Znęcanie się nad rodziną

Znęcanie się nad rodziną to niestety nie tylko problem w środowiskach patologicznych czy tych z „marginesu społecznego”. Coraz częściej w tzw. „dobrych domach” pojawia się przemoc psychiczna i agresja jako skutek frustracji czy obniżonej odporności na stresy i konieczności ciągłej rywalizacji na polu zawodowym. Z roku na rok rośnie liczba interwencji policji w sprawie przemocy domowej. Jednak ciągle brakuje odpowiednich przepisów, chroniących ofiary przed domowym tyranem. Jak manifestuje się przemoc w rodzinie? Czy kary cielesne można uznać za surowe wychowanie, czy to już patologia rodzicielstwa?

Spis treści:
  1. 1. Przemoc w rodzinie
  2. 2. Psychologia sprawców przemocy
  3. 3. Znęcanie się nad dzieckiem
  4. 4. Surowe wychowanie czy przemoc?
  5. 5. Przyczyny znęcania się nad dziećmi
  6. 6. Rodzaje przemocy wobec dzieci
  7. 7. Konsekwencje maltretowania dzieci

1. Przemoc w rodzinie

W większości przypadków sprawcą przemocy domowej jest mężczyzna, mąż i ojciec. Nadużywa on swojej siły fizycznej, psychicznej czy materialnej przeciw pozostałym członkom rodziny, żonie i dzieciom, naruszając ich prawa osobiste oraz powodując cierpienie i szkody. W społeczeństwie pokutuje pogląd, że w sprawy rodzinne nie powinno się mieszać. Niech małżonkowie sami dochodzą do konsensusu i porozumienia. Niestety, często trudno o jakiś kompromis tam, gdzie jest despotyzm i tyrania.

Przemoc w rodzinie zwykle zaczyna się niewinnie, np. od zwykłej kłótni. Potem dochodzą wyzwiska, groźby, bezustanna krytyka, drwiny, szturchanie i bicie. Agresji słownej i siniakom towarzyszą przemoc psychiczna, nękanie, kontrolowanie, izolowanie ofiary od środowiska zewnętrznego, upokarzanie jej, zabieranie pieniędzy, a często gwałt małżeński i zmuszanie do odbycia stosunków seksualnych.

Maltretowane i bite kobiety niejednokrotnie wchodzą w rolę ofiary, co określa się mianem procesu wiktymizacji albo w wyniku wyuczonej bezradności boją się odejść od kata. Obawiają się, że same z dziećmi sobie nie poradzą. Sytuację dodatkowo utrudniają rozwiązania prawne. Jeżeli kobieta chce się odseparować od oprawcy, musi po prostu uciekać z własnego domu i błąkać się po ośrodkach, które po jakimś czasie jest zmuszona i tak opuścić.

Zgłoszenie skargi na policję tylko nakręca spiralę przemocy, bo małżonek-despota może wpaść w szał i ukarać żonę za brak posłuszeństwa. Kobieta czuje się bezradna, bezsilna, jak w matni, z której nie ma wyjścia. Dlatego pojawia się konieczność dopracowania rozwiązań legislacyjnych, by nakazać domowemu tyranowi opuszczenie wspólnie zajmowanego lokalu już w momencie wszczęcia postępowania prokuratorskiego czy nawet zaraz po interwencji policji. Trzeba pamiętać, że przemoc domowa, według artykułu 207 Kodeksu karnego, to przestępstwo znęcania się nad rodziną.

Jednak większość spraw o znęcanie się nad rodziną jest umarzana ze względu na znikomą społeczną szkodliwość czynu. Zakładanie tzw. Niebieskiej Karty sprawcom przemocy często nie zdaje rezultatu, dzielnicowi nie monitorują sytuacji domowej, a zawiadomienia kobiet o popełnieniu przestępstwa przez męża są ignorowane. Szczególnie lekceważy się doniesienia o przemocy psychicznej, ze względu na brak twardych dowodów. I tak „domowe piekło” może trwać latami, degradując psychikę maltretowanej kobiety i dręczonych dzieci.

