Kompleks Elektry – na czym polega i jak sobie z nim radzić

Kompleks Elektry to termin psychoanalityczny, który odnosi się do stanu fascynacji córki ojcem. To z jednej strony odczuwany przez dziewczynkę tłumiony, podświadomy pociąg fizyczny do ojca, a z drugiej rosnąca niechęć i wrogość w stosunku do matki (która zaczyna być traktowana jako rywalka). Kompleks Elektry dotyczy tylko płci żeńskiej. To naturalna fazą rozwoju. Problem powstaje, gdy pozostaje obecny w dorosłym życiu.

Nazwa zjawiska nawiązuje do imienia postaci z mitologii greckiej Elektry, córki Agamemnona i Klitajmestry. Ta nakłaniała brata do zabicia matki dla pomszczenia ojca, zamordowanego przez nią i jej kochanka po powrocie z wojny trojańskiej.

Termin kompleks Elektry został wprowadzony przez Carla Gustava Junga w 1912 roku, jako termin analogiczny do kompleksu Edypa Zygmunta Freuda. Ten dotyczy chłopców (kompleks Elektry wyłącznie dziewczynek). Kompleks Edypa i Elektry polegają na tym, że w oczach dziecka ojciec albo matka postrzegani są jako konkurenci w rywalizacji o uczucie dziecka do rodzica przeciwnej płci.

Na czym polega kompleks Elektry? Według teorii Junga składają się na niego dwa etapy. Pierwszy z nich trwa przez trzy pierwsze lata życia dziewczynki. Wówczas zdradza ona silne przywiązanie do matki. Następnie pojawia się kompleks Elektry. Skąd się bierze?

Dziewczynki obserwują, jak ojciec traktuje ich matkę i jakim uczuciem ją darzy. Zaczynają odczuwać zazdrość, chcą zająć jej miejsce, by być dla ojca najważniejszą osobą. Stają się zaborcze, starają się skupić uwagę ojca, dbają o jego względy. Choć matka staje się konkurencją, młode kobiety odczuwają potrzebę utożsamiania się z nią. Chcą być takie, jak ona.

Co powinni robić rodzice? Zdecydowanie pamiętać, że kompleks Elektry jest naturalnym etapem w rozwoju psychoseksualnym dziecka. Oznacza to, że lepiej rozmawiać i stawiać granice niż karać oraz karcić. Warto również tłumaczyć córce, że rodziców łączy inny rodzaj uczucia, a ją oboje kochają tak samo silnie.

Na zdrowy rozwój psychoseksualny dziecka duży wpływ ma prawidłowa postawa rodziców. Nieodpowiednie postępowanie, błędy wychowawcze i niewłaściwe relacje w rodzinie mogą przyczynić się do przetrwania kompleksu Elektry. Zwłaszcza nadmierne skupianie się ojca nad córką i rozpieszczanie jej, rodzące poczucie zwycięstwa nad matką, może mieć dla dorastającej dziewczynki poważne konsekwencje.

Kompleks Elektry pojawia się u dziewczynek pomiędzy 3. a 6. rokiem życia i jest zjawiskiem w pełni naturalnym. Zwykle przebiega łagodnie i mija samoistnie. Dziewczynka przenosi swoje zainteresowanie na rówieśników.

Zdarza się jednak, że nieprzepracowany kompleks Elektry staje się przyczyną problemów w dorosłym życiu. To sprawia, iż dziecko nie uświadamia sobie własnej roli i nie umie rozpoznawać prawidłowych relacji rodzinnych.

Dorosłe kobiety ze stłumionym kompleksem Elektry próbują ponownie przeżyć wspomnienia z dzieciństwa i chcą udowodnić sobie oraz matce, że są w stanie odebrać jej męża. Można powiedzieć, że kobieta osiąga dojrzałość fizyczną, ale nie potrafi dorosnąć w sferze emocjonalnej.

Objawy kompleksu Elektry u dorosłych kobiet:

• podświadome tłumienie własnej seksualności, zaburzenia psychoseksualne,
• niska samoocena, pomimo atrakcyjności fizycznej czy intelektualnej,
• problemy z nawiązywaniem prawidłowych relacji z rówieśnikami,
• zaburzenia w relacjach z mężczyznami w dorosłym życiu, problemy ze stworzeniem udanego związku,
• postawa roszczeniowa wobec partnera, stawianie mu zbyt dużych wymagań, szukanie partnera na wzór wyidealizowanego ojca,
• poszukiwania dużo starszego partnera, wchodzenie w relacje z żonatymi mężczyznami.

Kobiety obserwujące nieprzepracowany kompleks Elektry powinny rozpocząć terapię psychologiczną. Dobre efekty przynosi terapia psychodynamiczna.

Kluczowe jest uświadomienie sobie problemu, a głównym zadaniem jest zidentyfikowanie źródła problemów i pewnych mechanizmów oraz zrozumienie przyczyn zachowania.

Warto również mieć na uwadze, że teoria Carla Gustava Junga jest krytykowana przez gros psychoanalityków, a kompleks Edypa i Elektry wielu psychologów uważa za nieaktualne. Oznacza to, że nie należy ich traktować bezwarunkowo czy odnosić do zachowań oraz doświadczeń wszystkich kobiet.