Ortopeda – kim jest i czym się zajmuje? Badanie i leczenie

Ortopeda to lekarz zajmujący się diagnostyką, różnicowaniem oraz leczeniem zachowawczym i operacyjnym schorzeń wrodzonych lub nabytych, chorób i zmian pourazowych układu ruchu, głównie szkieletu (z wyjątkiem kości czaszki), systemu więzadłowo-stawowego organizmu, a także mięśni i nerwów. Jest specjalistą ortopedii, która obejmuje:

• wady postawy,
• zmiany zwyrodnieniowe,
• choroby metaboliczne,
• zapalenia i zakażenia kości i stawów,
• choroby nerwowo-mięśniowe,
• uszkodzenia nerwów obwodowych,
• reumoortopedię,
• jałowe martwice kości i osteochondrozy,
• choroby endokrynologiczne i uwarunkowane genetycznie,
• zaopatrzenie ortopedyczne, protezowanie i amputacje kończyn,
• choroby nowotworowe, występujące w obrębie narządu ruchu,
• złamania patologiczne i zmęczeniowe.

Z ortopedią ściśle powiązana jest chirurgia urazowa (traumatologia), zajmująca się diagnozowaniem i leczeniem, także operacyjnym, różnych urazów: złamań, skręceń, zwichnięć kości, stawów, więzadeł, ścięgien. W Polsce lekarz może rozpocząć szkolenie w dziedzinie ortopedii i traumatologii narządu ruchu po odbyciu lekarskiego stażu podyplomowego. Warto pamiętać, że rozwój ortopedii w naszym kraju rozpoczął się w 1923 roku wraz z powstaniem w Poznaniu pierwszej kliniki o tej specjalności.

Ortopeda zajmuje się takimi częściami ciała jak kręgosłup, miednica, bark, klatka piersiowa, udo, biodro, goleń, kolano, nadgarstek, ramię, łokieć, ręka, przedramię, stopa, staw skokowy.

Ortopeda przede wszystkim:

• leczy urazy kości i okolicznych tkanek miękkich. Wszelkie urazy, czyli: stłuczenia, zwichnięcia, skręcenia i złamania,
• zajmuje się leczeniem zmian zwyrodnieniowych, a także stanów zapalnych kości i systemu stawowo-więzadłowego,
• przeprowadza zabiegi chirurgiczne kości i innych narządów układowych,
• opatruje urazy narządów ruchu oraz powikłania pourazowe,
• planuje i wdraża leczenie zachowawcze, dobiera zaopatrzenie ortopedyczne,
• zleca zabiegi fizykoterapeutyczne,
• współpracuje z innymi specjalistami, na przykład fizjoterapeutą, neurologiem czy reumatologiem,
• leczy uszkodzenia nerwów obwodowych,
• zajmuje się wadami postawy,
• prowadzi leczenie chorób genetycznych,
• zajmuje się zmianami nowotworowwymi i zakaźne kości,
• prowadzi konsultacje w zakresie zaopatrzenia ortopedycznego i rehabilitacji ruchowej oraz protezy kończyny.

Ortopedia zajmuje się nie tylko diagnozowaniem chorób i urazów, ale też profilaktyką, szczególnie dzieci. Warto wiedzieć, że początkowo ortopedzi zajmowali się głównie leczeniem wad postawy u dzieci.

Ortopeda podczas wizyty najpierw przeprowadza wywiad. Pyta o objawy dolegliwości oraz ich charakter: jak często się pojawiają, jak bardzo dokuczają i w jakich okolicznościach. Lekarz może przeprowadzić **badanie palpacyjne*, aby określić rodzaj schorzenia. Sprawdza ruchomość stawów, ich stabilność i położenie, a także kręgosłup i układ kostny. Ponieważ to często za mało, specjalista może podjąć zlecić różne badania, takie jak:

• zdjęcie rentgenowskie (RTG) kręgosłupa, stopy, klatki piersiowej, przedramienia, stopy,
• badanie ultrasonograficzne (USG),
• tomografia komputerowa,
• rezonans magnetyczny,
• artrografia,
• densytometria (pomiar gęstości mineralnej tkanki kostnej).

Leczenie ortopedyczne zależy od rodzaju schorzenia. Czasem wystarczy leczenie farmakologiczne, które ma charakter nieinwazyjny. W niektórych przypadkach konieczne może okazać się inwazyjne leczenie chirurgiczne (zabiegi i operacje). Ortopeda może w przypadku dolegliwości bólowych zlecić niesterydowe leki przeciwzapalne czy leki rozkurczowe, a także zabiegi fizjoterapeutyczne, takie jak masaże, ćwiczenia rehabilitacyjne, prądy, lasery, krioterapia czy elektroterapia.

Aby skorzystać z usług ortopedy w ramach NFZ, należy najpierw udać się do lekarza rodzinnego, by ten wydał stosowne skierowanie. Możliwe jest także umówienie się na wizytę prywatną. Jej koszt mieści się w przedziale 100-200 zł, w zależności od miasta, renomy specjalisty czy lokalizacji gabinetu. W przypadku ostrego urazu należy skonsultować się z ortopedą na przykład za pośrednictwem SOR-u.