Czym jest antykoncepcja?

Antykoncepcja oznacza zapobieganie ciąży. Słowo „koncepcja” oznacza między innymi poczęcie, a więc antykoncepcja jest jego przeciwieństwem. O tym, że antykoncepcja odgrywa w życiu człowieka bardzo ważną rolę, nie trzeba nikogo przekonywać. Skuteczna regulacja płodności pozwala partnerom opóźnić posiadanie potomstwa do czasu, kiedy zaistnieją optymalne warunki do jego wychowania.

Znaczenie antykoncepcji

Antykoncepcja ma ogromne znaczenie przede wszystkim ze względów osobistych – kobiecie trudno jest wychować dziecko, gdy nie ma ku temu warunków, pieniędzy, własnego kąta oraz wsparcia partnera, który stanie na wysokości zadania i spełni rolę ojca.

Osobowość seksualna

Są także inne powody:

  • Zmniejszenie liczby nielegalnych aborcji.
  • Zmniejszanie liczby ciąż u bardzo młodych osób (młody człowiek nie zawsze jest gotów, by sprostać posiadaniu dziecka).
  • Względy zdrowotne – istnieją stany chorobowe, w których ciąża może zagrażać życiu i zdrowiu kobiety, np. wady serca, nowotwór, który musi być leczony radioterapią lub chemioterapią (nie podejmuje się zazwyczaj takiego leczenia u kobiety w ciąży).
  • Niedawny poród – między kolejnymi porodami najlepiej jest zachować co najmniej roczny odstęp, zarówno ze względu na matkę, jak i płód (drugie dziecko urodzone zbyt szybko po pierwszym może być słabsze).

Historia antykoncepcji

Już nasi praprzodkowie próbowali zdobyć umiejętność zapanowania nad płodnością, jednak w większości przypadków sprowadzało się to do stosowania przeróżnych zaklęć magicznych i zabobonów. Z czasem pojawiły się metody, takie jak:

  • korki z różnych korzeni,
  • globulki ulepione z odchodów krokodyla (Rzym),
  • krążki z delikatnego papieru bambusowego,
  • kapturki ze skóry owocu granatu (Japonia),
  • krążki z pszczelego wosku (Niemcy, Węgry),
  • prezerwatywy wykonane np. z jelit zwierzęcych i rybich pęcherzy, a nawet ze skóry węży (Indianie).

Trudno jednak uznać te sposoby antykoncepcji za komfortowe i wzbudzające zaufanie. Przełomem były dopiero lata 40. XIX wieku, kiedy to wynaleziono wulkanizowaną gumę i wyprodukowano pierwsze gumowe prezerwatywy, nieco grubsze od dzisiejszych lateksowych kondomów. Mniej więcej w tym samym czasie udowodniono wpływ progesteronu (jednego z żeńskich hormonów płciowych) na hamowanie owulacji. Lata 60. XIX wieku kojarzyć należy zaś nie tylko z epoką hipisów i rewolucją seksualną, lecz także z pojawieniem się pierwszej pigułki antykoncepcyjnej. Odegrała ona niewątpliwie dużą rolę w emancypacji kobiet – umożliwiała oddzielenie seksu od prokreacji (poczęcia dziecka), dając im możliwość większej niż dotąd swobody w życiu seksualnym.

Warto wspomnieć także o roli, jaką odegrała w historii prezerwatywa jako środek antykoncepcyjny, zmniejszający zarazem ryzyko zakażenia się chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Zapłodnienienie a antykoncepcja

Zapłodnienie

Do zapłodnienia dochodzi w momencie połączenia się komórki jajowej z plemnikiem. Aby doszło do poczęcia, kobieta musi być płodna i posiadać również płodny...

Chcąc dowiedzieć się, jak działają metody antykoncepcyjne, warto poznać kilka faktów na temat procesu zapłodnienia, który środki antykoncepcyjne mają utrudnić lub uniemożliwić.

