Pigułki antykoncepcyjne trójfazowe

Opakowanie zawiera 21 tabletek, które są oznaczone trzema różnymi kolorami w zależności od dawki hormonów. Pochodne estrogenów występują w identycznym stężeniu we wszystkich seriach lub najwyższym w serii środkowej, natomiast pochodne progesteronu są w stężeniach rosnących.

Przyjmowanie należy rozpocząć w pierwszym dniu cyklu i zażywać kolejne pigułki antykoncepcyjne przez 21 dni codziennie, zgodnie z ruchem strzałek na opakowaniu. Należy ściśle przestrzegać kolejności zażywanych tabletek, by zapewnić sobie maksimum bezpieczeństwa. Po przyjęciu ostatniej tabletki, należy zrobić siedmiodniową przerwę, podczas której powinno wystąpić krwawienie (w 2-3 dniu bez tabletki). Kolejne opakowanie rozpoczynamy zawsze tego samego dnia tygodnia.

W przypadku pominięcia dawki tabletki antykoncepcyjnej:

• gdy upłynęło poniżej 12 godzin - należy przyjąć ją jak najszybciej, a kolejne tabletki stosować o stałej porze - działanie jest zachowane.
• gdy upłynęło powyżej 12 godzin - należy przyjąć pominiętą tabletkę jak najszybciej (nawet jeśli to oznacza podwójną dawkę), a kolejne dawki stosować o stałej porze, przez tydzień stosować dodatkową metodę antykoncepcji.

Po poronieniu w pierwszym trymestrze pigułkę można przyjąć natychmiast. Jeśli poronienie nastąpi w drugim trymestrze, zażywania tabletek nie można rozpocząć przed upływem 28 dni.

Mechanizm działania polega na zahamowaniu wydzielania gonadotropin. Tabletki antykoncepcyjne trójfazowe, podobnie jak inne środki doustnej antykoncepcji hormonalnej, hamują owulację, zwiększają gęstość śluzu szyjkowego, tworząc barierę dla plemników oraz powodują ścieńczenie endometrium.

Dzięki cyklicznej zmianie stężenia gestagenu w tabletkach, następuje częściowa odnowa błony śluzowej macicy, naśladując w ten sposób fizjologiczny cykl miesięczny kobiety. Dzięki poprawie regularności cyklu miesiączkowego i zmniejszeniu obfitości krwawienia, pigułki antykoncepcyjne przyczyniają się do spadku ryzyka niedokrwistości z niedoboru żelaza. Leki te zmniejszają również częstość występowania ciąży pozamacicznej, torbieli jajnika, stanów zapalnych miednicy mniejszej, gruczolakowłókniaków w obrębie piersi, raka endometrium i jajnika oraz nasilenie trądziku.

Tabletki trójfazowe są proponowane kobietom, które źle znosiły terapię jednofazową (plamienia, nadmierne krwawienia). Środek ten jest też przeznaczony dla osób dojrzałych, mających za sobą pierwszy poród. W okresie okołomenopauzalnym regulują one częściowo zaburzoną gospodarkę hormonalną. Należy również rozważyć tę metodę w przypadku młodych kobiet (o regularnych cyklach), ponieważ wprowadzają one jedynie niewielkie zmiany w gospodarce hormonalnej.

Preparaty trójfazowe charakteryzują się dobrą tolerancją, a częstość występowania skutków ubocznych jest niższa niż przy środkach jednofazowych. Związane to jest z wahaniami progesteronu podobnymi do tych, jakie występują w naturalnym cyklu. Przez kilka pierwszych miesięcy (do momentu ustabilizowania się gospodarki hormonalnej) mogą wystąpić dolegliwości, jak przy innych doustnych środkach hormonalnych. Zaliczamy do nich: tkliwość i powiększenie gruczołów sutkowych, plamienia w środku cyklu, nadciśnienie, bóle głowy, depresje, zmiany wagi ciała, nudności, wzdęcia, zmniejszenie libido, ból oczu przy noszeniu soczewek kontaktowych, przebarwienia skóry nasilające się pod wpływem UV (nie zanikające wraz z ustabilizowaniem poziomu hormonów).

U niektórych osób może dodatkowo wystąpić trądzik i zaburzenia łojotokowe, hirsutyzm, ostuda, grzybica pochwy. Wysoki poziom estrogenów odpowiada za takie działania uboczne, jak: wzrost ryzyka nowotworu sutka, wzrost krzepliwości krwi, negatywny wpływ na wątrobę.

Mimo że u wielu kobiet ta metoda antykoncepcji hormonalnej nie powoduje działań ubocznych, to niestety skuteczność tych preparatów jest mniejsza, ryzyko błędu jest większe, a najistotniejszym faktem jest większe stężenie estrogenów. Osoby, korzystające z tej metody, muszą skrupulatnie przestrzegać kolejności zażywanych pigułek, ponieważ błąd, może doprowadzić do owulacji i zapłodnienia. Należy również przestrzegać regularnych wizyt u ginekologa (co pół roku).

Przeciwwskazania do zażywania antykoncepcyjnych tabletek trójfazowych są podobne, jak dla innych preparatów dwuskładnikowych. Nie można ich zażywać w przypadku nadwrażliwości na któryś ze składników, w chorobach wątroby, chorobie zakrzepowo-zatorowej, zaburzeniach metabolizmu lipidów, cukrzycy, przy nowotworze hormonozależnym, niekontrolowanym nadciśnieniu, przy krwawieniu z dróg rodnych o nieznanej etiologii, podczas ciąży i laktacji.

Tą metodę antykoncepcji wykluczają również opryszczka ciężarnych w wywiadzie, nietolerancja fruktozy i galaktozy. Lek należy natychmiast odstawić i udać się do lekarza, gdy wystąpi jeden z poniższych stanów: zaburzenia widzenia, nawracająca depresja, nagły lub przedłużający się ból głowy o charakterze migrenowym, znaczne zwiększenie ciśnienia krwi.

U kobiet cierpiących na migrenę zwiększa się ryzyko udaru mózgu. Terapię należy przerwać podczas długiego unieruchomienia oraz cztery tygodnie przed planowanym zabiegiem operacyjnym i wznowić dwa tygodnie po nim.

Wymioty i biegunka obniżają skuteczność tej metody antykoncepcji. Inną przyczyną jej zawodności jest interakcja z lekami - rifampicyną, gryzeofulwiną, barbituranami, fenytoiną, doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, tetracyklinami.

Źródła

1. Skałba P. Endokrynologia ginekologiczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3166-9
2. Dębski R. Ginekologia kliniczna Tom 1-3, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-013-9
3. Czajkowski K., Jakimiuk A. (red.), Kliniczna endokrynologia ginekologiczna i niepłodność, Medipage, Warszawa 2007, ISBN 83-89769-31-2
4. Słomko Z. Leki w ginekologii, Springer PWN, Warszawa 1997, ISBN 83-86637-71-4