Padaczka a seks

Padaczka jest zespołem objawów somatycznych (cielesnych) o różnej przyczynie. Jej cechą charakterystyczną jest pojawianie się napadów. Napad padaczkowy zaś jest wyrazem przejściowych zaburzeń czynności mózgu, które polegają na nadmiernych i gwałtownych, a przede wszystkim samorzutnych wyładowaniach bioelektrycznych w komórkach nerwowych. Zaburzeniom czynności mózgu często towarzyszą zaburzenia ruchowe, czuciowe i somatyczne (np. ślinienie, pocenie, łzawienie).

W Polsce na padaczkę cierpi 0,5–1% społeczeństwa. Zachorowalność jest wyraźnie większa u dzieci i osób po 65. roku życia. Obecnie szacuje się, że u ponad 50% (według niektórych źródeł nawet 80%) chorych padaczka ujawniła się przed 20. rokiem życia. Ludzie ci dopiero wkraczają w życie dorosłe, zamierzają zakładać rodziny, stąd ich sprawność seksualna jest niezwykle ważna.

W opinii społeczeństwa osoba chora na padaczkę to taka, która pada w pewnym momencie na ziemię, dostaje drgawek i ślinotoku. Tymczasem powyższy opis dotyczy tylko jednego z typów padaczki. W większość przypadków objawy padaczki są nieco inne.

Podział zaburzeń w padaczce jest dość skomplikowany. Upraszczając tę wiedzę, wyróżniamy napady tzw.:

1. Częściowe proste – gdy osoba chora nie traci świadomości, ale zaczyna wykonywać pewne ruchy:

• np. związane z układem ruchu (kończyny górne, dolne) pod postacią drgawek klonicznych
• związane ze wzrokiem nagłe zwroty gałek ocznych
• zaburzenia czucia
• zaburzenie somatyczne w postaci nagłego pocenia, ucisku podbrzusza, nagłego zblednięcia lub zaczerwienienia.

1. Częściowo złożone, gdy osoba chora traci świadomość.
2. Uogólnione, które odpowiadają napadowi z objawami powszechnie znanymi w społeczeństwie (utrata przytomności, drgawki, ślinotok).

Problem zaburzeń seksualnych w padaczce jest bardzo istotny, gdyż, jak napisano powyżej, dotyczy osób w wieku reprodukcyjnym. Zaburzenia na tle seksualnym obserwowano już od bardzo dawna. W piśmiennictwie XX w. bardzo często można spotkać porównania napadu padaczkowego z orgazmem. Zygmunt Freud uważał, iż zarówno orgazm, jak i napad padaczkowy są wyrazem nadmiernie eksponowanego libido. Może rzeczywiście podobieństwo tych stanów jest znamienne. U niektórych chorych napad przynosi odprężenie i spokój, błogostan, który do złudzenia przypomina zadowolenie po orgazmie. Opisano nawet nieliczne przypadki celowego wywoływania napadów (napad może zostać wywołany spontanicznie przez migoczące światło, np. stretoskop), aby osiągnąć rozkosz.

Zaburzenia seksualne w padaczce można rozpatrywać w 4 kategoriach:

• zaburzenia seksualne występujące pomiędzy napadami padaczki,
• zaburzenia i doznania seksualne związane z napadem padaczki,
• leki przeciwpadaczkowe wpływające wielokierunkowo na zaburzenia seksualne,
• pytanie: jak kontakty seksualne mogą wpływać na padaczkę.

Zaburzenia seksualne w tym okresie wynikają ze zmian w zachowaniu pacjenta, które spowodowane są przez chorobę lub uszkodzeniem pewnych struktur mózgowych, które wyzwalają padaczkę.

Najczęściej u tych osób spotyka się obniżenie pobudliwości seksualnej i zaburzenia potencji. U niektórych pacjentów spotyka się zaburzenia preferencji seksualnych, tzw. parafilie.

Zaburzenia te najczęściej dotyczą pacjentów z padaczką skroniową. Według obecnej wiedzy okolica skroniowa jest najbardziej związana z zachowaniami seksualnymi. Uszkodzenia tej okolicy w większości przypadków wywołują znaczne obniżenie pobudliwości seksualnej.

Czasami w padaczce występują zaburzenia seksualne charakteryzujące się zwiększoną aktywnością seksualną pod postacią tendencji określanych jako parafinie, czyli takich patologicznych zachowań jak: fetyszyzm, transwestytyzm czy pedofilia. Teoria mówi, że okolica ta jest także odpowiedzialna za hamowanie niektórych bodźców seksualnych. Stąd uszkodzenie tej okolicy wyzwala powyższe parafilie, które istniały w mózgu chorego wcześniej, ale były hamowane i wygaszane przez korę skroniową mózgu.

