Załamanie nerwowe

Osoby, które nie radzą sobie w szczególnie trudnych życiowo sytuacjach mówią często, że przechodzą załamanie nerwowe. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 nie ma jednostki chorobowej o nazwie „załamanie nerwowe”. To, co potocznie określa się mieniem załamania nerwowego, w języku psychologicznym funkcjonuje pod pojęciem szeroko rozumianego kryzysu. Inne określenia załamania nerwowego, to: załamanie stresowe, załamanie psychiczne lub kryzysy rozwojowe. Jak objawia się załamanie nerwowe i jak sobie z nim radzić?

Spis treści:
  1. 1. Co to jest załamanie nerwowe?
  2. 2. Objawy i skutki załamania nerwowego

1. Co to jest załamanie nerwowe?

Na załamanie nerwowe, czyli inaczej kryzys, składają się szczególnie trudne dla jednostki doświadczenia, z którymi trudno samodzielnie sobie poradzić. Człowiek musi poszukać wówczas pomocy, np. w postaci wsparcia społecznego. Kryzys zakłóca normalny bieg zdarzeń w życiu człowieka, destabilizuje jego dotychczasowe funkcjonowanie oraz wymusza niejako na jednostce ponowne przeanalizowanie i ocenę sposobu myślenia oraz działania. Kryzysowi towarzyszy niejednokrotnie poczucie bezradności, konieczności poddania się biegowi zdarzeń oraz braku kontroli nad własnym życiem. W trójwymiarowym modelu załamania nerwowego ujmuje się triadę objawów zgrupowanych w następujący sposób:

  • emocje, afekt – gniew, wrogość, lęk, strach, przygnębienie, smutek;
  • myślenie, procesy poznawcze – utrata, zagrożenie, przekroczenie granic;
  • zachowanie, sfera behawioralna – unikanie, działania chybione, paraliż działań.

Z załamaniem nerwowym bardzo mocno koresponduje teoria kryzysów tożsamości w ciągu życia, którą stworzył psychoanalityk Erik Erikson. Według badacza, każda faza rozwoju człowieka wiąże się ze swoistym kryzysem (załamaniem nerwowym) i prowadzi do konfliktu wartości. Na jakie kryzysy jest narażony człowiek od momentu narodzin aż do śmierci?

  • Okres niemowlęctwa – zaufanie a nieufność.
  • Wczesne dzieciństwo – autonomia a wstyd i zwątpienie.
  • Wiek zabaw – inicjatywa a poczucie winy.
  • Wiek szkolny – pracowitość a poczucie niższości.
  • Rozwój płciowy – tożsamość a niepewność roli.
  • Wczesna dojrzałość – intymność a izolacja.
  • Dorosłość – kreatywność a stagnacja.
  • Dojrzałość – integralność ego a rozpacz.    

Mówiąc o załamaniu nerwowym, można mieć na myśli wiele rodzajów kryzysów. Wyróżnia się przynajmniej cztery typy kryzysów:

  • kryzysy rozwojowe – wydarzenia zachodzące w toku życia jednostki, które powodują gwałtowną zmianę lub życiowy zwrot. Kryzysy rozwojowe stanowią naturalną reakcję adaptacyjną na nowe warunki i okoliczności. Kryzys rozwojowy może wywoływać np. ukończenie studiów, ślub, urodzenie dziecka, zmiana miejsca zatrudnienia, przejście na emeryturę itp.;
  • kryzysy egzystencjalne – wewnętrzne lęki i konflikty jednostki, które koncentrują się wokół rozważań nad sensem życia, poczuciem niezależności, swobody czy wolności. Kryzysy egzystencjalne stanowią skutek bilansów życiowych, jakich człowiek dokonuje, np. w okresie dorastania albo w czasie tzw. kryzysu wieku średniego;
  • kryzysy środowiskowe – reakcje stresowe na katastrofy wywołane przez człowieka i klęski żywiołowe, np. powódź, huragan, trzęsienie ziemi, wojnę, epidemię, zapaść gospodarczą czy emigrację; 
  • kryzysy sytuacyjne – załamanie nerwowe, które pojawia się w sytuacjach nadzwyczajnych i rzadkich, jakich człowiek nie jest w stanie przewidzieć ani kontrolować. Kryzys sytuacyjny charakteryzuje się przypadkowością, nagłym przebiegiem, ma często wymiar katastrofalny i wywołuje wstrząs u jednostki. Na kryzysy sytuacyjne składają się: porwania, utrata pracy, ciężka choroba własna lub bliskiej osoby, śmierć członka rodziny, gwałt czy udział w wypadku komunikacyjnym.   

Termin „załamanie nerwowe” wiąże się z pojęciem kryzysu psychicznego czy kryzysu psychosocjalnego.