2. Psychologia sprawców przemocy

Zachowanie sprawców przemocy może mieć różny charakter. Wyróżnia się tzw. „przemoc gorącą” i „przemoc chłodną”. Bazą dla przemocy gorącej jest furia, a więc dynamiczna ekspresja gniewu i złości oraz agresywne zachowanie. Towarzyszy jej zwykle pragnienie wywołania cierpienia i spowodowania jakichś szkód u drugiej osoby. Przemoc chłodna wydaje się być spokojniejsza, choć często negatywne emocje są tłumione i kontrolowane. Sprawca realizuje dobrze obmyślany scenariusz, zapisany w jego umyśle. Zmierzając do jakiegoś celu, jest gotowy do szkodliwego wtargnięcia na psychiczne terytorium współmałżonka czy dzieci. Przemoc chłodna bywa oddziaływaniem zmierzającym nieraz do wzniosłych celów, które – zdaniem sprawcy – uzasadniają bolesne dla bliskiej osoby środki. U podstaw gorącej przemocy znajdują się negatywne i silne przeżycia, związane z frustracją, blokadą dążeń, niespełnieniem oczekiwań.

Pojawia się wówczas agresywna reakcja na stres, skierowana przeciw członkowi rodziny. Przemoc psychiczna w domu wynika często z przeświadczenia sprawcy o niezdolności ofiary do obrony i własnej bezkarności. Akty przemocy służą niejednokrotnie zagłuszeniu czy zanegowaniu skrywanego poczucia bezsilności i niemocy przez tyrana. W dużej mierze brak kontroli nad własnymi reakcjami emocjonalnymi wynika z tzw. „rozhamowania” pod wpływem alkoholu. Alkoholizm nie stanowi jednak usprawiedliwienia dla przemocy domowej.

3. Znęcanie się nad dzieckiem

Dom rodzinny powinien być ostoją spokoju i bezpieczeństwa dla maluchów. Jednak nawet w postępowym XXI wieku zdarzają się przypadki skrajnego zaniedbywania dzieci i łamania ich podstawowych praw, wynikających z Konwencji o prawach dziecka. Znęcanie się nad dzieckiem dotyczy nie tylko środowisk patologicznych. Brak miłości, szacunku i poszanowania autonomii dziecka to także rzeczywistość szkrabów wychowywanych w tzw. „dobrych domach”. Przemoc domowa nie ogranicza się jedynie do nadużyć fizycznych wobec żony ze strony męża. Coraz częściej staje się aktualny problem maltretowania dzieci i to zarówno przez ojca, jak i matkę.

Rodzina powinna być fundamentem rozwoju silnej osobowościowo jednostki. Dziecko ma prawo do: wychowywania się w rodzinie, kultury, wypoczynku, rozrywki, ochrony zdrowia, prywatności, równości i swobody światopoglądu. Niestety, łamanie praw dziecka często uchodzi opiekunom na sucho. Czują się bezkarni, gdyż dzieci są słabsze, bezbronne i często same obwiniają się za napady złości rodziców. Gehenna może trwać całe życie, aż do osiągnięcia wieku dorosłego.

Rodzina stanowi najmniejszą komórkę społeczną i pełni funkcje wychowawcze wobec dziecka. W środowisku rodzinnym dziecko uczy się pierwszych interakcji społecznych, komunikacji, negocjacji, tworzenia relacji międzyludzkich itp. Rodzina to po prostu pierwszy model zachowań w dorosłym życiu. Każde dziecko, bez wyjątku, potrzebuje akceptacji, miłości, opieki i bezpieczeństwa. Odpowiedzialne rodzicielstwo to nie tylko zapewnienie dobrobytu materialnego.

„Zdrowy dom” powinien zadbać także o rozwój samodzielności dziecka, swobodę doświadczeń, naukę odpowiedzialności za własne czyny, rozwój decyzyjności, możliwość zaspokojenia potrzeb podstawowych, jak i tych uczuciowych. Na klimat wychowawczy rodziny wpływa oczywiście wiele czynników, np. metody wychowania, struktura rodziny (pełna, niepełna, zrekonstruowana), styl wychowawczy (autokratyczny, demokratyczny, liberalny, niekonsekwentny) itd.

