Inteligencja płynna i skrystalizowana

Inteligencja i sposób pomiaru ilorazu inteligencji budzą ciągle liczne kontrowersje w środowisku psychologicznym. Nie ma jednej obowiązującej definicji inteligencji, akceptowanej przez wszystkich. Najbardziej znany „psycholog od inteligencji” – David Wechsler – porównuje zdolności intelektualne do rodzaju energii mentalnej i utożsamia inteligencję z umiejętnością podejmowania działań celowych, racjonalnego myślenia i efektywnego radzenia sobie w środowisku. Istnieje jednak wiele rodzajów inteligencji, a wśród nich wyróżnia się inteligencję płynną i skrystalizowaną.

Zobacz film: "Depresja - przyczyny"

Rodzaje inteligencji

Wyróżnia się całą masę różnych klasyfikacji inteligencji. Można być inteligentnym werbalnie albo emocjonalnie. Jest również inteligencja personalna, inteligencja społeczna, inteligencja przestrzenna, logiczno-matematyczna czy muzyczna. Pierwszą i jedną z najbardziej znanych hierarchicznych koncepcji inteligencji stworzył Charles Spearman – angielski psycholog, który doszedł do wniosku, że istnieje pewna naczelna zdolność intelektualna, nazwana czynnikiem g (general) i określona liczba zdolności specjalnych, zwanych czynnikami s (specyfic). Inne rozwiązanie hierarchiczne zaproponował Raymond Cattell, prowadzący badania wraz z Johnem Hornem. Cattell uznał istnienie czynnika g, ale rozbił go na dwa obszerne czynniki grupowe – inteligencję płynną (Gf) i inteligencję skrystalizowaną (Gc).

W wyniku wykorzystania wymyślnych technik statystycznych Cattell stwierdził, że inteligencja ogólna może zostać podzielona na dwa, względnie niezależne składniki. Inteligencja skrystalizowana składała się, według niego, z wiedzy nabytej przez jednostkę oraz z umiejętności znajdowania dostępu do tej wiedzy, czyli dotyczyła zdolności do przechowywania i wydobywania informacji z pamięci semantycznej. W testach inteligencji mierzona jest za pomocą zadań słownikowych, arytmetyki i ogólnych wiadomości. Natomiast inteligencja płynna to zdolność do dostrzegania złożonych relacji i do rozwiązywania problemów – zdolność wymagająca zastosowania algorytmów i heurystyk. Inteligencję płynną mierzy się za pomocą testów układania wzorów z klocków i wyobrażeń przestrzennych. Cattell uważał, że oba rodzaje inteligencji są niezbędne do adaptacyjnego zachowania.

Model Cattella-Horna

Inteligencja płynna (Gf) jest uwarunkowana właściwościami fizjologicznymi struktur nerwowych i zależy głównie od czynników genetycznych. Testy mierzące inteligencję płynną są niezależne od kultury. Ten rodzaj inteligencji ujawnia się przede wszystkim w testach wymagających adaptowania się do nowej sytuacji, a więc wtedy, gdy nie można odwołać się do utrwalonych, nawykowych sposobów reagowania. Inteligencja skrystalizowana (Gc) jest uwarunkowana kulturowo i jest wynikiem doświadczeń i uczenia się. Zmienia się wraz z wiekiem, ujawnia się w rozwiązywaniu zadań testowych mierzących zdolności werbalne, liczbowe czy zdolności rozumowania logicznego oraz w testach mierzących wyćwiczone czynności umysłowe kształtowane w procesie uczenia się pod wpływem środowiska kulturowego, w którym wychowuje się dziecko.

Okazuje się, że analiza testów do pomiaru inteligencji, np. WISC-R, zgodnie z koncepcją Cattella, pozwala przyjąć, że skala słowna stanowi dobrą miarę inteligencji skrystalizowanej, natomiast skala bezsłowna dobrze odzwierciedla poziom inteligencji płynnej. Co warto zapamiętać na temat czynników Gf i Gc, prezentuje tabela niżej.

