Przejdź na WP

Prawdziwek – charakterystyka, gatunki jadalne, gatunki trujące, właściwości odżywcze, zastosowanie

Prawdziwek to potoczna nazwa borowika. Jest to najbardziej popularny i najszlachetniejszy grzyb w naszych lasach. Cieszy się on dużą popularnością, ze względu na wyjątkowe walory smakowe. Jak poznać prawdziwka? Co możemy z niego przygotować?

Zobacz film: "Sezon na kurki"

spis treści

1. Prawdziwek – charakterystyka

Prawdziwek należy do rodziny grzybów borowikowatych. Ten rodzaj grzyba ma zarówno gatunki jadalne jak i niejadalne. Występuje głównie w Ameryce Północnej oraz w Europie. Można go znaleźć także w Afryce i Nowej Zelandii, choć nie jest to jego naturalne środowisko. W Polsce najłatwiej znaleźć prawdziwka w górach, rzadziej spotyka się go na nizinach.

2. Prawdziwek – gatunki jadalne

Prawdziwki jadalne są jednymi z ulubionych okazów grzybiarzy. W zależności od odmiany, prawdziwki możemy znaleźć w różnych regionach naszego kraju. Zwykle występują we wszystkich rodzajach lasów. Wśród jadalnych prawdziwków wyróżniamy 9 tych najbardziej popularnych.

2.1. Borowik szlachetny

Borowik (prawdziwek) szlachetny zwany jest też grzybem prawdziwym lub dębowym. Najczęściej pojawia się w lasach świerkowych lub mieszanych. Tego prawdziwka rzadko można spotkać w lesie liściastym. Najwięcej prawdziwków szlachetnych zbierzemy w okresie od września do listopada. Można je również zbierać w grudniu jeśli zima jest ciepła.

Borowik szlachetny ma charakterystyczny wygląd. Trzon tego prawdziwka osiąga zazwyczaj długość ok. 20 cm i szerokość od 1,5 do 6 cm. Młode prawdziwki można poznać po tym, że ich trzon jest bardziej baryłkowaty. U starszych osobników staje się cylindryczny. Dół trzonu jest biały, o filcowatej strukturze, góra zaś jasnobrązowa z białą siateczką.

Na szczycie trzonu umocowany jest półkolisty, gładki kapelusz. U młodych prawdziwków jest prawie biały, u starszych ciemnobrązowy. Miąższ borowika szlachetnego jest biały, twardy, jędrny i zwarty. Co ważne, tuż pod skórką kapelusza może być delikatnie brązowy. Miąższ nie zmienia zabarwienia po przekrojeniu.

Prawdziwka szlachetnego możemy pomylić z niejadalnym goryczakiem żółciowym. Ma on intensywnie gorzki smak, który zepsuje smak każdej potrawy. Przed dodaniem grzyba do potrawy warto go spróbować. Goryczak nie jest trujący, ale nie nadaje się do jedzenia.

2.2. Borowik królewski

Borowik królewski występuje w Polsce bardzo rzadko. Tę odmianę prawdziwka najczęściej można znaleźć w kotlinach i lasach liściastych. Rośnie pod dębami, grabami i bukami. W tych lasach możemy go znaleźć od końca maja do września.

Trzon borowika królewskiego zwykle ma 15 cm długości i od 1,5 do 6 cm szerokości. U młodych grzybów jest baryłkowaty, a wraz ze wzrostem prawdziwka staje się maczugowaty. Trzon ma żółty kolor i delikatną białą siateczkę u góry. Dół jest zwykle brązowo-czerwony, z plamami przy podstawie.

Borowik królewski ma wypukły kapelusz w intensywnie różowym kolorze. Kapelusz tego prawdziwka pokryty jest czerwonymi, włóknistymi strzępkami. Im starszy okaz, tym bardziej blady kolor kapelusza.

Miąższ borowika królewskiego jest twardy i mięsisty. Ma kolor żółty, który nie zmienia się po przekrojeniu. Ma niewyraźny zapach i łagodny smak. Ze względu na charakterystyczny kolor kapelusza i trzonu borowika królewskiego ciężko pomylić z innym grzybem.

2.3. Borowik ceglastopory

Tą odmianę prawdziwka spotkać możemy w górach. Lubi lasy świerkowe i mieszane - bukowo-jodłowo-świerkowe. Borowik ceglastopory występuje też na bagnach i w lasach liściastych. Sezon na tego prawdziwka trwa od połowy maja aż do października.

Borowik ceglastopory jest mniejszy od borowika szlachetnego. Długość trzonu tego prawdziwka wynosi ok. 15 cm, średnica zaś ok. 6 cm. Trzon borowika ceglastoporego jest żółty i pokryty czerwonymi, łuseczkowatymi kosmkami. U młodych prawdziwków kapelusz jest półkolisty, u starszych zaś staje się poduchowaty i spłaszczony.