4. Surowe wychowanie czy przemoc?

Chłodna przemoc i wyraźne okrucieństwo wobec dzieci przybierają formę tzw. „surowych i konsekwentnych” metod wychowania lub „sprawiedliwego karania”. Krzywdzenie dzieci dokonuje się niekiedy w trakcie prób kształtowania u nich pożądanych cech charakteru, a czasem jest rezultatem mechanicznego powtarzania metod wychowawczych, których rodzice sami doświadczyli w dzieciństwie, gdy byli ofiarami przemocy wychowawczej.

Stosowanie chłodnej przemocy wobec dzieci wspiera ideologia autorytarnego wychowania, zgodnie z którą dzieci i słabsi mają mniej praw, muszą się bezwzględnie podporządkować, a za wszelkie przejawy oporu stosuje się środki represji i kary cielesne. Usprawiedliwianie przemocy polega czasem na uprzedmiotowieniu lub negowaniu wartości ofiary jako istoty ludzkiej lub wpojeniu jej przekonania, że cierpienie i poniżenie zadawane było dla jej dobra. Postępowanie sprawców bywa wspierane przez czynniki kulturowe. Przez wieki przemoc w stosunku do kobiet i dzieci była akceptowana nie tylko obyczajowo, ale i prawnie.

5. Przyczyny znęcania się nad dziećmi

Toksyczni rodzice maltretują swoje dzieci nie tylko w sposób fizyczny, ale i emocjonalny - poprzez poniżanie, odrzucanie czy ignorowanie. Przemoc w rodzinie to rodzaj patologii, dla której nie ma usprawiedliwienia, ze względu na szereg destrukcyjnych skutków w psychice małego dziecka. Dlaczego rodzice krzywdzą własne dzieci? Przyczyn jest mnóstwo, a wśród nich wymienia się najczęściej:

  • frustrację, wynikającą z niezaspokojonych potrzeb czy oczekiwań, np. w sferze zawodowej,
  • agresję jako metodę rozładowania skumulowanego negatywnego napięcia,
  • konflikty małżeńskie, nieporozumienia z partnerem,
  • nadużywanie alkoholu lub narkotyków,
  • błędy wychowawcze, np. powielanie nieprawidłowych środków wychowawczych z własnego dzieciństwa,
  • stosowanie autokratycznego modelu wychowania, który służy usprawiedliwieniu radykalnych form represji czy tyranii i despotyzmu rodziców,
  • niską świadomość wychowawczą rodziców,
  • trudną sytuację materialną, bezrobocie, złe warunki mieszkaniowe,
  • infantylizm i niedojrzałość emocjonalną opiekunów,
  • nierealistyczne oczekiwania wobec dziecka,
  • niechcianą ciążę, niegotowość do bycia rodzicem,
  • rzutowanie na dziecko odpowiedzialności za swoje niepowodzenia.

Emocjonalna degradacja dziecka może mieć charakter świadomy i permanentny, ale czasem wystarczy jedno traumatyczne przeżycie, by spowodować nieodwracalne szkody w psychice malca, np. gwałt.

6. Rodzaje przemocy wobec dzieci

Mówiąc o znęcaniu się nad dzieckiem, zwykle myśli się o bezbronnych szkrabach, nawet małych niemowlętach, które są nagminnie bite, maltretowane, kopane, podpalane i wyszydzane przez własnych opiekunów bez żadnego racjonalnego powodu. Złe traktowanie dzieci wiąże się z ich zaniedbywaniem, fizycznym i moralnym znęcaniem się nad nimi oraz z nadużyciami seksualnymi. Wyróżnia się kilka form przemocy wobec najmłodszych:

