Objaw refluksu pojawia się nocą. Gastrolog mówi, co jest "wyzwalaczem" choroby

Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) to stan, w którym kwaśna treść żołądkowa cofa się do przełyku, bo mechanizm "zastawki" między przełykiem a żołądkiem (dolny zwieracz przełyku) działa zbyt słabo albo okresowo się rozluźnia. Kwas i enzymy trawienne podrażniają wtedy błonę śluzową przełyku, co może powodować zgagę, cofanie pokarmu, kwaśny posmak w ustach, a czasem także kaszel, chrypkę czy uczucie "guli" w gardle.

U części osób objawy pojawiają się sporadycznie, np. po tłustym posiłku, alkoholu czy kawie, ale gdy dolegliwości nawracają regularnie (np. kilka razy w tygodniu), mówimy o chorobie refluksowej wymagającej diagnostyki i leczenia. Główna przyczyna refluksu jest niestety bagatelizowana.

- Stres jest jednym z najsilniejszych czynników ryzyka dla choroby refluksowej. Oczywiście największe znaczenie mają tu przełomowe wydarzenia w życiu, jak śmierć bliskiej osoby czy utrata pracy. Nawet mniejszy stres związany np. z powrotem do pracy po dłuższym urlopie, co często zbiega się z jesienią, także może przyczynić się do nasilenia lub wystąpienia objawów po dłuższej przerwie - mówił WP abcZdrowie gastrolog dr n. med. Tadeusz Tacikowski. Co więcej, o wystąpieniu nagłych objawów może zdecydować pojedynczy epizod związany z wypiciem większej ilości alkoholu.

Bywa, że sygnały refluksu są nietypowe, a wielu pacjentów zaczyna szukać przyczyny w sercu, płucach. Tymczasem mechanizm refluksu bywa podstępny: kwas drażni przełyk i gardło, czasem dociera wyżej, a w określonych warunkach może nawet podrażniać drogi oddechowe. Dlatego lista objawów jest dłuższa, niż sądzimy, i obejmuje symptomy pozornie odległe od żołądka.

Najbardziej niepokojący bywa ból w klatce piersiowej.

- Nie jest rzadkością sytuacja, gdy ktoś trafia na SOR z silnym bólem w klatce, przekonany, że to zawał, a okazuje się, że to refluks – komentuje gastroenterolog dr Joseph Murray i dodaje, że może być też odwrotnie: ktoś ma zawał, ale nie jedzie na SOR, bo uznaje, że to niestrawność.

Jeśli bólowi towarzyszy ucisk promieniujący do ramion lub szyi, nie ma sensu zgadywać – trzeba działać jak przy zagrożeniu kardiologicznym.

Kolejny zaskakujący trop to nadmiar śliny po jedzeniu. Gdy gardło jest drażnione, organizm uruchamia mechanizm obronny: ślinianki produkują więcej śliny, by "wypłukać" potencjalny czynnik drażniący. U niektórych osób wygląda to jak nagłe "zalanie" jamy ustnej, zwłaszcza po posiłku.

Kolejna kwestia to oddychanie. Nocne świsty, uczucie duszności, budzenie się z kaszlem czy krztuszeniem mogą nasuwać myśl o astmie lub infekcji.

- Gdy się kładziesz, kwas cofający się do przełyku może wywołać odruch powodujący świsty. Kwas może też dostać się do dróg oddechowych i bezpośrednio je podrażniać, więc możesz budzić się z uczuciem krztuszenia i kaszlu – wyjaśnia dr Murray. Jeśli takie objawy pojawiają się po obfitej kolacji, alkoholu czy tłustym jedzeniu, refluks jest realnym podejrzanym.

Do klasyki należy regurgitacja, czyli cofanie się treści – nie jak wymioty, lecz jako nieprzyjemne wrażenie, że jedzenie "wraca" do gardła. Często towarzyszy temu kwaśny lub gorzki posmak w ustach. U niektórych osób jest to pierwsza wskazówka, że problem zaczyna się tuż po jedzeniu.

Wielu pacjentów opisuje też uporczywe uczucie "guli" w gardle i potrzebę odchrząkiwania. To symptom, który łatwo zrzucić na alergię, kurz czy przesuszone powietrze. Dr Murray uważa jednak, że nie zawsze tak jest, bo takie dolegliwości mogą mieć różne przyczyny. Mimo to, gdy "gula" idzie w parze z innymi objawami refluksu, warto brać ją pod uwagę.

Częste odbijanie również może być elementem układanki. Czasem to efekt cofania się treści, a czasem skutek częstszego połykania, które pojawia się przy podrażnieniu przełyku. Jeżeli odbijanie jest uporczywe i łączy się z pieczeniem, kwaśnym posmakiem lub kaszlem, może wskazywać na refluks.

Najbardziej alarmującym sygnałem w przewlekłym refluksie są trudności w połykaniu. Dr Murray zwraca uwagę, że "refluks może powodować zwężenie w obrębie gardła/przełyku wskutek uszkodzeń i bliznowacenia, więc pokarm faktycznie 'zatrzymuje się' w drodze w dół". Jeśli połykanie staje się bolesne albo masz wrażenie, że jedzenie haczy i drapie, nie warto czekać.

Na liście nietypowych objawów znajdują się też nudności oraz przewlekłe dolegliwości gardłowe: chrypka, kaszel, ból gardła. Szczególnie mylący jest refluks krtaniowo-gardłowy, w którym nie musi występować zgaga.

- Zbyt często lekarz widzi zaczerwienione gardło i od razu wdraża silne leki blokujące wydzielanie kwasu – ostrzega dr Murray. I dodaje ważną wskazówkę: jeśli kuracja przez dwa tygodnie nie przynosi poprawy, coś innego może być przyczyną, na przykład alergia albo infekcja zatok.

Kiedy refluks przestaje być okazjonalną niedogodnością? Jeśli objawy wracają kilka razy w tygodniu, utrudniają sen, prowokują kaszel lub duszność, a do tego dochodzą sygnały alarmowe: spadek masy ciała, uporczywe wymioty, problemy z połykaniem, czarne stolce czy wymioty przypominające fusy z kawy. W takich sytuacjach potrzebna jest diagnostyka, bo przewlekły refluks zwiększa ryzyko powikłań, a kwaśna treść może podrażniać nie tylko przełyk, lecz także drogi oddechowe.

W lżejszych przypadkach często pomaga zmiana stylu życia: mniejsze porcje, wcześniejsza kolacja, ograniczenie tłustych i smażonych potraw, kawy, alkoholu czy napojów gazowanych. Jeśli to nie wystarcza, lekarz dobiera leczenie – od preparatów dostępnych bez recepty po silniejsze leki hamujące wydzielanie kwasu. Najważniejsze jednak jest to, by nie ignorować sygnałów. Refluks ma wiele twarzy, a im szybciej rozpoznasz tę właściwą, tym łatwiej odzyskasz spokój – i w dzień, i w nocy.

Źródło: prevention.com, mayoclinic.org, my.clevelandclinic.org