Miąższ borowika ceglastoporego jest żółty, a po nacięciu zmienia kolor na ciemnobłękitny. Jest łagodny w smaku, słabo pachnący i dosyć wilgotny.

2.4. Borowik usiatkowany

Borowik usiatkowany najczęściej występuje w lasach bukowych i dębowych. Ta odmiana prawdziwka jest samotnikiem i zwykle rośnie pojedynczo, nie tworzy dużych grup. Borowik ten ma dwa terminy zbioru. Pierwszy przypada od drugiej połowy maja do końca czerwca, a drugi od końca sierpnia do października. W Polsce występuje niezwykle rzadko.

Trzon tego prawdziwka zwykle osiąga wysokość ok. 20 cm i szerokość od 2 do nawet 7,5 cm. Dół trzonu jest biały i filcowaty, a cały trzon ma kolor cynamonowo-brązowy. Czasem może być mleczny lub delikatnie szary. Kapelusz tego prawdziwka jest półkolisty, poduchowato-spłaszczony i matowy. Kolor różni się ze względu na stopień dojrzałości grzyba. U młodych prawdziwków jest szaro-płowy, u starszychg cielisto-brązowy.

Borowik usiatkowany ma białawy miąższ, który nie wybarwia się po przekrojeniu. Miąższ jest gruby, mięsisty, jędrny i ścisły. Wewnątrz kapelusza jest bardziej miękki. Łagodny w smaku. Ten prawdziwek nie posiada swoich niejadalnych lub trujących sobowtórów.

2.5. Borowik ciemnobrązowy

Ten rodzaj prawdziwka zwykle występuje w lasach liściastych. Można go znaleźć pod dębami i kasztanami jadalnymi. Najłatwiej znaleźć go od czerwca do września.

Trzon tego prawdziwka ma zwykle wysokość ok. 12 cm i szerokość od 2 do 4 cm. Początkowo jest baryłkowaty, a wraz ze wzrostem grzyba staje się cylindryczny. Ma intensywnie brązowy kolor, lekko jaśniejszy niż kapelusz. U dołu trzonu widać brązową siateczkę. U góry jest ona biała. U młodych osobników kapelusz jest zamszowaty, u starszych łysy i poduchowaty. Ma ciemnobrązowy kolor, czasem jest niemal czarny.

Prawdziwek
Prawdziwek (123rf.com)

Miąższ borowika ciemnobrązowego jest biały i nie zmienia koloru po przekrojeniu. Jest twardy, ścisły, jędrny i ma delikatny grzybowy zapach.

2.6. Borowik żółtobrązowy

Kolejnym przedstawicielem jadalnych prawdziwków jest borowik żółtobrązowy zwany też przyczepkowym. Rośnie na glebie wapiennej, najczęściej w lasach liściastych z przewagą buków lub dębów. Najczęściej można go spotkać w tych lasach od czerwca do września.

Trzon tego prawdziwka ma wysokość do 15 cm i szerokość od 1,5 do 5 cm. Trzon ma jaskrawożółty kolor, na dole bardziej czerwono-brązowy, z delikatną, białą siateczką. Kapelusz tego borowika ma kolor żółto-czerwony. Początkowo jest gładki, ale wraz ze wzrostem grzyba zmienia się jego struktura.

Miąższ tego prawdziwka jest żółty i siniejący przy kapeluszu. Jest twardy, mięsisty i ma niewyraźny zapach.

2.7. Borowik brzozowy

Borowik brzozowy to odmiana prawdziwka, która występuje w lasach liściastych. Zbierać go można od lipca do września.

Trzon borowika brzozowego ma zazwyczaj biały kolor. Ma zwykle ok. 12 cm długości i ok. 1,5 do 4 cm grubości. Kapelusz tego prawdziwka jest półkolisty, gładki i rozpostarty. Kapelusz ma kolor beżowo-biały.

Miąższ borowika brzozowego jest biały i łagodny w smaku.

2.8. Borowik sosnowy

Jak sama nazwa wskazuje, borowik sosnowy chętnie rośnie przy sośnie, ale znaleźć go również możemy w pobliżu świerków i buków. Jest to prawdziwek, który występuje w górach. Okres jego zbioru przypada na miesiące od maja do lipca a potem od września do listopada. W Polsce występuje sporadycznie.

Trzon tego prawdziwka jest gruby i twardy. Pokryty jest siateczką w kolorze przybrudzonej żółci. Kapelusz ma gładką, zamszową strukturę, a pod wpływem wilgoci staje się lepki. U młodych prawdziwków jest biały, potem zmienia kolor na ciemnożółty.

Miąższ tego prawdziwka jest biały i łagodny w smaku.

2.9. Borowik ponury

Mimo nazwy, borowik ponury jest jadalnym prawdziwkiem. Najczęściej znajdziemy go w lasach liściastych i mieszanych. Lubi gleby wapienne. Okres jego zbioru przypada na czas od lipca do sierpnia. W Polsce występuje sporadycznie.