2. Objawy i skutki załamania nerwowego

Załamanie nerwowe to tak naprawdę bardzo pojemny znaczeniowo termin. Wiele osób utożsamia albo myli załamanie nerwowe ze stresem, depresją, zaburzeniami lękowymi, nerwicą czy zespołem stresu pourazowego PTSD. Co odróżnia załamanie nerwowe od klinicznych zaburzeń psychicznych? I depresji, i nerwicy, i kryzysom psychicznym towarzyszy napięcie emocjonalne, subiektywne poczucie dyskomfortu, stres, lęk, smutek, zaburzenia koncentracji uwagi i trudności w codziennym funkcjonowaniu. Oprócz rozchwiania emocjonalnego pojawiają się symptomy ze strony ciała, np. bóle i zawroty głowy, biegunka, drżenie mięśni, przyspieszone tętno itp. Różnica między załamaniem nerwowym a klinicznymi postaciami chorób psychicznych ma charakter nie ilościowy, a jakościowy. Objawy załamania nerwowego mogą bardzo ściśle wkomponowywać się w obraz kliniczny depresji, nerwicy czy PTSD.

Załamanie nerwowe różni się jednak od zaburzeń psychicznych nasileniem objawów i czasem trwania. Zwykle przełomowe przeżycia, traumatyczne wydarzenia i codzienne stresy prowokują i mobilizują jednostkę do dokonania zmian w dotychczasowym życiu w celu zaadaptowania się do nowych okoliczności. Człowiek przechodzący załamanie nerwowe dokonuje analizy swojego myślenia i działania, następuje dezintegracja psychiczna i ponowna integracja na wyższym poziomie, by móc sprawniej funkcjonować i radzić sobie z życiem. Najczęściej załamanie nerwowe nie wymaga leczenia psychiatrycznego – wystarczy interwencja kryzysowa, wsparcie psychologiczne i objawy ustępują samoistnie. Kiedy jednak wraz z upływem czasu symptomy kryzysu psychicznego utrzymują się, mimo udzielonej pomocy i ustąpienia sytuacji stresowej, terapia może okazać się niezbędna. Nie wolno bagatelizować przedłużającego się napięcia psychicznego, gdyż może być to początek klinicznych postaci zaburzeń, np. depresji, nerwicy, napadów paniki, zaburzeń lękowych uogólnionych, neurastenii czy zaburzeń dysocjacyjnych. Zatem załamanie nerwowe może przyczynić się do rozwoju poważnych chorób natury psychicznej.   

Wydaje się, że żyjąc w rozpędzonym XXI wieku, nie da się uniknąć stresów i konsekwencji z nimi związanych. Załamaniu nerwowemu jako doświadczeniu subiektywnie trudnemu zawsze towarzyszy stres. Z tego też względu objawy załamania nerwowego bardzo mocno przypominają konsekwencje sytuacji stresowych.

  • Objawy kognitywne (poznawcze) – zaburzenia myślenia, problemy z koncentracją uwagi, zaburzenia pamięci, nadwrażliwość zmysłów, natręctwa myślowe, spadek motywacji, zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni, zaburzona zdolność logicznego myślenia, kłopoty z komunikacją.
  • Objawy somatyczne – uczucie chronicznego zmęczenia, problemy ze snem (bezsenność, nadmierna potrzeba snu, częste budzenie się), kołatanie serca, skurcze mięśni, przyspieszony puls, bóle w klatce piersiowej, zaparcia lub biegunki, kłopoty z oddychaniem, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle brzucha, wymioty, nudności, nadaktywność pęcherza moczowego, nadmierna produkcja śliny, nadmierne pocenie się, zmiany skórne, brak apetytu, oziębłość płciowa.
  • Objawy emocjonalne – drażliwość, dysforia, skłonność do irytacji, wybuchy gniewu, złość, wrogość, zmienność nastrojów, stany lękowe, smutek, panika, strach, przygnębienie, nastrój depresyjny, apatia, utrata zainteresowań, unikanie kontaktów społecznych.

Trzeba pamiętać, że załamanie nerwowe to nie nerwica czy depresja. Załamaniu nerwowemu bliżej do napięcia psychicznego, stresu i kryzysu psychicznego. Załamanie nerwowe można określić inaczej ostrym zaburzeniem funkcjonowania w związku z przeciążeniem psychicznym. Mimo iż załamanie nerwowe jest sytuacją potencjalnie zagrażającą, istnieje szansa na rozwój osobowości. Pozytywne rozwiązanie kryzysu umożliwia bowiem integrację ego na wyższym poziomie.    

Bibliografia

  • Heszen-Niejodek I., Teoria stresu psychologicznego i radzenia sobie [w:] Strelau J., (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3, GWP, Gdańsk 2005, ISBN 83-87957-06-2.
  • Heszen-Niejodek I., Ratajczak Z., Człowiek w sytuacji stresu. Problemy teoretyczne i metodologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2000, ISBN 83-226-1008-4.
  • Lazarus R.S., Paradygmat stresu i radzenia sobie, „Nowiny Psychologiczne” 1986, nr 3-4.
  • Reykowski J., Funkcjonowanie osobowości w warunkach stresu psychologicznego, PWN, Warszawa 1966.
  • Terelak J.F., Psychologia stresu, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz 2001, ISBN 83-86605-64-2.
  • Wrześniewski K., Psychologiczne uwarunkowania powstawania i rozwoju chorób somatycznych [w:] Strelau J., (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3, GWP, Gdańsk 2005, ISBN 83-87957-06-2.
Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
4

Komentarze

Pytania do specjalistów

Załamanie nerwowe?

