Mykobiotyki: połączenie probiotyku i składników grzybowych

Mykobiotyki to preparaty, w których szczep probiotyczny łączy się ze składnikami pochodzenia grzybowego, przede wszystkim polisacharydami o potencjale prebiotycznym[1]. Ich koncepcja opiera się na połączeniu tych dwóch elementów: probiotyk wnosi konkretny szczep bakterii, a ekstrakt grzybowy zawiera związki, które mogą być wykorzystywane przez mikroorganizmy jelitowe. Dobrym przykładem jest Lactiplantibacillus plantarum PL3, należący do bakterii kwasu mlekowego. Mikroorganizmy z tej grupy uczestniczą w fermentacji węglowodanów i wytwarzaniu metabolitów, w tym krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA)[2].

Lactiplantibacillus plantarum PL3 został wyizolowany od zdrowych osób z populacji polskiej i zdeponowany w Polskiej Kolekcji Mikroorganizmów. Taki depozyt potwierdza jego autentyczność i stabilność oraz zapewnia dostęp do szczepu do dalszych badań i zastosowań. Jego identyfikację potwierdzono za pomocą analiz mikrobiologicznych i genomowych. Szczep objęto także ochroną patentową w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej. Dlaczego to tak istotne?

Sama nazwa bakterii nie mówi wszystkiego o jej właściwościach. Poszczególne szczepy różnią się między sobą, dlatego dokładna identyfikacja pozwala określić, jaki konkretnie mikroorganizm został wykorzystany i jakie ma cechy. Analiza genomu dostarcza dodatkowych informacji o jego potencjale metabolicznym oraz pozwala sprawdzić m.in., czy występują geny związane z opornością na antybiotyki i wirulencją, czyli cechami sprzyjającymi wywoływaniu choroby.

Mykobiotyk zawiera także ekstrakt grzybowy o kontrolowanym składzie. W zależności od zastosowanego ekstraktu surowcem może być twardnik japoński (Lentinula edodes) lub soplówka jeżowata (Hericium erinaceus).

Twardnik japoński (Lentinula edodes), znany jako shiitake, jest popularnym składnikiem kuchni azjatyckiej. Od lat jest też przedmiotem badań ze względu na zawarte w nim związki bioaktywne, zwłaszcza polisacharydy. Jednym z najlepiej poznanych jest lentinan – β-glukan badany pod kątem jego wpływu na funkcjonowanie układu odpornościowego. Niektóre β-glukany mogą oddziaływać na receptory komórek odpornościowych, wpływając na aktywność makrofagów, neutrofili oraz komórek NK. Shiitake zawiera również związki o potencjale przeciwutleniającym, m.in. ergosterol i związki fenolowe.

Drugim grzybem wykorzystywanym w mykobiotykach jest soplówka jeżowata (Hericium erinaceus), nazywana także lwią grzywą. Nazwa nawiązuje do jej charakterystycznego wyglądu – owocnik tworzą długie, zwisające kolce przypominające jasną grzywę. Soplówka jest przedmiotem licznych badań dotyczących jej wpływu na układ nerwowy. Szczególne zainteresowanie budzą obecne w niej związki, m.in. erinacyny i hericenony. W badaniach eksperymentalnych niektóre z tych związków wykazywały wpływ na mechanizmy związane z czynnikiem wzrostu nerwów (NGF), który należy do neurotrofin, czyli białek zaangażowanych m.in. w rozwój, utrzymanie i plastyczność komórek nerwowych (z tego powodu soplówka jest badana pod kątem wpływu na pamięć i inne funkcje poznawcze). Jej działanie analizuje się także w kontekście mikrobioty jelitowej. Zawarte w niej polisacharydy mogą być wykorzystywane przez bakterie jelitowe i wspierać produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które pomagają utrzymać prawidłową funkcję bariery jelitowej.

Na rynku jest wiele preparatów, które odwołują się do potencjału grzybów i probiotyków. Sama obecność tych składników nie mówi jednak wiele o jakości produktu. Znaczenie ma to, jaki szczep bakterii wykorzystano, z jakiego grzyba pochodzi ekstrakt i czy jego skład jest odpowiednio kontrolowany. Przykładem takiego połączenia są preparaty SANPROBI.

SANPROBI® Pro-Immune łączy szczep Lactiplantibacillus plantarum PL3 z ekstraktem z twardnika japońskiego (Lentinula edodes). Z kolei SANPROBI® Pro-Psyche zawiera ten sam szczep w połączeniu z ekstraktem z soplówki jeżowatej (Hericium erinaceus).

W obu przypadkach wykorzystano ekstrakt z owocników grzybów (to właśnie w tej części grzyba znajdują się liczne związki bioaktywne). Rozbicie chitynowych ścian komórkowych ułatwia ich uwolnienie, a standaryzacja zapewnia powtarzalność składu ekstraktu.

Mykobiotyki łączą wiedzę z zakresu mikrobiologii, mykologii i biotechnologii żywności, wykorzystując zależności pomiędzy mikroorganizmami a składnikami pochodzenia grzybowego. Nie jest to powrót do dawnych przekazów o leczniczych grzybach, ale próba opisania ich składników za pomocą współczesnych metod i wykorzystania tych danych przy projektowaniu określonych formuł suplementów. Za ich opracowaniem stoją lata badań, pracy laboratoryjnej i współpracy naukowców z różnych dziedzin. Efektem tej pracy są preparaty SANPROBI, w których połączono konkretny szczep bakterii probiotycznej ze standaryzowanym ekstraktem grzybowym. Współczesne badania nad mikrobiotą jelitową uwzględniają wpływ wielu czynników, takich jak stres, dieta oparta na wysokoprzetworzonych produktach czy antybiotykoterapia. Poszukiwanie nowych sposobów wspierania jej równowagi jest więc jednym z ważniejszych kierunków współczesnych badań.

[1] K. Jakubczyk, Grzyby funkcjonalne w praktyce dietetycznej — mykobiotyki jako narzędzie wsparcia odporności i funkcji poznawczych, "FoodForum & Naturoterapia" 2026, s. 2-4.

[2] K. Skonieczna‐Żydecka, I. Łoniewski, B. Muszyńska, Mykobiotyki: pre– i probiotyczne preparaty Sanprobi – opis składników, "Grzyby i Zdrowie" 2026, s. 84-93.

- - -

Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut zróżnicowanej diety. Nie mają właściwości leczniczych.