Żylaki powrózka nasiennego

Żylakami powrózka nasiennego określane są poszerzone naczynia żylne splotu wiciowatego zbierającego krew z jądra. Splot wiciowaty jest częścią powrózka nasiennego. Splot tworzą naczynia krwionośne, mające zwykle 0,5-1,5 mm średnicy. Żylaki powrózka nasiennego to poskręcane, wydłużone i poszerzone naczynia krwionośne splotu wiciowatego. Można je łatwo wyczuć jako miękkie guzy o różnej wielkości. Żylaki te występują u 11% mężczyzn.

Przyczyny żylaków powrózka nasiennego

Chorobę mogą powodować: wzrost ciśnienia hydrostatycznego w żyłach odprowadzających krew z jądra, zaburzenia w pracy mechanizmu zastawkowego i pojawienie się dodatkowego krążenia obocznego, a także zjawisko, które nazywa się „dziadkiem do orzechów”. Ten ostatni termin oznacza, że żyła nerkowa jest zaklinowana między tętnicą krezkową górną od przodu a aortą od tyłu, co powoduje, że podwyższone ciśnienie hydrostatyczne zostaje przeniesione do splotu wiciowatego. Do wzrostu ciśnienia w żyłach nasiennych może również dochodzić w związku z uciskaniem żyły biodrowej wspólnej między tętnicą biodrową a brzegiem miednicy. Dlatego też najczęściej żylaki jąder występują po lewej stronie. W przypadku odkrycia ich z prawej strony, należy zrobić koniecznie badania i wykluczyć możliwość wystąpienia guza.

Objawy żylaków powrózka nasiennego

W trakcie badania fizykalnego żylaki powrózka nasiennego są wyczuwalne w obrębie moszny jako guzowate twory obecne nad jądrem. Można je wykryć już u nastolatków. Żylaki powrózka nasiennego mogą przyczyniać się do męskiej niepłodności – gdy w mosznie wzrasta temperatura, żylaki mogą prowadzić do powstania zmian degeneracyjnych jąder i wpływać na jakość nasienia. Mogą występować w przypadku nowotworów nerek, nowotworów przestrzeni pozaotrzewnowej czy zakrzepowego zapalenia żył.

Obecność żylaków powrózka nasiennego w większości przypadków nie powoduje wyraźnych dolegliwości. Niekiedy może występować uczucie ciężkości, tępego bólu lub dyskomfortu w obrębie moszny. W rozpoznaniu żylaków jąder pomaga badanie dotykowe przeprowadzane w ciepłym pomieszczeniu – pacjent powinien być badany zarówno w pozycji stojącej, jak i leżącej. Najpierw oglądana jest moszna. Następnie palpacyjnie badane są powrózki nasienne przed i w trakcie próby Valsalvy. Dzięki temu można zakwalifikować żylaki jąder do jednej z trzech grup.

W dalszej kolejności ocenia się wielkość i konsystencję jąder. Rozmiar jąder można określić orchidometrem lub za pomocą USG. Do badań wspomagających należą wsteczna angioscyntygrafia i angiografia żyły jądrowej, przez większość uważana za zbyt inwazyjną, trudną technicznie i nienadającą się do stosowania na szeroką skalę. Do rozpoznania żylaków powrózka nasiennego wykorzystuje się także tomografię, która uwzględnia związek między przekrwieniem biernym jądra a wzrostem temperatury w mosznie. U młodych chłopców przed przystąpieniem do leczenia zaleca się wykonanie testów hormonalnych, zwłaszcza testu stymulacji GnRH.

Wyróżnić można trzy stopnie zaawansowania żylaków powrózka nasiennego:

• stopień I – małe, początkowo trudno wyczuwalne, ujawniające się w pozycji stojącej podczas próby Valsalvy,  
• stopień II – większe, mimo że niewidoczne dają się stwierdzić dotykiem, a próba Valsalvy powoduje ich dalsze powiększenie,  
• stopień III – duże żylaki, widoczne gołym okiem, powodujące zniekształcenie zarysu moszny.

Leczenie żylaków powrózka nasiennego

W leczeniu żylaków powrózka nasiennego należy wymienić trzy podstawowe grupy metod:

• tradycyjne metody chirurgiczne, które uwzględniają dotarcie do naczyń żylnych zbierających krew z jądra na różnych poziomach ich przebiegu,  
• metody laparoskopowe,  
• techniki doprowadzające do embolizacji lub sklerotyzacji żyły jądrowej.   

Wszystkie te metody mają na celu odwrócenie spływu krwi z jądra przez żyłę nerkową i skierowanie jej przez żyły jądrowodu, nasieniowodu, mięśnia dźwigacza jądra i żyły mosznowe bezpośrednio do żyły głównej dolnej poprzez zlewisko żyły biodrowej zewnętrznej i wewnętrznej. Powoduje to ustąpienie zalegania krwi w obrębie moszny. Chirurgiczne leczenie żylaków jąder obejmuje przecięcie i podwiązanie żyły jądrowej lub przecięcie i podwiązanie naczynia nasiennego powyżej kanału pachwinowego. Rzadko wycina się splot wiciowaty poniżej pierścienia pachwinowego.