Nocyceptor – co to jest, funkcje, rodzaje, umiejscowienie

Nocyceptor (łac. nocere – uszkadzać) to wyspecjalizowany receptor bólowy, odbierający szkodliwe lub potencjalnie szkodliwe bodźce, które uszkadzają lub zagrażają integralności organizmu. Na skutek podrażnienia nocyceptorów pojawia się ból receptorowy. Odgrywa on ważną rolę w systemie obronnym organizmu, umożliwiając reagowanie na zagrażające czynniki uszkadzające ustrój.

Receptory bólowe zostały odkryte w roku 1906 przez Charlesa Scotta Sherringtona. Są one wolnymi zakończeniami cienkich włókien nerwowych, które przewodzą, powstałe z przetworzenia energii bodźców bólowych, impulsy elektryczne.

W zależności od ich średnicy oraz prędkości przewodzenia wyróżnić można dwa rodzaje włókien nocyceptywnych:

• zmielinizowane A-delta – szybko przewodzące (12-30 m/s),
• bezmielinowe typu C – są bardzo cienkie, wolno przewodzące (0,5-2 m/s).

Podstawową funkcją receptorów bólowych jest reagowanie na określone bodźce uszkadzające tkanki oraz wywoływanie reakcji obronnych, np. odruchu. Pod wpływem bodźca nocyceptywnego dochodzi do wydzielania z tkanek enzymów proteolitycznych, indukujących wydzielanie prostaglandyn oraz kinin.

Na co reagują nocyceptory? Odbierają one różnorodne sygnały, zarówno środowiskowe, jak i wewnątrzpochodne. Wśród nich wymienia się bodźce:

• mechaniczne,
• termiczne,
• chemiczne.

Receptory bólowe klasyfikowane są przede wszystkim na podstawie ilości i rodzaju bodźca, na który reagują. Najogólniej nocyceptory można podzielić na:

• nocyceptor unimodalny – wyspecjalizowany do odbierania jednego rodzaju bodźca – mechanicznego lub termicznego, najczęściej znajduje się na powierzchni skóry,
• nocyceptor polimodalny/multimodalny – polimodalny nocyceptor dotyczy wszystkich rodzajów bodźców (chemicznych, mechanicznych, termicznych), umiejscowiony jest w narządach wewnętrznych,
• nocyceptor „cichy” – odbiera dłużej działające bodźce (związki chemiczne uwalniane z uszkodzonych tkanek), znajduje się niemal we wszystkich tkankach.

Oprócz tego wyróżnia się też chemoreceptory (odbierają określone substancje chemiczne), termoreceptory (reagują na kontakt z powierzchnią lub elementem o wysokiej temperaturze), mechanoreceptory (aktywowane poprzez jakikolwiek nacisk mechaniczny).

Nocyceptory zlokalizowane są praktycznie w każdym obszarze ciała, który może wyczuwać szkodliwe bodźce. Zewnętrzne receptory bólowe zlokalizowane są w błonach śluzowych, czy rogówce oraz tkankach, takich jak skóra. Z kolei wewnętrzne nocyceptory znajdują się m.in. w mięśniach, stawach, jelitach, czy pęcherzu.