organizmu. Przedawkowanie grozi śmiercią wskutek udaru lub zawału.

Uzależnienie od hazardu
Uzależnienia Uzależnienie od hazardu

Uzależnienie od hazardu to poważna choroba. Istnieją różne jej warianty. Można grać...

pokaż 10 następnych
Zamknij Załóż konto
Zamknij Logowanie

Nie masz konta? Załóż teraz

Zapomniałem hasło Przypomnij hasło

Zamknij

Wypełnij swoje dane

Ryzyko schorzeń często zależne jest od płci, wieku i wykonywanego zawodu

Wiek determinuje zarówno ryzyko schorzeń, jak i rodzaj leczenia

Dzięki informacji o Twojej lokalizacji i ubezpieczeniu, będziemy mogli zaproponować Ci najlepszych specjalistów i kliniki zajmujące się Twoim problemem

-

Dane kontaktowe potrzebne są nam do powiadomienia Cię o odpowiedziach specjalistów

Akceptuję regulamin zadawania pytań.
Cofnij