Inteligencja płynna Inteligencja skrystalizowana
uwarunkowana genetycznie uwarunkowana kulturowo
ujawnia się w testach wymagających adaptowania się do nowej sytuacji efekt doświadczenia i uczenia się
ujawnia się w zadaniach niewerbalnych ujawnia się w zadaniach werbalnych (zasób słownictwa, zdolności liczbowe, znajomość zasad logiki)
niezależna od kultury wyćwiczone czynności umysłowe

Uporządkowanie podtestów skali WISC-R autorstwa Davida Wechslera pod względem inteligencji płynnej i skrystalizowanej prezentuje tabela niżej.

| NAZWA CZYNNIKA | PODTESTY | | Inteligencja płynna | Porządkowanie Obrazków Wzory z Klocków Układanki Podobieństwa Arytmetyka | | Inteligencja skrystalizowana | Wiadomości Podobieństwa Słownik Rozumienie Porządkowanie Obrazków |

Podsumowując, można stwierdzić, że inteligencja płynna to umiejętność dostrzegania zależności, relacji między obiektami i wykonywania manipulacji na symbolach, niezależnie od doświadczenia, natomiast inteligencja skrystalizowana to zdolność dysponowania nabytą wiedzą i umiejętnościami ważnymi z perspektywy społecznej. Inteligencja płynna to wrodzony potencjał intelektualny, wyposażenie biologiczne, które w wyniku uczenia się, rozwoju, edukacji, samokształcenia może „skrystalizować się” w postaci konkretnych umiejętności.

psycholog Kamila Krocz, ponad rok temu

Bibliografia

  • Krasowicz-Kupis G., Wiejak K., Skala inteligencji Wechslera dla dzieci (WISC-R) w praktyce psychologicznej, PWN, Warszawa 2006, ISBN 978-83-01-14856-0.
  • Nęcka E., Inteligencja [w:] Strelau J., (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2, GWP, Gdańsk 2004, ISBN 83-87957-05-4.
  • Zimbardo P.G., Johnson R.L., McCann V., Psychologia. Kluczowe koncepcje. Struktura i funkcje świadomości, PWN, Warszawa 2010, ISBN 978-83-01-16330-3.

Inteligencja

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Inteligencja
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Pomocni lekarze

Artykuły Inteligencja
Inteligencja

Pamięć krótkotrwała

Pamięć krótkotrwała (ang. short-term memory, STM) albo inaczej pamięć operacyjna stanowi drugi etap przetwarzania informacji przez umysł. Jest swego rodzaju przełącznikiem między pamięcią sensoryczną a pamięcią długotrwałą. Pamięć krótkotrwała przechowuje...

Inteligencja

Inteligencja matematyczna

Inteligencja matematyczna, a precyzyjniej inteligencja matematyczno-logiczna, to rodzaj inteligencji, który bardzo dobrze poddaje się badaniu (...) i znajduje odzwierciedlenie w ilorazie inteligencji...

Inteligencja

Pamięć długotrwała

Zasadniczo proces zapamiętywania dzieli się na trzy etapy. Każda informacja, która w końcu trafia do pamięci długotrwałej, musi najpierw zostać przetworzona przez pamięć sensoryczną i pamięć operacyjną (krótkotrwałą). Pamięć długotrwała (ang. long-term...

Inteligencja

Inteligencja werbalna

Inteligencja werbalna to jeden z wielu rodzajów inteligencji, jakie posiada człowiek. Obok inteligencji analitycznej, inteligencji twórczej (...) , inteligencji logiczno-matematycznej...

Inteligencja

Style poznawcze

. Zdolności poznawcze nie ograniczają się jedynie do inteligencji, ale dotyczą też stylów poznawczych, określanych czasem jako osobowości intelektualne

Inteligencja

Inteligencja społeczna

Inteligencję społeczną można rozbić na dwa podtypy - inteligencję interpersonalną i inteligencję intrapersonalną. Inteligencja interpersonalna (...) to zdolność do rozumienia zamiarów,...

Inteligencja

Ćwiczenia na mózg

Ćwiczenia na mózg

Z wiekiem szwankuje nie tylko zdrowie fizyczne, ale i sprawność umysłowa. Specjaliści przekonują jednak, że wystarczy wykonywać jedno ćwiczenie na mózg dziennie, by na dłużej cieszyć się dobrą pamięcią i intelektem ostrym jak brzytwa.

Inteligencja

Pamięć autobiograficzna

pamiętania przez umysł naszej biografii stanowi bazę dla kształtowania się inteligencji emocjonalnej. Co to jest pamięć autobiograficzna? Każdy (...) się inteligencji emocjonalnej, która jest filtrem kodowania...