Witam. Podejrzewam u siebie załamanie nerwowe. Mam w związku z tym pytania: - jakie są objawy załamania nerwowego? Czy załamanie nerwowe jest uleczalne? I czy jest ono gorsze niż depresja? Czym się różnią te 2 choroby?

Odpowiada:  Paulina Stolorz Paulina Stolorz
Depresja czy załamanie nerwowe?

Witam, Od kilku tygodni, a nawet miesięcy jestem praktycznie ciągle zdołowana. Cierpię na bezsenność, mam wiele myśli samobójczych. Nie potrafię panować nad swoimi emocjami. Nie mam sił na nic, mam dużo problemów z koncentracją, gdy biorę coś ostrego...

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 2 odpowiedzi Blizny i załamanie nerwowe ~:

Potrzebuje pomocy. Moja koleżanka ma już na ciele 7 blizn. Okropnie się tym przejmuje. Jak ostatnio się dowiedziała od lekarze, że będzie miała następną operację i następną bliznę. Załamała się .

~ Pytania do specjalistów 3 odpowiedzi Zachowanie w sytuacjach stresowych a załamanie nerwowe ~:

Mam pytanie związane z zachowaniem mojego znajomego. W stresowych sytuacjach ogarnia go gniew i podnosi głos - przeklinajac wyładowuje złość. Nie przejawia żadnych innych form agresji, nie ma problemów z uzależnieniami lub nieodpowiedzialnym zachowaniem...

pokaż 5 następnych

Artykuły Nerwica i lęki

Nerwica i lęki Zespół Da Costy

Zespół Da Costy (ang. Da Costa’s Syndrome) należy do zaburzeń autonomicznych występujących pod postacią somatyczną i znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F45.3. Inaczej...

Nerwica i lęki Fobie - co o nich wiesz?

Fobie są to niezwykle silne lęki przed konkretnymi sytuacjami, rzeczami, przedmiotami, zjawiskami, które zazwyczaj nie wzbudzają przerażenia u ludzi. Osoba cierpiąca na różnego rodzaju fobie wpada w ogromne przerażenie (graniczące z paniką)...

Nerwica i lęki Strach przed śmiercią

Strach przed śmiercią na ogół przychodzi z wiekiem. Żegnając bliskich z rodziny lub znajomych, często dociera do nas, że nie jesteśmy nieśmiertelni. Jednak reakcje na takie myśli są bardzo różne. Bywa, że lękprzed śmiercią wprowadza w nasze...

Strach i lęk
Nerwica i lęki Strach i lęk

Strach i lęk w rozumieniu potocznym traktuje się synonimicznie i używa do określenia sytuacji, w której człowiek się czegoś boi. W terminologii psychologicznej uczucie lęku i strachu to odmienne stany emocjonalne. Strach pojawia się w obliczu...

Nerwica i lęki Zaburzenia lękowe w depresji

Antoni Kępiński, znany psychiatra i autor wielu książek, pisał, że obniżenie nastroju często łączy się z lękiem przed życiem. Lekarze przyznają, że czasem trudno jest oddzielić zaburzenia lękowe od depresyjnych i trudno jest wskazać pacjentów,...

Nerwica i lęki Zaburzenia depresyjno-lękowe

Jednoznaczna diagnoza zaburzeń psychicznych czasem bywa trudna. Dzieje się tak w przypadku mieszanych zaburzeń lękowo-depresyjnych. Problemy, z jakimi zgłasza się do specjalisty osoba cierpiąca na te zaburzenia mogą przypominać zarówno depresję,...

Nerwica i lęki Neurastenia

Neurastenia to choroba z grupy zaburzeń lękowych, która znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F48 – inne zaburzenia nerwicowe. Neurastenię można określić inaczej jako...

Ostra reakcja na stres
Nerwica i lęki Ostra reakcja na stres

Strestowarzyszy nam od momentu narodzin do śmierci. Nie można go uniknąć. Czasami jednak trudne sytuacje życiowe znacznie przekraczają zdolności adaptacyjne jednostki i jej wrażliwość na frustracje. W przypadku wyjątkowo silnych stresorów może...

Zaburzenia adaptacyjne
Nerwica i lęki Zaburzenia adaptacyjne

Zaburzenia adaptacyjne to rodzaj zaburzeń nerwicowych, które zostały umieszczone w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych pod kodem F43.2. Zaburzenia adaptacyjne pojawiają się w następstwie stresującego wydarzenia...

Nerwica i lęki Dysmorfofobia

Skany mózgu pokazały różnice w reakcji mózgu osób cierpiących na dysmorfofobię (ang. Body Dysmorphic Disorder, BDD), gdy zostały im pokazane zdjęcia ich samych. Dysmorfofobia jest zaburzeniem psychicznym, które sprawia,...

pokaż 10 następnych