Pobudzenie seksualne może wystąpić jako objaw zapowiadający lub wstępny padaczki, może pojawić się po napadzie. Samo pobudzenie seksualne także może być przejawem napadu.

U części osób przed napadem zaobserwowano uczucie drażnienia w okolicach narządów płciowych.

W jednym z badań naukowych zgromadzono kilkadziesiąt opisów przypadków zaburzeń w czasie napadu, jak: wykonywanie ruchów kopulacyjnych, masturbacje. Szacuje się, że liczba powyższych zaburzeń jest nieoszacowana i częstość ich występowania jest znacznie większa niż podają dzisiejsze statystyki.

Wpływ padaczki na erotykę chorego jest wciąż problematyczny i nie ma jednoznacznego stanowiska w tej sprawie. Wśród osób chorych na padaczkę istnieje pogląd, że w wyniku aktywności seksualnej (np. współżycie lub masturbacja) nasilają się objawy padaczki. Prawdopodobnie do napadu może dochodzić w wyniku hiperwentylacji (szybkiego i głębokiego oddechu w czasie stosunku). Pogląd ten, choć szeroko rozpowszechniony, wciąż nie jest naukowo wyjaśniony. Doniesienia na temat wywołania napadu w wyniku kontaktu seksualnego są bardzo nieliczne, a opisane przypadki dotyczyły osób nieleczonych. Zazwyczaj leki padaczkowe zabezpieczają przed wywołaniem napadu w czasie stosunku seksualnego. Obecnie uważa się, że padaczka nie jest przeszkodą w życiu seksualnym i nie powinno się zakazywać współżycia osobom chorym.

Leki stosowane w leczeniu padaczki należą do grupy leków psychotropowych, czyli wpływających na psychikę człowieka. Mogą one powodować zaburzenia pod postacią: zaburzeń libido z jednej strony, ale także mogą potęgować pobudzenie seksualne.

Obecnie dominuje pogląd, że leki przeciwpadaczkowe powodują obniżenie libido (popędu seksualnego), wydłużają czas potrzebny do osiągnięcia orgazmu, zaburzają wzwód. To niepożądane działanie leków jest korzystne, w przypadku gdy objawy padaczki polegają na patologicznym wzroście seksualności. Jednak u większości pacjentów zaburzenia wywoływane przez leki nakładają się na zaburzenia seksualne powodowane przez samą chorobę.
Dokładne zbadanie wpływu leków padaczkowych na zaburzenia seksualne jest trudne, gdyż choroba sama w sobie powoduje obniżenie popędu seksualnego u większości pacjentów. Czasami obserwuje się związek czasowy pomiędzy podaniem leku a wystąpieniem zaburzenia. Wtedy zmiana leku może poprawić aktywność seksualną.

Wpływ padaczki na życie seksualne jest złożony. Zaobserwowano obniżoną płodność zwłaszcza wśród kobiet chorujących na padaczkę. Przyczyn ograniczonej płodności upatruje się przede wszystkim w tym, że:

• osoby chore rzadziej zakładają rodziny, a wynika to ze strachu, poczucia nieporadności i samej choroby
• leki, które osoby chore muszą stosować, wpływają negatywnie na popęd seksualny
• u osób chorych na padaczkę skroniową często obserwuje się obniżenie aktywności seksualnej
• leki takie jak karbamazepina wiążą hormony płciowe (estrogen), zmniejszając ich stężenie we krwi i w ten sposób upośledzają płodność
• w wyniku napadu zwiększa się ilość hormonu – prolaktyny we krwi, którego nadmiar zaburza prawidłową owulację u kobiet

Jeszcze raz należy podkreślić, że sama padaczka nie jest przeciwwskazaniem do współżycia seksualnego według potrzeb. Życie seksualne według obecnego stanu wiedzy nie pogarsza przebiegu padaczki.

Źródła

1. Prusiński A. (red.), Neurologia w praktyce klinicznej - zasady diagnostyki i postępowania, Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-71-8
2. Lehmann-Horn F., Ludolph A. NEUROLOGIA - diagnostyka i leczenie, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-50-7
3. Kępiński A., Z psychopatologii życia seksualnego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2003, ISBN 83-08-03354-7
4. Filipiak K., Lew-Starowicz Z., Mamcarz A., Puchalski B., Radziszewski P., Szeligowska J., Kardioseksulologia, Medical Education, Warszawa 2009, ISBN 978-83-927978-4-5