Destrukcyjny wpływ stresu na zdrowie. Wywiad z dr Iwą Jonik

Stres to bardzo złożone zjawisko, które towarzyszy prawie każdemu. Chociaż postęp cywilizacji, którego doświadcza współczesny człowiek sprawia, że żyjemy wygodniej i dłużej, to jednak słono za to płacimy. Silna presja otoczenia, napięty plan dnia, rywalizacja, nadmiar obowiązków w pracy, problemy rodzinne… Wszystko to powoduje, że jesteśmy zestresowani i nerwowi, a to tylko krok do zaburzeń psychicznych, takich jak chociażby depresja czy nawet schizofrenia. Tymczasem stres nie tylko blokuje naszą psychikę, ale odpowiada także za rujnowanie naszego zdrowia. Badania naukowe potwierdzają, że korzeni wielu chorób cywilizacyjnych powinniśmy szukać właśnie w stresie.

Zobacz film: "Joga idealna w walce ze stresem"

Choroby serca i układu krążenia, choroby autoimmunologiczne, jak np. Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), cukrzyca, zapalenie jelita grubego, a także nowotwory – lista chorób, w których swój udział ma stres, jest bardzo długa. Jak nauczyć się radzić sobie ze stresem i jak ograniczyć jego szkodliwe działanie na nasz organizm? O tym dla WP abcZdrowie opowiada dr Iwa Jonik.

WP abcZdrowie: Mówi się, że „w zdrowym ciele, zdrowy duch”. Czy psychika rzeczywiście może mieć wpływ na powstawanie chorób?

Dr Iwa Jonik: Psychika to podstawa, zwłaszcza w leczeniu nowotworów, ale nie tylko. Wiele chorób powstaje na bazie przewlekłego stresu, głównie choroby tzw. z autoagresji tj. RZS, SM, cukrzyca typu I, łuszczyca, ale też nadciśnienie tętnicze, miażdżyca i inne.

Rola stresu w powstawaniu chorób jest zatem ogromna...

Cóż, nadal w nas funkcjonują mechanizmy sprzed tysięcy lat. Mamy wbudowane dwa układy nerwowe: somatyczny (który pracuje np. gdy świadomie zginamy rękę) i wegetatywny, odpowiadający za pracę naszych narządów wewnętrznych. Ten z kolei składa się z dwóch przeciwstawnych układów: sympatycznego oraz parasympatycznego. Pierwszy jest nazywany układem walki lub ucieczki.

Dla przykładu: pierwotny człowiek w lesie napotkał niedźwiedzia. Na jego widok nastąpił gwałtowny wyrzut adrenaliny z rdzenia nadnerczy, która powoduje wzrost ciśnienia tętniczego i szybką pracę serca - stan gotowości do walki lub ucieczki. Krew odpłynęła z jelit i skóry (skóra pobladła) i napłynęła do mięśni, od siły których zależało teraz przeżycie tego człowieka.

Rozszerzyły się źrenice, aby lepiej widzieć, i oskrzela, aby więcej tlenu dotarło do serca i mięśni. Na wypadek potencjalnych ran zwiększyła się krzepliwość krwi, aby zatamować jej upływ, i zwiększyła się ilość substancji prozapalnych, aby te rany się szybko goiły. Człowiek podjął walkę i zwyciężył. Zabił niedźwiedzia, niebezpieczeństwo zostało zażegnane. Wypatroszył zwierzę, upiekł na ogniu i leży, syty, odpoczywając.

Teraz zaczyna pracować układ, zwany parasympatycznym. Kieruje krew do jelit, które właśnie przyjęły pokarm, powoduje wydzielanie enzymów trawiennych, niezbędnych do jego strawienia i wchłonięcia składników pokarmowych. Odpowiedzialny jest też za regenerację organizmu i magazynowanie energii.

Objawy zdrowotne, które świadczą o tym, że masz zbyt stresującą pracę

Statystyki nie pozostawiają złudzeń – aż 80 proc. Polaków odczuwa negatywne skutki napiętej sytuacji w pracy. Niestety, zwykle uznajemy stres za nieodłączny...

