Wąglik

Wąglik wywoływany jest przez laseczkę wąglika (Bacillus anthracis). Występuje głównie wśród zwierząt roślinożernych, jednak człowiek może się też zarazić, mimo że choroba nie przenosi się z człowieka na człowieka. Wąglik występuje pod trzema postaciami: skórną, płucną i jelitową. Rozpowszechniony jest na całym świecie, w samej Europie zachorowania są rzadkie, zaś w Polsce sporadyczne.

Przyczyny wąglika

Rezerwuarem laseczki Bacillus anthracis są zwierzęta roślinożerne. Chorują one głównie na jelitową postać choroby. Człowiek może zarazić się przez kontakt z chorymi zwierzętami, a także surowcami z nich pochodzącymi. Laseczka wąglika posiada bowiem ważną cechę - zdolność wytwarzania przetrwalników, czyli form odpornych na działanie czynników środowiskowych, które trudno zniszczyć. Zarodniki te mogą przetrwać w ziemi nawet kilkadziesiąt lat, wytrzymują nawet temperaturę wrzenia wody. Można je zniszczyć kilkugodzinnym podgrzewaniem do temperatury 130º C, a także niektórymi substancjami, np. mlekiem wapiennym, formaliną czy sublimatem. Na wąglik chorują głównie osoby zawodowo narażone na kontakt ze zwierzętami lub produktami z nich pochodzącymi.

Objawy wąglika

W zależności od miejsca wniknięcia laseczek wąglika, mogą rozwinąć się trzy postacie choroby:

Postać skórna wąglika

• rozwija się po kontakcie uszkodzonej skóry z produktami pochodzenia zwierzęcego, takimi jak skóra czy wełna,
• istnieją dwie odmiany tej postaci: czarna krosta oraz obrzęk złośliwy,
• czarna krosta - okres wylęgania wynosi od kilku godzin do kilku dni; w miejscu wniknięcia zarazka tworzy się początkowo swędząca grudka, która szybko przekształca się w pęcherzyk wypełniony brunatnym płynem; po około 3-4 dniach pęcherzyk pęka i powstaje czarna krosta, która ma postać twardego, niebolesnego, suchego i czarnego strupa, otoczonego przez wianuszek pęcherzyków poronnych; podłoże, na którym znajduje się zmiana ulega obrzękowi; czasem czarnej kroście może towarzyszyć zapalenie okolicznych naczyń i węzłów chłonnych z bolesnością i objawami ogólnymi, takimi jak: gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, utrata apetytu, bóle głowy,
• obrzęk złośliwy - rzadsza, aczkolwiek bardziej niebezpieczna odmiana postaci skórnej wąglika; rozwija się zwłaszcza, gdy do wniknięcia bakterii doszło na twarzy; dookoła miejsca wniknięcia pojawia się blady, miękki obrzęk, który nabiera barwy fioletowej, może też pokrywać się pęcherzykami, jednak nie dochodzi do ich przekształcenia w strup; stan chorego jest ciężki,
• powikłaniem postaci skórnej wąglika jest posocznica, czyli uogólnione zakażenie organizmu laseczkami wąglika, związane z ich przedostaniem się do krwi (częściej w obrzęku złośliwym);

Postać płucna wąglika

• rozwija się po zainhalowaniu zarazków do płuc, np. w zakładach obróbki materiałów pochodzenia zwierzęcego, gdzie zarodniki mogą unosić się w powietrzu,
• rozpoczyna się zazwyczaj dreszczami i gorączką,
• po kilku dniach rozwija się ciężkie zapalenie płuc, z odkrztuszaniem krwisto-ropnej wydzieliny, objawami niewydolności oddechowej, rozwojem obrzęku płuc i przedostawaniem się płynu do opłucnej („worka” otaczającego płuca),
• rozwija się ciężka posocznica,
• postać płucna wąglika wiąże się z bardzo dużą śmiertelnością - chorzy umierają zazwyczaj po 3-4 dniach trwania choroby;

Postać jelitowa wąglika

• postać rzadka wśród ludzi,
• rozwija się po spożyciu zakażonego laseczkami wąglika mięsa lub mleka,
• przebiega z gorączką, nudnościami, wymiotami, krwistą biegunką i gromadzeniem się płynu w jamie brzusznej (czyli tzw. wodobrzuszem),
• szybko dochodzi do posocznicy i uogólnienia zakażenia,
• cechuje się szybkim rozwojem objawów i dużą śmiertelnością - chorzy zwykle umierają w 3-4 dniu choroby.

Profilaktyka i leczenie wąglika

Każde zachorowanie na wąglika podlega obowiązkowej hospitalizacji oraz rejestracji. W leczeniu wąglika stosuje się antybiotyki: penicylinę, ciprofloksacynę, doksycyklinę oraz leczenie objawowe (przeciwbólowe, przeciwgorączkowe). Choroba, mimo leczenia, wiąże się z dużą śmiertelnością. Dlatego w walce z wąglikiem najważniejsze jest zapobieganie zakażeniom. Profilaktyka polega na przestrzeganiu odpowiednich przepisów dotyczących obróbki materiałów pochodzenia zwierzęcego i utylizacji zwierząt padłych z powodu wąglika. Istnieje też szczepionka przeciwko wąglikowi, w Polsce niestety niedostępna.