Zatrucia rtęcią

Zatrucie rtęcią, czyli rtęcica, to bardzo poważne zatrucie, mogące prowadzić nawet do śmierci. W przypadku rtęci trujące są jej opary, które wdycha człowiek oraz większość związków – organicznych i nieorganicznych. Sama rtęć nie wchłania się z przewodu pokarmowego, inaczej jest w przypadku jej połączeń w związkach. Z soli nieorganicznych najsilniejsze działanie trujące mają i najczęściej są przyczyną zatruć: sublimat (chlorek rtęciowy), cyjanek, oksycyjanek, dimetylortęć i azotan rtęciowy.

Objawy zatrucia rtęcią

Po dostaniu się do organizmu jony rtęci wiążą się z białkami i blokują ważne dla życia enzymy. Organiczne związki rtęci powodują zmiany zwyrodnieniowe przede wszystkim w ośrodkowym układzie nerwowym. Pojawiają się także zaburzenia w układzie hormonalnym. Kontakt z rtęcią jest szczególnie niebezpieczny dla płodów i niemowląt.

Kiedy dojdzie do zatrucia rtęcią, poprzez doustne podanie jej nieorganicznych związków, po kilkunastu minutach pojawiają się wymioty z domieszką krwi, pieczenie w ustach i przełyku, uszkodzenia wargi i dziąseł, ślinotok, ból brzucha, krwawe biegunki. Długotrwały kontakt ze związkami rtęci powodujący odwodnienie, wstrząs oraz niewydolność krążenia może doprowadzić do śmierci w ciągu doby.

Zatrucia rtęcią uszkadzają też nerki – może rozwinąć się bezmocz lub mocznica. W jamie ustnej dochodzi do martwicy tkanek, owrzodzeń, na dziąsłach pojawia się czarny rąbek rtęciowy. W razie opanowania mocznicy w okresie stopniowej regeneracji nabłonków kanalików nerkowych, chorym grożą jeszcze powikłania w postaci wtórnych zakażeń układu moczowego i niebezpieczeństwa związane z uszkodzeniem miąższu wątroby lub mięśnia sercowego.

Jeśli doszło do zatrucia organicznymi związkami rtęci, pojawią się takie objawy zatrucia, jak: pobudzenie, bóle głowy, drżenia mięśniowe, zaburzenia koordynacji ruchu, niewyraźna mowa, drgawki, śpiączka. Mogą wystąpić zmiany zwyrodnieniowe serca.

Pod wpływem zatrucia rtęcią mogą pojawić się neuropatie kończyn – objawiające się parestezjami, swędzeniem lub pieczeniem, a także zaróżowienie policzków, opuszek palców dłoni i stóp. U niektórych osób narażonych na kontakt z rtęcią pojawia się: łuszczenie się skóry, nadpotliwość, ślinotok, nadciśnienie i częstoskurcz (tachykardia). Wraz z postępowaniem zatrucia zaczynają wypadać włosy, zęby i paznokcie, pojawiają się wysypki na skórze, osłabienie mięśni, światłowstręt, niewydolność nerek. Zatrucie metalami ciężkimi wpływa także na działanie mózgu – wywołuje zaburzenia pamięci, bezsenność i wahania nastroju.

Drogi zatrucia rtęcią i jego leczenie

Zatrucie rtęcią może się pojawić wskutek połknięcia pokarmów skażonych rtęcią lub wdychania powietrza zatrutego rtęcią. Można zatruć się także przy nieprawidłowym używaniu przedmiotów zawierających rtęć – np. lamp fluorescencyjnych czy termometrów rtęciowych. Należy wiedzieć, że niektóre ryby, jak panga czy tuńczyk, bardzo silnie kumulują w sobie rtęć organiczną. Szczególnie starsze ryby posiadają duże jej ilości. Przy jednorazowym spożyciu tych ryb nie dochodzi do zatrucia rtęcią, ale przy częstym ich spożywaniu rtęć kumuluje się z biegiem lat także w naszym organizmie. Niestety, ten metal ciężki nie jest wydalany z naszego organizmu. W takich przypadkach następuje zatrucie przewlekłe rtęcią.

Aby pomóc osobie, u której doszło do zatrucia solami rtęciowymi, należy podać jej jak najszybciej do wypicia mleko z białkiem kurzym, sprowokować wymioty i przewieźć do szpitala. W zatruciach organicznymi związkami rtęci pomocne są: węgiel leczniczy, prowokowanie wymiotów, sól glauberska. Jako odtrutka w zatruciu rtęcią metaliczną oraz solami rtęci stosowany jest BAL, czyli dimerkaptopropanol, podawany wyłącznie domięśniowo. Kompleks BAL i rtęci wydalany jest przez nerki, ale jednak częściowo działa neurotoksycznie, ponieważ odkłada się w tkance mózgowej. Dlatego też większe zastosowanie mają pochodne BAL, jakimi są DMPS – Unithiol i DMS. Innymi odtrutkami na zatrucia rtęcią są penicylamina (Cuprenil) i chelaton (EDTA). Tworzą one związki chelatowe z jonami rtęci. Natychmiastowe przewiezienie pacjenta do szpitala jest także niezbędne.