Zapłodnienie to proces połączenia komórki jajowej (gamety żeńskiej) z plemnikiem (gametą męską).

Najczęściej do zapłodnienia dochodzi w jajowodzie, gdzie komórka jajowa po owulacji przez krótki czas (około 12 godzin) czeka na plemniki, które dostały się do organizmu kobiety wraz z nasieniem podczas stosunku.

Komórka jajowa może być zapłodniona tylko w dość krótkim czasie po owulacji (uwolnieniu jej z jajnika). Plemniki mogą zapłodnić gametę żeńską nawet po blisko 72. godzinach od stosunku – czekają w drogach rodnych na pojawienie się komórki jajowej.

Do zapłodnienia może dojść nie tylko wtedy, gdy para współżyje w dniu owulacji, lecz także wtedy, gdy do stosunku doszło 2–3 dni przed owulacją.

W wyniku zapłodnienia powstaje zygota, która wędruje z jajowodu do macicy i po niespełna 14 dniach implantuje się, czyli „wgryza” w miejsce odpowiednie dla swojego rozwoju. Od tego momentu mówimy w medycynie o ciąży.

Zapobieganie ciąży

Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy zastanowić się, w których momentach procesu zapłodnienia można zapobiec powstaniu ciąży.

Nie dopuścić do wniknięcia plemników do organizmu kobiety – unikając stosunku w wyznaczone różnymi sposobami dni płodne (tak działają tzw. metody naturalne), stosując prezerwatywę.

„Unieszkodliwić” plemniki – stosując kremy plemnikobójcze.

Utrudnić plemnikom wędrówkę do komórki jajowej – poprzez działanie niektórych hormonów żeńskich, zagęszczających śluz w drogach rodnych kobiety (różne hormonalne środki antykoncepcyjne). Plemniki „grzęzną” w gęstym śluzie i nie mogą płynąć dalej.

Zapobiec owulacji, czyli uwolnieniu komórki jajowej z jajnika – poprzez stosowanie odpowiednich hormonów, hamujących owulację (pigułki, plastry i dopochwowe krążki antykoncepcyjne, wewnątrzmaciczne wkładki zawierające hormony).

Antykoncepcja po

Antykoncepcja ma za zadanie zapobiegać płodności kobiety. Niestety, czasami niektóre metody zabezpieczenia przed ciążą zawodzą, może dojść do pęknięcia...

Uniemożliwić zygocie zagnieżdżenie w macicy, czyli implantację – tak działają tabletki „72 godziny po” oraz wewnątrzmaciczne wkładki, popularnie zwane spiralami. Z punktu widzenia polskiego prawa metody te są legalne, ponieważ działają przed implantacją (więc nie przerywają ciąży, tylko jej zapobiegają). Jednak trzeba zdawać sobie sprawę, że metody te działają już po zapłodnieniu.

Środki działające po implantacji (środki wczesnoporonne) są w Polsce nielegalne, poza wyjątkami zawartymi w Konstytucji.

Skuteczność antykoncepcji

Istnieje specjalny, opracowany przez naukowców wskaźnik, dzięki któremu można ocenić skuteczność danej metody antykoncepcyjnej. Jest to wskaźnik Pearla (z ang. Pearl Index). Określa on ilość ciąż wśród setki kobiet stosujących daną metodę antykoncepcyjną w ciągu roku. Innymi słowy, wskaźnik Pearla podaje liczbę „wpadek” przy stosowaniu danej metody. Oczywiście im mniej „wpadek”, tym metoda antykoncepcyjna jest bardziej skuteczna. Dany środek antykoncepcyjny jest tym lepszy, im mniejszy jest jego wskaźnik Pearla.