  • przemoc fizyczna – obejmuje zadawanie fizycznych ran. Zalicza się do nich: stłuczenia, poparzenia, pręgi, cięcia, łamanie kości, miażdżenie, kopanie, uderzanie pięścią, kary cielesne, bicie, policzkowanie, drapanie, gryzienie i wszelkie inne przejawy agresji, które stanowią źródło bólu i cierpienia. Zwykle sfrustrowani rodzice biją swoje dzieci, gdy te są rozdrażnione, płaczą, przeszkadzają lub czegoś się domagają;
  • przemoc emocjonalna – świadome okrucieństwo wobec dzieci, perfidne wykorzystywanie słabości i bezradności malucha. Przejawia się w formie odrzucenia emocjonalnego, braku wsparcia i zainteresowania dzieckiem, szykanowania go, nadmiernej kontroli, ignorowania jego potrzeb i problemów, wymuszania lojalności, wywierania presji psychicznej, szantażowania, upokarzania, wzbudzania poczucia winy i braku szacunku do jego prywatności;
  • przemoc psychiczna – bardzo mocno koresponduje z przemocą emocjonalną. Polega na wywoływaniu smutku, poczucia niższości, samotności i beznadziejności w dziecku. Wiąże się z zaniedbywaniem szkraba, czyli długotrwałym niezaspokajaniem jego podstawowych potrzeb, zarówno tych biologicznych, jak i psychicznych. Często rodzice stosują agresję słowną, przymus, groźby, wyzwiska, wulgaryzmy, upatrując w tym „sprawiedliwego karania” albo „konsekwencji w wychowaniu”;
  • przemoc seksualna – wszelkie zachowania, które nadużywają dziecka dla osiągnięcia przyjemności seksualnej przez osoby dorosłe, np. gwałt, zmuszanie do odbywania stosunków seksualnych, stymulacja narządów płciowych dziecka, nadużycia poprzez dotyk, ekshibicjonizm, prowokacyjne rozmowy o seksie, zmuszanie do oglądania pornografii, zmuszanie do rozbierania się itp.

7. Konsekwencje maltretowania dzieci

Toksyczni rodzice zaszczepiają w dziecku poczucie beznadziejności i uczucie niższości do końca życia. Trauma dzieciństwa często towarzyszy przez cały czas i nawet pomoc terapeutyczna nie pozwala na całkowite „przepracowanie problemu”. Przemoc domowa może wyrządzić dziecku poważne szkody:

  • fizyczne – jąkanie się, zaburzenia łaknienia, bezsenność, napady paniki, obgryzanie paznokci, skargi somatyczne, nadmierne pocenie się, bóle brzucha, wrzody żołądka, koszmary senne, drżenie;
  • psychiczne – degradacja więzi społecznych, trudności w nawiązywaniu satysfakcjonujących związków, zablokowanie rozwoju emocjonalnego, agresja i autoagresja, myśli samobójcze, poczucie winy, depresja, unikanie kontaktów społecznych, zachowania aspołeczne, alkoholizm, narkomania, zespół stresu pourazowego PTSD, lęk, niepokój, nerwice, utrwalanie negatywnych wzorców modelu rodziny i relacji między małżonkami;
  • poznawcze – brak rozumienia ról społecznych i rodzinnych, zablokowanie rozwoju intelektualnego, zahamowany proces indywiduacji i kształtowania własnej tożsamości, problemy z koncentracją uwagi, nadpobudliwość psychoruchowa, trudności w szkole, upośledzenie zdolności logicznego myślenia, zmiany w spostrzeganiu i umiejętnościach rozwiązywania problemów, zaburzenia rozwojowe.

Skutki przemocy domowej mogą być różne ze względu na wiek lub stadium rozwojowe dziecka. Jedne mają charakter krótkotrwały, inne – chroniczny. Do tego dochodzi wykluczenie społeczne i poczucie wstydu przed rówieśnikami, że rodzice dopuszczają się przemocy. Negatywne konsekwencje znęcania się nad dzieckiem są nieuniknione, można jedynie minimalizować siłę i zakres ich oddziaływania. Zanim uderzysz własne dziecko, nawet w imię „dobrego wychowania”, zastanów się, co dzieje się w jego umyśle. Małe dziecko kocha rodziców bezwarunkowo i jest dla nich bezkrytyczne, dlatego trudno mu pojąć, dlaczego najbliższa dla niego osoba krzywdzi, poniża, grozi i bije.