Te mechanizmy wciąż działają, tylko zmieniły się warunki, w których my żyjemy…

Tak. Teraz stresem jest brak pracy, ryzyko jej utraty lub bezustanny nacisk na wzrost jej efektywności, spory w rodzinie, choroby bliskich. Brak czasu powoduje brak możliwości „spalenia” hormonów stresu w postaci aktywności fizycznej, która następowała po sytuacji stresowej w przypadku pierwotnego człowieka. Czyli nadal krąży adrenalina, nadal podwyższone jest ciśnienie tętnicze krwi, przyspieszona praca serca, wzmożona krzepliwość. Jeśli do tego dodamy obfitość mięsa i małą ilość nieprzetworzonych produktów roślinnych, czynniki, których nie było w diecie pierwotnego człowieka, a które występują w tzw. diecie zachodniej, przyczyniając się do miażdżycy i zwężenia naczyń krwionośnych, mamy pełne ryzyko zawału serca czy udaru mózgu.

Wspomina pani doktor o diecie. Stres zaburza wchłanianie substancji odżywczych?

Przewaga układu sympatycznego nad układem parasympatycznym, czyli chroniczny stres lub brak snu, odpoczynku, przyczyniają się do niewłaściwego trawienia. Brak wydzielania właściwej ilości enzymów trawiennych, począwszy od kwasu solnego, a skończywszy na enzymach wydzielanych przez trzustkę, prowadzą do problemów z trawieniem, a w efekcie również z wchłanianiem przyjętych składników odżywczych.

Nie jest ważne, co zjemy, ale co wchłoniemy. Brak witamin, aminokwasów egzogennych i minerałów skutkuje zaburzeniem reakcji chemicznych, w przebiegu których ich obecność była kluczowa. Przykładem jest upośledzenie wytwarzania krwinek czerwonych poprzez zaburzenie wchłaniania witaminy B12 przy niedoborze kwasu solnego w żołądku, czyli anemia. A to oznacza niewystarczającą ilość tlenu docierającą do wszystkich tkanek organizmu, w tym mózgu, serca, nerek i dalsze pogarszanie funkcji organizmu, czyli dalsze choroby…

Warto podkreślić, że leki powszechnie stosowane w leczeniu refluksu żołądkowo-przełykowego, tzw. inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol - to nazwy chemiczne, widniejące drobnym drukiem pod nazwą handlową na opakowaniu leku), również przyczyniają się do zaburzeń wchłaniania witamin, m.in. witaminy B12, są liczne badania potwierdzające ten fakt, zwłaszcza w przypadku osób w podeszłym wieku.

Trudno jest jednak unikać sytuacji stresowych...

Oczywiście. Kluczem do zdrowia jest radzenie sobie z sytuacjami stresowymi. Często mówię, że to nie sytuacje są stresowe, ale reakcje na nie. Dla przykładu: wykład dla stu osób - dla jednych stres nie do pokonania (drżenie głosu, spocone ręce), dla innych „bułka z masłem”. Ta sama sytuacja, a jakże inna reakcja.

Czyli można i warto uczyć się, jak pokonywać stres?

Badania wykazują, że tak. M.in. Dr Simonton i dr Ornish wykazali, że w leczeniu nowotworów psychoterapia ma podstawowe znaczenie. Każdy powinien znaleźć swój sposób na pokonanie stresu - uprawianie roślin w doniczkach, malowanie, robienie na drutach, uprawianie sportu, czytanie książek, rozmowa z przyjacielem, modlitwa - sposobów na relaks, wyciszenie się jest wiele. Niestety, w codziennej gonitwie ludzie spychają relaks i aktywność fizyczną na plan dalszy, dominują pośpiech, brak snu, odpoczynku, dopiero choroba weryfikuje ich system wartości, jeśli zdążą…

Co mogą zatem zrobić, aby nauczyć się radzić sobie ze stresem?

Oprócz dbałości o pożywienie i unikanie używek, bardzo ważny jest odpoczynek! Jeden dzień w tygodniu, w który faktycznie nie wykonujemy żadnej pracy, nie wypełniamy żadnych obowiązków, przeznaczamy go na wyspanie się, spotkania w gronie rodziny czy przyjaciół, na pielęgnowanie hobby.

Ja sama, gdy podczas przygotowywawania się do egzaminu specjalizacyjnego uczyłam się 6 dni w tygodniu, od wczesnego rana do późnego wieczora, przez 3 miesiące, poświęciwszy urlop z kilku lat, w jeden dzień w tygodniu - sobotę - odpoczywałam i się nie uczyłam. Dawało mi to energię do dalszej nauki przez następny tydzień.

