Orzeczenie o niepełnosprawności w 2025 roku. Co decyduje o przyznaniu stopnia?

Orzeczenia wydają powiatowe i miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (PZON), a procedury są spójne z przepisami regulującymi orzekanie także w ZUS – różnica dotyczy wyłącznie celu (świadczenia socjalne i wsparcie z PZON vs. świadczenia rentowe w ZUS).

W polskim systemie wyróżnia się:

• lekki stopień – nieznaczne ograniczenie zdolności do pracy lub samodzielności; osoba może pracować i prowadzić życie codzienne z drobnymi ograniczeniami,

• umiarkowany stopień – istotne ograniczenie sprawności organizmu; konieczność pracy w warunkach chronionych lub z pomocą innych osób oraz częściowa pomoc w codziennym życiu,

• znaczny stopień – całkowita niezdolność do pracy i samodzielnego funkcjonowania, wymagająca stałej opieki i pomocy w większości czynności.

Kluczowe jest to, że komisja nie bazuje wyłącznie na diagnozie choroby, ale przede wszystkim na tym, jak bardzo wpływa ona na życie codzienne, mobilność i samodzielność.

Zobacz także: Milion Polaków choruje, większość nawet o tym nie wie. A mogą należeć się ulgi

Posiedzenie komisji odbywa się po pisemnym wezwaniu, które wnioskodawca otrzymuje z co najmniej 7-dniowym wyprzedzeniem. Stawiennictwo jest obowiązkowe, chyba że stan zdrowia uniemożliwia przybycie (potwierdzone zaświadczeniem lekarskim). Wtedy decyzja może być wydana na podstawie dokumentacji.

W skład zespołu wchodzi minimum trzech specjalistów:

• lekarz przewodniczący (zawsze),

• drugi lekarz lub inny specjalista (psycholog, pedagog, doradca zawodowy lub pracownik socjalny),

• trzeci członek w zależności od charakteru sprawy.

W przypadku dzieci obecność lekarza, psychologa i pedagoga jest wymagana.

Lekarz orzecznik analizuje dokumentację, w tym aktualne zaświadczenie lekarskie (ważne do 30 dni od daty wystawienia), wyniki badań, wypisy ze szpitali, opinie psychologiczne oraz przeprowadza uproszczone badanie fizyczne i psychiczne. Zadaje również pytania o wpływ choroby na mobilność, samoobsługę, zdolność do pracy i życie społeczne.

Orzeczenie jest wydawane w ciągu 14 dni kalendarzowych od posiedzenia komisji. Jeżeli dokumentacja jest niepełna, zespół może wezwać do jej uzupełnienia, skierować na dodatkowe bezpłatne badania w wojewódzkim zespole lub poprosić o prywatne badania (koszt po stronie wnioskodawcy).

Jeżeli decyzja jest niekorzystna, przysługuje:

• odwołanie w ciągu 14 dni do wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności,

• w razie podtrzymania decyzji – skarga do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w ciągu 30 dni.

Procedura orzekania w PZON jest odrębna od systemu rentowego ZUS, ale kluczowe elementy są zbieżne. Różnica polega głównie na tym, że orzeczenia PZON są podstawą do świadczeń socjalnych, ulg, czy kart parkingowych, a orzeczenia ZUS służą przyznaniu rent i świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PZON
2. ZUS