Źródła zewnętrzne

Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
1

Komentarze (2)

Wyloguj
~niania
~niania

mam somsiada wynajmuje mieszkanie nie dosyc ze nie pracuje to codzienie robi awantury i sie wyzywajom od najgorszych myslala ze jak dziecko sie urodzi to sie zmieni ale niz ztego nadal jam bije i wyzywa od nagorszej gdzie .czy mozna to zglosic zeby niewiedzieli ze to ktos z klatki .prosze mi powiedziec gdzie mam to zglosic .

Odpowiedz
~matka
~matka

Wszyscy pisza o maltretowanych dzieciach a niech ktos mi powie kiedy ktos zajmie sie tymi dzieciakami co nie daja zyc rodzica syn mojego meza dal mi i daje dalej tak popalic ze mi sie zyc nie chce a ma dopiero 15 lat o tym nikt nie pisze tylko biedne dzieci teraz dzieci moga wszystko jak powie ze go bito tak jest jak powie cokolwiek nikt nie slucha rodziny to jest chore ale moze sie odechciec zyc to jest dopiero toksyczne bo z doroslym mozna zrobic porzadek z dzieckiem raczej nie im wolno wszystko!!!!!!!!!!!!!!!!!

Odpowiedz

Porady ekspertów

Czy to znęcanie psychiczne? Pomocy, co robić?

Witam! Jestem niecałe 3 lata po ślubie, bardzo chciałam mieć dziecko i myślałam, że facet którego...

mgr Arleta Balcerek Porady udziela mgr Arleta Balcerek psycholog w Szpitalu Powiatowym w Otwocku na oddziale rehabilitacji neurologicznej.
Gdzie zgłosić problem przemocy w rodzinie?

Witam, mam pewien problem z sąsiadami. Urządzają imprezy regularnie co tydzień. Picie w towarzystwie...

mgr Marta Mauer-Włodarczak Porady udziela mgr Marta Mauer-Włodarczak psycholog, seksuolog oraz mediator i negocjator.
pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

Artykuły Przemoc domowa

Przemoc domowa Alkoholizm w rodzinie

Alkoholizm w rodzinie to choroba wszystkich jej członków. Może pić jedna osoba, a cierpi każdy domownik. Najczęściej uzależnieni od alkoholu są mężczyźni – mężowie i ojcowie. Coraz częściej jednak, pod wpływem licznych stresów i...

Przemoc domowa Znęcanie się psychiczne i fizyczne

Znęcanie psychiczne i fizyczne to problem wszechobecny. Najczęściej mówi się o nim w kontekście przemocy w rodzinie, ale zdarzają się również przypadki znęcania się dzieci nad rówieśnikami w szkole, a także znęcania się nad osobami...

Przemoc domowa Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie

(...) W Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym wprowadzono zakaz stosowania kar cielesnych. Jak przeciwdziałać przemocy w rodzinie? Przemoc domowa ... -edukacyjne, kierowane do sprawców przemocy w rodzinie. Pomoc ofiarom przemocy w rodzinie Przemoc domowa to przestępstwo.

Przemoc domowa Przemoc psychiczna w rodzinie

(...) własnych partnerów i dają upust frustracjom, wyżywając się na dzieciach. Kiedy agresję można uznać za przemoc domową? Jakie ... bronić przed przemocą domową? Co to jest przemoc w rodzinie? Przemoc domową definiuje się jako działania lub rażące zaniedbania ... , cierpienia i zagrożenia. Z punktu widzenia prawa, przemoc domowa to przestępstwo ścigane z urzędu, co oznacza, że ofiara nie musi ... . Rodzaje przemocy w rodzinie Przemoc domowa jest intencjonalna, narusza prawa i dobra osobiste, powoduje cierpienie i...