Trzon tego prawdziwka osiąga zwykle ok. 20 cm długości i nawet 5 cm szerokości. Ma żółty odcień i pokryty jest czerwoną siateczką. U młodych prawdziwków kapelusz jest półkolisty, u starszych staje się poduchowaty. Zwykle ma kolor oliwkowo-brunatny lub skórzano-żółty.

Miąższ borowika ponurego jest dwukolorowy - w kapeluszu biały, w dolnej części trzonu czerwony. Po przecięciu mocno sinieje. Miąższ jest twardy, łagodny w smaku i słabo pachnie.

Kiedy jadalne grzyby stają się trujące? Błędy, które popełniają Polacy
Kiedy jadalne grzyby stają się trujące? Błędy, które popełniają Polacy [7 zdjęć]

Trwa sezon na grzyby. Mieszkańcy Polski tłumnie wybierają się na wędrówki do lasu. Nie tylko w celu odprężenia,...

zobacz galerię

3. Prawdziwek – gatunki trujące

Najbardziej znany prawdziwek trujący to borowik szatański. Występuje w lasach bukowych i dębowych od lipca do października. Kapelusz tego borowika jest jasny, a trzon bardzo czerwony. Miąższ jest żółty. Stare grzyby mogą pachnąć padliną.

Innym prawdziwkiem, którego lepiej nie zbierać jest borowik korzeniasty. Lubi on gleby wapienne, suche i ciepłe. Można go spotkać od lipca do października. Miąższ borowika korzeniowego jest cytrynowo-żółty, a słaby zapach a po nacięciu zmienia kolor na niebieski.

Borowik purpurowy to kolejny gatunek prawdziwka, którego nie powinniśmy zbierać. Ten grzyb bardzo kubi ciepły klimat. Można do spotkać od lipca do października. Kapelusz jest twardy, a trzon miękki. Ma cytrynowy kolor, trochę odcieni niebieskiego i czerwonego. Można z nim pomylić prawdziwka szatańskiego.

4. Prawdziwek – właściwości odżywcze

Prawdziwek jest źródłem wielu cennych składników odżywczych. Zawiera witaminy takie jak witamina A, witamina B1, witamina B2, witaminę B3 oraz witaminę C. Prawdziwek to także cenne źródło żelaza, magnezu i fosforu. Prawdziwek to cenne źródło zdrowych tłuszczów – wielonasycone kwasy tłuszczowe. 100 g prawdziwka to 34 kcal.

Prawdziwek podobnie jak inne grzyby ma zdolność do magazynowania metali cieżkich takich jak rtęć czy ołów.

Zobacz też:

5. Prawdziwek – zastosowanie

Prawdziwek to zdecydowanie najbardziej pożądany grzyb w naszej kuchni. Ma wyjątkowe walory smakowe i aromatyczne. Można go marynować, suszyć oraz przerabiać. Świetnie sprawdzi się w sosach do mięs i aromatycznych zupach grzybowych. Prawdziwek można także wykorzystać do farszu i nadziewać nim mięsa.

6. Prawdziwek - przepisy

W kuchni najczęściej wykorzystujemy prawdziwka szlachetnego. Nie ma się co dziwić. Możemy go spotkać w naszych lasach, a ze względu na walory smakowego jest on chętnie zbierany przez grzybiarzy. Borowika szlachetnego możemy przyrządzić na wiele sposobów.

6.1. Zupa krem z prawdziwków

Prawdziwa uczta dla podniebienia. Do jej przygotowania potrzebujemy 1 kg świeżych lub mrożonych prawdziwków, 1,5 l przygotowanego wcześniej bulionu warzywnego, dwa ząbki czosnku, 2 cebule, łyżkę masła, natkę pietruszki i szczyptę soli oraz pieprzu.

Cebulę i oczyszczone prawdziwki kroimy w kostkę. Masło rozpuszczamy na patelni, dodajemy cebulę i prawdziwki i smażymy do uzyskania złocistego koloru. Przekładamy grzyby i cebulę do garnka i zalewamy bulionem warzywnym. Dodajemy czosnek i natkę pietruszki. Całość gotujemy. Możemy dodać odrobinę śmietany. Zupę miksujemy na krem, przyprawiamy solą i pieprzem.

6.2. Sos z prawdziwków

Sos z prawdziwków można podać do ziemniaków lub kaszy. Do jego przygotowania potrzebujemy kilka dużych prawdziwków, 1 cebulę, sól, pieprz, masło i szklankę kwaśnej śmietany.

Prawdziwki oczyszczamy i kroimy w cienkie plasterki. Tak przygotowane dusimy na maśle i posiekaną cebulą. Doprawiamy solą i pieprzem do smaku. Dusimy wszystko ok. 10 minut. Całość lekko oprószamy mąką i dodajemy szklankę kwaśnej śmietany. Mieszamy sos i dusimy przez kolejne 15 minut. Podajemy od razu po przygotowaniu.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy