"Pierwotny mechanizm nadal działa". Entomolog tłumaczy lęk przed owadami
Dlaczego tak wielu z nas wpada w panikę na widok osy, chrabąszcza czy zwykłej ćmy? Prof. Stanisław Ignatowicz, entomolog, tłumaczy, że lęk przed owadami ma kilka źródeł – od ewolucji, przez religię, po… naszą własną wyobraźnię. Co możemy z tym zrobić?
Dlaczego boimy się owadów?
W rozmowie z PAP prof. Ignatowicz wskazuje na rolę mózgu i jego interpretacji zagrożeń. – Owady są dla naszego mózgu obce. Poruszają się szybko, w nieprzewidywalnym kierunku, mają twardy pancerz, czułki, którymi ciągle ruszają, więcej odnóży, niż jesteśmy w stanie zaakceptować. To wystarczy, aby uruchomił się instynkt: "nieprzewidywalne, lepiej uważać" – podkreśla profesor. Wskazuje również na wychowanie i kulturę. – Od dzieciństwa słyszymy: "uważaj, bo osa cię użądli", "nie dotykaj, bo to gryzie". Ten komunikat buduje reakcję lękową, nawet jeśli owad jest zupełnie niegroźny – tłumaczy.
Jak wskazuje, silnie działa też symbolika religijna. Biblijne plagi – szarańcza, muchy – czy lokalne przesądy przez wieki utrwalały obraz owada jako znaku nieszczęścia. Nie bez znaczenia jest także nasza własna wyobraźnia. – Bardzo często boimy się owadów, których… nie ma. Ludzie potrafią odczuwać swędzenie, "chodzenie czegoś po skórze", choć to tylko fantomowe wrażenie związane ze stresem. Wyobraźnia jest silniejsza niż realne zagrożenie.
Strach przed owadami ma również podłoże ewolucyjne: przez tysiące lat lepiej było przesadnie zareagować na małe gryzące stworzenie niż przeoczyć realne zagrożenie chorobą czy toksyną. – Z punktu widzenia ewolucji lepiej było zareagować nadmiernie niż za słabo. Lepszy był alarm fałszywy niż niedostrzeżenie zagrożenia. Dlatego lęk przed owadami jest bardzo łatwo uruchamiany. To jedna z najpowszechniejszych fobii. Do dziś - nawet w świecie bezpiecznym, czystym, współczesnym - pierwotny mechanizm nadal działa.
"Gdyby mi to ojciec kiedyś powiedział...". Psycholog Jacek Masłowski o tym, czego każdy rodzic powinien nauczyć dzieci
Jak radzić sobie z lękiem przed owadami?
Jak wskazuje prof. Ignatowicz, są gatunki owadów, do których powinniśmy podchodzić z dystansem. Ważne jest jednak, by nie bać się każdego z nich. – Powinniśmy reagować rozsądnie na osy, pszczoły, szerszenie - bo ich jad może być groźny, zwłaszcza dla alergików. Natomiast reakcje paniczne na widok chrabąszcza, ćmy czy ważki to zupełnie inna sprawa. To już entomofobia - nadmierny, nieadekwatny lęk. Taki lęk objawia się silnym poceniem, przyspieszeniem tętna, krzykiem, ucieczką. A przecież chrabąszcz, poza tym, że czasem się wplącze we włosy, naprawdę nie ma złych zamiarów.
Czy można ten lęk osłabić? Profesor nie ma wątpliwośći. – Wiedza leczy lęk. Kiedy wiemy, czego owad chce, rozumiemy jego zachowania, przestajemy widzieć w nim agresora. Osa usiądzie na dłoni - odleci, jeśli jej nie prowokujemy. Pszczoła nie atakuje bez powodu. Komar gryzie, bo potrzebuje krwi do rozwoju jaj - a kobiety i dzieci mają cieńszą skórę, ale to nie jest wybór ofiary. Świadomość zmienia reakcję na racjonalną – podkreśla.
Źródło: PAP
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
