ADHD u niemowląt

Obecnie skrót ADHD jest nadużywany. Kiedy nie można sobie poradzić z dzieckiem, jest zbyt żywe, hałaśliwe, wykazuje problemy wychowawcze i trudności w nauce, łatwo wówczas obdarza się takiego malucha etykietą „dziecko z ADHD”. Nie wszystkie jednak „łobuzy” w potocznym mniemaniu muszą cierpieć na zaburzenia hiperkinetyczne. Zespół nadpobudliwości ruchowej, według klasyfikacji ICD-10, należy do zaburzeń zachowania i emocji rozpoczynających się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym. Objawy ADHD lokują się zasadniczo w trzech sferach funkcjonowania dziecka – w sferze emocjonalnej, w sferze poznawczej i w sferze ruchowej.

Z ADHD mamy do czynienia wówczas, gdy powyższy katalog objawów dziecko prezentuje we wszystkich lub prawie wszystkich sytuacjach i okolicznościach. Zespół hiperkinetyczny pojawia się bardzo wcześnie, zazwyczaj w pierwszych pięciu latach życia malucha. Częściej na ADHD chorują chłopcy niż dziewczynki.

Mimo, że rozpoznanie ADHD nie jest możliwe we wczesnym dzieciństwie, to istnieją jednak pewne zwiastuny zaburzeń hiperkinetycznych już w okresie noworodkowym. Najczęściej pierwszymi obserwatorami niepokojących sygnałów w zachowaniu maluszka są jego opiekunowie i rodzice. W czym przejawiają się u niemowląt osiowe objawy ADHD, jak nadmierna aktywność, gwałtowność zachowań czy deficyty uwagi? Jak to stwierdzić? Maluszki nie potrafią zwykle uczyć się na własnych błędach, np. kiedy dziecko, doskonaląc umiejętność samodzielnego chodzenia, uderzy się w kant łóżka, nie nauczy się, by potem mijać owy mebel albo stąpać ostrożniej. Niemowlę jest bezustannie w ruchu i to zarówno w zakresie małej motoryki (żywa gestykulacja i mimika, szybkie ruchy, bezustanne machanie rączkami i nóżkami, dziwne tiki), jak i dużej (szybkie raczkowanie i chodzenie).

Rodzice takich pociech uskarżają się zwykle na trudności w zasypianiu u dziecka, kilkakrotne budzenie się malca w ciągu nocy z krzykiem, płaczem i wrzaskiem, a przyczyna nie wynika z zaburzeń jelitowych czy kolki. Zaburzenia snu dotyczą płytkiego snu, bardzo niespokojnego. Obserwuje się też przyspieszony lub opóźniony rozwój mowy. Dzieci wykazują jąkanie się rozwojowe, mają trudności w artykułowaniu dźwięków. Maluchy są pobudzone emocjonalnie, łatwo się złoszczą i denerwują. Da się zaobserwować bezcelowość ich ruchów, zmienność zainteresowań, szybkie nudzenie się zabawkami. Niemowlęta z symptomami ADHD mogą wykazywać problemy z jedzeniem. Dziecko nie ma czasu na posiłek. Czasem obserwuje się słaby odruch ssania, wymioty, biegunki, ataki kolki spowodowane łapczywością jedzenia oraz zbyt szybkim tempem połykania mleka z piersi wraz z powietrzem. Czasem ADHD u niemowląt może zazębiać się z objawami zespołu Aspergera, bowiem maluszki ze względu na nadwrażliwość dotykową mogą nie chcieć się przytulać.

Do tej pory nie ma zgody co do genezy zespołów hiperkinetycznych. Niektórzy upatrują przyczyn choroby w mikrouszkodzeniach OUN, np. wskutek powikłań okołoporodowych. Inni lokują źródła zaburzeń w czynnikach biologicznych i zaburzeniach w produkcji neuroprzekaźników – noradrenaliny i dopaminy. Jeszcze inni sugerują, że wystąpieniu objawów ADHD sprzyja niekonsekwentne środowisko wychowawcze albo stosowanie kar cielesnych. Bez względu na etiologię zespołów nadpobudliwości ruchowej nie można ignorować żadnych symptomów, mogących świadczyć o ADHD. Jeżeli twoje dziecko już od małego przejawia któryś z powyższych objawów, warto skonsultować swoje wątpliwości z psychologiem rozwojowym.

Źródła

1. Bogdanowicz M., Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym, WSiP, Warszawa 1985, ISBN 83-02-01769-8.
2. Górka I., Mały nieszczęśliwy człowiek z ADHD, Edukacyjna.pl, Kraków 2005, ISBN 83-923080-0-X.
3. Hallowell E.M., Ratey J.J., Jak żyć z ADHD?, Media Rodzina, Poznań 2007, ISBN 978-83-7278-273-3.
4. Hanć T., Dzieciństwo i dorastanie z ADHD. Rozwój dzieci nadpobudliwych psychoruchowo – zagrożenia i możliwości wsparcia, Impuls, Kraków 2009, ISBN 978-83-7587-151-7.