Piramida potrzeb Maslowa – jaka jest hierarchia potrzeb człowieka?

Teoria hierarchii potrzeb jest szczegółowo omawiana na każdych studiach psychologicznych. Opracował ją Abraham Maslow i opublikował w 1943 r. w artykule "Teoria motywacji człowieka". Ukazał się on w naukowym czasopiśmie „Psychological Review”. Psycholog wyróżnił pięć grup potrzeb ludzkich: potrzeby fizjologiczne, potrzebę bezpieczeństwa, potrzebę miłości oraz potrzebę szacunku i potrzebę samorealizacji.

Każdy człowiek do życia potrzebuje jedzenia, picia i snu. Do tego dochodzi też chęć prokreacji, a w szerszym rozumieniu też – ubrania się w celu zabezpieczenia przed zimnem i posiadania własnego domu. Są to więc potrzeby podstawowe, bez których nie da się prawidłowo funkcjonować. Zaniedbanie w tym względzie odbija się na zdrowiu i samopoczuciu, a także uniemożliwia zaspokojenie potrzeb niższej rzędu.

Nie chodzi tu wyłącznie o bezpieczeństwo rozumiane w sposób dosłowny. Chodzi też o bezpieczeństwo ekonomiczne (człowiek ma pieniądze, by zaspokoić potrzeby fizjologiczne, np. może kupić jedzenie oraz ubrania). Istotne w tym względzie jest też poczucie bezpieczeństwa w życiu osobistym i relacjach z drugim człowiekiem, np. rodzice muszą zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa, by mogło ono prawidłowo się rozwijać.

Człowiek jest istotną społeczną. Są osoby, które lubią samotność, jednak na dłuższą metę może to okazać się zgubne. Każdy z nas potrzebuje obecności drugiego człowieka. Musi mieć poczucie, że jest kochany i akceptowany, ale sam też lokować uczucia w drugiej osobie, np. partnerze, partnerce czy dziecku. Stąd potrzeba wchodzenia w związki i nawiązywania relacji uczuciowych i koleżeńskich. Mamy też naturalną potrzebę przynależności. Chcemy należeć do jakiejś grupy i identyfikować się z nią. Może to być grupa religijna, zawodowa, sportowa.

Piramida potrzeb Maslowa na czwartym miejscu ulokowana ma potrzebę szacunku i uznania. Należy to rozumieć dwojako. Z jednej strony nasze działania często wykonujemy w taki sposób, by odnieść sukces. Chcemy zostać zauważeni przez innych, docenieni, np. przez szefa. Cieszymy się ze słów pochwały i oczekujemy ich. Jednak nikt nie będzie nas szanował wówczas, gdy sami nie będziemy szanować siebie. Potrzeba ta odwołuje się zatem do innych, jak i własnej osoby oraz postrzegania siebie.

Gdy wszystkie istotniejsze potrzeby zostaną zaspokojone, człowiek w sposób naturalny poszukuje samorealizacji. Najczęściej dotyczy to życia zawodowego. W człowieku drzemie naturalny pęd do zdobywania wiedzy, stąd potrzeba studiowania czy odbywania dodatkowych szkoleń. Odczuwamy chęć rozwijania się na polu osobistym i zawodowym. I jakkolwiek patetycznie to brzmi, chcemy mieć wpływ na doskonalenie świata.

Pięciopiętrowa piramida potrzeb nie jest jedyna obowiązującą teorią psychologiczno-socjologiczną. Na przestrzeni wielu lat przeszła ona wiele modyfikacji. Niektóre z modeli prezentują też dodatkowe poziomy, np. potrzeby poznawcze, potrzeby estetyczne oraz potrzebę transcendencji.

Założenia amerykańskiego psychologa były też wielokrotnie krytykowane. Doszukiwano się w nich niejasności. Twierdzono też, że piramida potrzeb nie ma odniesienia do wszystkich cywilizacji.