Warto zatem wyznaczyć sobie jeden dzień faktycznie tylko do odpoczynku. Nie w każdy musisz coś zrobić, załatwić. W rzeczywistości w ogóle nie odpoczniesz, co spotęguje stres, a ten - jak wiemy - jest zabójcą.

Dziękuję za rozmowę.

Komentarze (13)
~Leoś
~Leoś 6 miesięcy temu

Najlepszym sposobem na "stres" jest tzw. "olewka". Każdy głupek to wie. Nie potrzeba być profesorem psychologii. Jeden dzień wolny niczego nie rozwiązuje. Powoduje tylko wzrost stresu. Tzw. naładowanie baterii w tym wolnym dniu nakręca tylko spiralę stresu; błędne koło. Sprawa z poradzeniem sobie z "wyścigiem szczurów" jest prosta jak konstrukcja cepa, a jednocześnie o wiele bardziej skomplikowana. Ja wybrałem mniej więcej taką opcję: a)trzeba być dobrym przede wszystkim dla siebie; b) trzeba być odważnym a nie tchórzem; c) przyjąć zasadę, że co dzień przybywa ludzi którzy mogą cię co najwyżej pocałować w dupę.

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Diety od A do Z
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Diety od A do Z
Diety od A do Z

Najpopularniejsze diety XX wieku

Najpopularniejsze diety XX wieku

odchudzania aż do końca XIX stulecia jest właśnie dieta Bantinga. A jak zmieniały się diety w wieku XX? Fleczerizm, czyli żucie bez połykania Nazwa (...) . Lata 90. XIX wieku: dr Edward Hooker Dewey zaleca umiarkowaną...

Diety od A do Z

Nowy trend - sirtfood, czyli dieta długowieczności

Nowy trend - sirtfood, czyli dieta długowieczności

lub zwiększyć masę mięśniową. A wszystko to bez liczenia kalorii i wyczerpujących ćwiczeń. Zasady diety sirtfood Dieta sirtfood koncentruje (...) spożycia kalorii na początku diety aktywuje sirtuiny....

Diety od A do Z

Dieta na dobry wzrok

utlenianiu witaminy A. Obecna jest w olejach roślinnych (oliwa z oliwek, olej słonecznikowy, olej rzepakowy), orzechach, ziarnach słonecznika. Witamina (...) A - również neutralizuje wolne rodniki w komórkach, w ten...

Diety od A do Z

Dieta dla seniora

pod uwagę strawność pokarmów, zapotrzebowanie kaloryczne na składniki odżywcze, a także na wodę. Osoby starsze powinny jeść regularnie, posiłki (...) , organizm jest mniej odporny na czynniki chorobotwórcze, a także...

Diety od A do Z

Dieta na zimę

Dieta na zimę

- powinny być co najmniej cztery. Spożywając potrawy co 3-4 godziny, ułatwiamy organizmowi utrzymać równowagę cieplną. Składniki diety na zimę (...) , pomarańczy. Wszystkie zawierają witaminy A, C i E, które zwiększają...

Diety od A do Z

Wywiad z Urszulą Mijakoską, autorką „Diet coachingu"

, albo zaczyna, albo się do niej przymierza). Dlaczego? U większości kobiet niezadowolenie z własnego wyglądu, a nie względy zdrowotne, decydują (...) , że wiele z nas zaczyna wierzyć , że musi zmienić swoje ciało, by poczuć się...

Diety od A do Z

Dieta oczyszczająca

. Co wolno, a co jest zabronione? W warzywnej części diety zjadamy głównie warzywa: korzeniowe: seler, burak, rzepa, chrzan, rzodkiew, marchew (...) Dieta oczyszczająca to w dzisiejszych czasach konieczność. Toksyny...

Diety od A do Z

Gillian McKeith - dieta Boot Camp, zasady diety

, które są idealne dla konkretnych osób, które lubią jasno określone cele. Gillian McKeith zapewnia, że stosując się do zasady diety Boot Camp (...) , ale realizowane pod nadzorem trenera. Ponieważ przynosiło to efekty Gillian McKeith...

Diety od A do Z

Dieta na pamięć i koncentrację

Masz trudności z koncentracją, a nauka sprawia ci trudności, ponadto stale odnosisz wrażenie, że o czymś zapomniałaś? To pierwsze sygnały, aby zadbać (...) o swoje komórki nerwowe i właściwa pora do rozpoczęcia stosowania odpowiedniej...