Oto wskaźniki Pearla dla najczęściej używanych metod antykoncepcyjnych (wskaźnik podany jest w formie przedziałów liczbowych, obrazuje różne wyniki badań klinicznych, według których go określano):

Na przykład wskaźnik Pearla dla prezerwatywy wynosi około 3-4, to oznacza, że wśród 100 kobiet, które ją stosowały w ciągu roku, w ciążę zaszły 3-4 z nich. Wskaźnik Pearla dla antykoncepcji hormonalnej wynosi około 1, co oznacza, że wśród 100 kobiet, które ją stosowały w ciągu roku, w ciążę zaszła statystycznie jedna z nich.

Wybór najlepszej metody antykoncepcji

Wybór metody antykoncepcyjnej jest sprawą bardzo indywidualną. To, co służy mojej koleżance, u mnie może nie zdać egzaminu! Decyzję najlepiej podjąć po rozmowie z lekarzem.

Nie ma niestety idealnego środka zapobiegającego ciąży, który byłby zarówno wysoce skuteczny, jak i zupełnie bezpieczny, nieposiadający skutków ubocznych. Przy podejmowaniu decyzji w kwestii wyboru metody antykoncepcyjnej należy wziąć pod uwagę częstość stosunków, schorzenia, na które kobieta cierpi, tryb życia i sytuację życiową.

Lekarz Karolina Kropiewnicka-Buczek, ponad rok temu

Bibliografia

  • Zdrojewicz Z. (red.), ANTYKONCEPCJA - którą metodę powinnam wybrać?, MedPharm, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60466-55-1
  • Stadnicka G. Opieka przedkoncepcyjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3647-3
  • Depko A. Pytania do seksuologa, Wiedza i Życie, Warszawa 2005, ISBN 83-7184-401-8
  • Lew-Starowicz Z. (red.), Seksualność człowieka, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-250-8

Antykoncepcja

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Antykoncepcja
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Antykoncepcja
Antykoncepcja

Antykoncepcja awaryjna

Antykoncepcja po stosunku nazywana jest antykoncepcją awaryjną. Stosowana jest właśnie podczas awarii - gdy zawodzi mechaniczna metoda zabezpieczania (...) w funkcjonowanie organizmu. W związku z tym powstaje pytanie,...

Antykoncepcja

Bezpieczne stosowanie antykoncepcji

Osiągnięcia dzisiejszej medycyny postawiły antykoncepcję na bardzo wysokim poziomie, co sprawiło, że skuteczność dzisiejszych środków (...) jest (w niektórych przypadkach) prawie stuprocentowa. Należy jednak pamiętać, że pomimo udoskonalenia...

Antykoncepcja

Cykl miesiączkowy - fazy, faza ciałka żółtego, a ciąża

Krwawienie miesiączkowe trwa tylko kilka dni, ale u wielu kobiet nieregularny cykl owulacyjny, obfite miesiączkowanie i uciążliwy PMS to powód do narzekań. Jednak zamiast skupiać się na negatywnych aspektach cyklu miesiączkowego, warto uświadomić sobie,...

Antykoncepcja

Mniej znane zalety tabletek antykoncepcyjnych

Mniej znane zalety tabletek antykoncepcyjnych

wakacyjny wyjazd, ślub lub inne ważne wydarzenie. Gładka cera Gdy stosujesz doustną antykoncepcję, twój organizm regularnie otrzymuje dawkę estrogenu (...) - pojawienie się tych symptomów to wynik zmian hormonalnych w drugiej fazie...

Antykoncepcja

Antykoncepcja - zdjęcia

Antykoncepcja - zdjęcia

Prezerwatywa jest środkiem antykoncepcji mechanicznej, który oprócz ochrony przed ciążą może zmniejszyć ryzyko zarażenia chorobami przenoszonymi

Antykoncepcja

Mity dotyczące antykoncepcji

Mity dotyczące antykoncepcji

Antykoncepcja - ile na jej temat wie przeciętny Polak? Istnieje wiele plotek i mitów dotyczących stosowania poszczególnych metod antykoncepcji. Warto (...) wiedzieć, które informacje dotyczące antykoncepcji...