Kryptokokoza - przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Kryptokokoza wywoływana jest przez drożdżaki z gatunku Cryptococcus neoformans, które występują powszechnie w miejscach, gdzie są gołębie.

Do zarażenia dochodzi wtedy, gdy człowiek wdycha kurz zanieczyszczony odchodami tych ptaków lub poprzez wdychanie bazydiospor. Głównie chorują na nią osoby z obniżoną odpornością, np. zarażeni wirusem HIV, chorzy na AIDS (7-10%), białaczkę, cukrzycę, toczeń rumieniowaty, u których choroba może powodować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu.

Gdy grzyb dostanie się do organizmu człowieka, najpierw zajmuje płuca. Początkowo występujące objawy ze strony układu oddechowego nie dają możliwości zdiagnozowania kryptokokozy. Grzyb może się rozrastać i powodować zmiany przypominające te w gruźlicy. Drożdżak ten ma duże powinowactwo do ośrodkowego układu nerwowego. Czasami także dochodzi do zajęcia skóry, kości i innych organów wewnętrznych. W przypadku zajęcia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu stan taki może początkowo powodować tylko ból głowy.

U osoby z obniżoną odpornością kryptokokoza może mieć różny przebieg. Najczęstszą postacią choroby jest wspomniane wcześniej zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Objawy na początku mogą obejmować:

• nieznaczne podwyższenie temperatury,
• złe samopoczucie,
• apatię,
• trudności ze skupieniem się, zaburzenia koncentracji,
• bóle głowy,
• nudności,
• możliwe towarzyszenie objawów płucnych podobnych do gruźlicy, jak np. kaszel.

Późniejsze nasilone objawy to:

• wymioty,
• zaburzenia chodu,
• objawy oponowe, które w badaniu może stwierdzić lekarz, objawy uciskowe, czyli te, które powstają w wyniku rozrostu grzyba wewnątrz czaszki. Taki grzyb uciska różne struktury i może powodować np. oczopląs, niedowidzenie, porażenie nerwów czaszkowych.

Wtórne zakażenia skóry mogą wystąpić nawet u 15% chorych z rozsianą kryptokokozą i często wskazują na złe rokowanie. Zmiany zwykle zaczynają się od pojawienia małych grudek, które następnie przechodzą w owrzodzenia, ale mogą też występować ropnie, guzki rumieniowe. Jeśli kryptokokoza zostanie rozpoznana u osoby zakażonej HIV, pozwala to na rozpoznanie pełnoobjawowego AIDS.

Chorobę rozpoznaje się na podstawie badania mikologicznego próbki plwociny, moczu, krwi, płynu mózgowo-rdzeniowego.

Leczenie wymaga pobytu w szpitalu i dożylnego podania antybiotyków. W przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu jest to leczenie długotrwałe, dożylne (około 6 tygodni). Później terapię kontynuuje się przyjmowaniem leków doustnie. Stosuje się głównie leczenie skojarzone, polegające na łącznym podawaniu amfoterycyny B i 5-fluorocytozyny. Skojarzenie tych dwóch leków zwiększa skuteczność leczenia, zmniejsza częstotliwość nawrotów choroby, a także pozwala na obniżenie dawki amfoterycyny B, która jest bardziej toksyczna niż 5-fluorocytozyna.

U pacjentów z kryptokokozą uogólnioną lub z upośledzoną odpornością zalecane jest leczenie podtrzymujące za pomocą flukonazolu w celu uniknięcia nawrotów choroby.

Źródła

1. Ellis, D.H. and T.J. Pfeiffer. 1992. The ecology of Cryptococcus neoformans. Eur. J. Epidemiol. 8:3.
2. Virella G. Mikrobiologia i choroby zakaźne, Urban & Partner, Wrocław 1999, ISBN 978-83-85842-59-0
3. Antczak A. Wielka interna - pulmonologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60135-76-1
4. Dziubek Z. Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2748-9