Dlatego leki nie działają. Nowe odkrycie w zakresie zapalenia stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy błędnie atakuje błonę wyściełającą stawy. Skutkiem są przewlekły ból, obrzęk, sztywność i postępujące uszkodzenie tkanek. W ostatnich latach leczenie RZS bardzo się zmieniło. Pacjenci mają dostęp do leków, które hamują stan zapalny i precyzyjnie wpływają na wybrane elementy odpowiedzi immunologicznej.

Problem w tym, że nie u wszystkich terapia przynosi oczekiwany efekt. Według autorów badania od 6 do 28 proc. pacjentów nadal zmaga się z trudnymi do opanowania objawami, mimo zastosowania kilku linii leczenia. To właśnie ta grupa chorych stała się przedmiotem zainteresowania naukowców z Mass General Brigham.

Badacze Kevin Wei, MD, PhD, oraz Kartik Bhamidipati, PhD, opisali swoje ustalenia w czasopiśmie "Nature Immunology". Zamiast koncentrować się wyłącznie na komórkach odpornościowych, przyjrzeli się dokładnie strukturze chorej tkanki stawowej. Wykorzystali nowoczesne metody mapowania, które pozwalają zobaczyć, gdzie znajdują się poszczególne typy komórek, jak się ze sobą komunikują i co zmienia się po leczeniu.

Wyniki wskazują, że u pacjentów, którzy nie osiągają remisji, ważną rolę może odgrywać nadmierna odpowiedź związana z gojeniem ran, czyli fibrogeneza. Mówiąc prościej: w stawach zaczyna narastać tkanka przypominająca bliznę. Proces ten może utrzymywać ból i uszkodzenia, nawet jeśli leki skutecznie zmniejszają obrzęk oraz ograniczają aktywność komórek zapalnych.

"Nasze badanie identyfikuje ten typ bliznowacenia tkanek jako kluczowy czynnik napędzający RZS oporne na leczenie" – podkreślają autorzy pracy.

Naukowcy zauważyli, że standardowe terapie rzeczywiście zmniejszały liczbę komórek odpornościowych i redukowały obrzęk stawów. Nie wystarczało to jednak, by u części pacjentów ustąpił ból. Ten utrzymujący się objaw powiązano ze zwiększonym bliznowaceniem tkanek.

Szczególnie istotne okazały się fibroblasty, czyli komórki podporowe obecne w tkankach. W zdrowych warunkach uczestniczą one m.in. w naprawie uszkodzeń. W przebiegu RZS mogą jednak działać w sposób nadmierny i sprzyjać odkładaniu się tkanki bliznowatej.

Badacze zwrócili też uwagę na zaburzoną komunikację między naczyniami krwionośnymi, komórkami śródbłonka i fibroblastami. Jak wyjaśniają, jeśli udałoby się przywrócić prawidłowe "rozmowy" między tymi komórkami, być może można byłoby zatrzymać albo nawet odwrócić szkodliwe bliznowacenie prowadzące do przewlekłych problemów ze stawami.

To ważna obserwacja, bo obecne leczenie RZS skupia się głównie na wygaszaniu stanu zapalnego. Nowe ustalenia sugerują, że u części chorych potrzebne może być inne podejście – ukierunkowane nie tylko na układ odpornościowy, ale także na przebudowę tkanki stawowej.

"Ten mechanizm pozostaje nieuwzględniony w obecnym krajobrazie terapeutycznym i oferuje nową, możliwą do celowania ścieżkę dla pacjentów opornych na istniejące leczenie" – wskazują autorzy.

Odkrycie wpisuje się w szerszy trend medycyny precyzyjnej. Coraz dokładniejsze profilowanie próbek pobranych od pacjentów pozwala sprawdzać, jakie procesy molekularne dominują u konkretnej osoby. W przyszłości może to ograniczyć leczenie metodą prób i błędów.

Dla chorych na RZS oznaczałoby to większą szansę na dobranie terapii do rzeczywistej przyczyny utrzymujących się objawów. Jeśli u pacjenta dominuje stan zapalny, potrzebne będzie inne leczenie niż wtedy, gdy głównym problemem jest bliznowacenie i zaburzona naprawa tkanek.

Na razie badanie nie oznacza jeszcze gotowej terapii. Pokazuje jednak nowy kierunek poszukiwań i tłumaczy, dlaczego część pacjentów mimo leczenia nadal odczuwa ból. Dla osób, które wyczerpały dostępne opcje, może to być zapowiedź bardziej celowanych metod leczenia w przyszłości.

Źródło: scitechdaily.com