Czy hormony mogą działać przez skórę?

Hormony mogą być stosowane w celu zmniejszenia płodności – tak działa właśnie antykoncepcja hormonalna. Najczęściej podaje się ją drogą doustną. Ten sposób niesie jednak ze sobą pewne zagrożenia. Wśród pacjentek, u których, mimo stosowania antykoncepcji, stwierdzono ciążę, w blisko 60 proc. przyczyną zawodności antykoncepcji był błąd w regularnym przyjmowaniu preparatu.*

Idealna metoda zapobiegania ciąży powinna być: skuteczna, bezpieczna i odwracalna, czyli gwarantująca szybki powrót płodności po jej odstawieniu. Na skuteczność antykoncepcji hormonalnej bardzo duży wpływ ma to, czy kobieta pamięta, że należy przyjąć kolejną dawkę leku. U części osób schemat codziennego podawania substancji niestety nie zdaje egzaminu i w ten sposób metoda doustna traci na skuteczności. Między innymi właśnie te kobiety, którym nie udaje się codziennie przyjmować preparatu, potrzebują metod, które przy rzadszym stosowaniu nadal będą skuteczne, odwracalne i bezpieczne. Z myślą o różnorodnych potrzebach pacjentek powstały nowoczesne, efektywne metody antykoncepcji, które można stosować na przykład raz na tydzień.

Jedną z takich metod jest system transdermalny. System transdermalny (przezskórny) to plaster o specjalnej trójwarstwowej budowie. Taka konstrukcja zapewnia łatwe i bezpieczne przyklejanie plastra do skóry, ochronę hormonów w nim zawartych i uwalnianie ich w odpowiednich stężeniach.

System transdermalny odpowiada na potrzeby kobiet, którym zdarza się zapominać o codziennym stosowaniu antykoncepcji. To tylko jeden plaster przyklejany raz na tydzień na skórę! Nawet jeśli pacjentka zapomni wymienić go na nowy po 7 dniach, to odpowiednie stężenie hormonów i tak będzie utrzymywało się jeszcze przez 2 dni. Dzięki tym cechom systemu transdermalnego ryzyko nieplanowanej ciąży wynikające z błędu w schemacie dawkowania jest faktycznie niższe niż dla metod wymagających codziennego doustnego podania preparatu.

Hormony dostarczane przez system przezskórny trafiają prosto do krwi, podobnie jak wtedy, gdy są naturalnie produkowane w układzie rozrodczym kobiety. Ponieważ substancje wydzielane z plastra nie przechodzą przez przewód pokarmowy, ich stężenie jest bardziej stabilne i niezależne od pracy jelit, wymiotów itp.

W układzie trawiennym, a szczególnie w wątrobie, część hormonów ulega eliminacji, czyli zostaje poddanych tzw. efektowi pierwszego przejścia. Przykładowo, doustnie podane estrogeny (np. w tabletce antykoncepcyjnej) w większości są metabolizowane w wątrobie. Konsekwencją są znaczące wahania stężeń podanych leków hormonalnych. Przezskórna droga podania wymaga mniejszej dawki substancji właśnie dlatego, że nie przechodzi przez układ trawienny. W ten sposób, system transdermalny gwarantuje względnie stabilne, terapeutyczne stężenia hormonów w przeciągu doby. Dla kobiet, które stosują tę metodę, oznacza to rzadsze plamienia i krwawienia międzymiesiączkowe.

Kolejny ważny aspekt wynikający z omijania przez system przezskórny układu pokarmowego dotyczy potencjalnie mniejszego wpływu tak podanych hormonów na syntezę substancji zwiększających krzepliwość krwi przez wątrobę. Może się to wiązać z niższym ryzykiem chorób niż przy stosowaniu preparatów doustnych.

• Kobiety, które nie chcą codziennie pamiętać o podaniu leku. Schemat „jeden plaster raz w tygodniu” zmniejsza ryzyko opóźnienia i pominięcia dawki środka antykoncepcyjnego,
• Panie, dla których ważne jest skuteczne zapobieganie ciąży,
• Kobiety aktywnie uprawiające sport, również pływanie. Systemy transdermalne, dzięki specjalnej budowie, są odporne na odklejanie.

Kobiety powinny zachować ostrożność, jeśli:

• mają nadciśnienie tętnicze, zwłaszcza niewyrównane,
• chorują na depresję,
• mają stwierdzoną hiperprolaktynemię,
• chorują na toczeń rumieniowaty.

Leczenie hormonalne jest przeciwwskazane dla kobiet:

• długotrwale unieruchomionych,
• palących papierosy,
• otyłych,
• obciążonych chorobą wieńcową,
• obciążonych kardiomiopatiami,
• chorujących na dławicę piersiową,
• chorujących na niewyrównaną cukrzycę,
• z rakiem sutka,
• z endometriozą,
• z chorą wątrobą,
• z porfiriami,
• z podejrzeniem ciąży.

Bezwzględnie nie wolno stosować antykoncepcji hormonalnej w przypadkach:

• aktywnej zakrzepicy tętniczej,
• żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej,
• żylaków kończyn dolnych (gdy w wywiadzie zakrzepica lub rodzinna hiperlipidemia),
• trombofilii.

Zawsze przed pierwszym przyjęciem antykoncepcji hormonalnej lub zmianą stosowanego leku należy skonsultować się z prowadzącym lekarzem ginekologiem.

PHPL/COC/1115/0005

Źródła

1. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące przyczyn braku skuteczności antykoncepcji hormonalnej. Ginekol Pol. 2011, 82, 313-317