Przemoc domowa Dehumanizacja

Dehumanizacja w dosłownym znaczeniu to odczłowieczenie, uprzedmiotowienie, pozbawianie kogoś cech typowo ludzkich. W skrajnych przypadkach dehumanizacja może prowadzić do bestialstwa i okrucieństwa, stanowiąc usprawiedliwienie dla agresywnych zachowań...

Przemoc domowa Syndrom maltretowanego dziecka

(...) L., Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, GWP, Gdańsk 2002, ISBN 83-87957-92-5.Herzberger S.D., Przemoc domowa.

Autyzm Autyzm a rodzina

Diagnoza autyzmu jest niewątpliwie szokiem dla rodziców. Wiele osób nie zna specyfiki choroby, nie wie, jak pomóc maluchowi. Autyzm to także obciążenie dla rodzeństwa chorego dziecka. Jakie problemy są udziałem rodziny z dzieckiem autystycznym?

Nerwica a życie codzienne Rodzina a nerwica

Kochać, chwalić, nie karać, wspierać – czy można z tym przedobrzyć? Jaki wpływ na rozwój...

Schizofrenia Schizofrenia a rodzina

Schizofrenia to poważne wyzwanie także dla rodziny chorego. Najbardziej znane koncepcje na linii schizofrenia-rodzina, to: hipoteza schizofrenogennej matki i teoria podwójnego wiązania Batesona.

Przyczyny depresji Rozbita rodzina a depresja

Rodzina jest jednostką, która ma zapewniać odpowiednie warunki do rozwoju potomstwa,...

Jak się odchudzać?
Porady dietetyczne dla odchudzających się Jak się odchudzać?

Jak schudnąć? To pytanie zadaje sobie wiele osób. Kiedy myśl o wakacyjnym spacerze po...

Stres Jak się relaksować?

Relaks jest niezwykle potrzebny organizmowi. Większość z nas nie potrafi funkcjonować na wysokich...

Jak się wysypiać?
Zaburzenia snu Jak się wysypiać?

Odpowiednia higiena snu jest bardzo ważna w utrzymaniu zdrowia fizycznego i psychicznego. Aby się wysypiać, należy spać przynajmniej siedem godzin dziennie, w zależności od indywidualnych potrzeb.

Kariera Podlizywanie się

Podlizywanie się szefowi jest irytujące i stanowi dość powszechny powód do konfliktów...

Konflikty w związku Jak się kłócić?

Jak się kłócić? Jak nie ranić słowami bliskich osób? Jak mówić o swoich uczuciach w sposób jasny? Jak nie żywić urazy do innych? Jak nie dopuścić do eskalacji konfliktu? Jak znaleźć nić porozumienia?

Diety odchudzające Głodzenie się

Głodzenie się to jeden z najstarszych i najprostszych sposobów odchudzania się. Głodówki...

Opalanie Jak się opalać?

Opalona skóra wygląda atrakcyjnie jednak promieniowanie UV niesie ze sobą wiele zagrożeń dla zdrowia organizmu. Czy możliwe jest zdobycie równomiernej, bezpiecznej opalenizny?

Starzenie się
Cera dojrzała Starzenie się

Starzenie się jest naturalnym procesem. Nie da się go powstrzymać, ale można spowolnić starzenie....

pokaż 10 następnych
Zamknij Załóż konto
Zamknij Logowanie

Nie masz konta? Załóż teraz

Zapomniałem hasło Przypomnij hasło

Zamknij

Wypełnij swoje dane

Ryzyko schorzeń często zależne jest od płci, wieku i wykonywanego zawodu

Wiek determinuje zarówno ryzyko schorzeń, jak i rodzaj leczenia

Dzięki informacji o Twojej lokalizacji i ubezpieczeniu, będziemy mogli zaproponować Ci najlepszych specjalistów i kliniki zajmujące się Twoim problemem

-

Dane kontaktowe potrzebne są nam do powiadomienia Cię o odpowiedziach specjalistów

Akceptuję regulamin zadawania pytań.
Cofnij