Retinoidy – rodzaje, właściwości, działanie i skutki uboczne

Retinoidy to organiczne związki chemiczne, kwasowe pochodne witaminy A. Pojęcie obejmuje naturalne i syntetyczne związki będące analogami retinolu (witamina A). Tworzą sporą grupę substancji, które cechuje wysoka skuteczność oraz szerokie spektrum działania.

Rodzaje retinoidów

Ze względu na budowę i właściwości wyróżnia się 4 generacje retinoidów (czasem tylko 3). To:

• retinoidy I generacji – retinoidy monoaromatyczne naturalne, działające nieselektywnie – retinol (witamina A), retinal, alitretynoina tretynoina, izotretynoina. To retinoidy na trądzik. Stosuje się je również przeciwstarzeniowo,
• retinoidy II generacji – retinoidy monoaromatyczne, syntetyczne analogi witaminy A –acytretyna, motretynid, etretynat. To substancje używane głównie do leczenia łuszczycy,
• retinoidy III generacji – retinoidy poliaromatyczne (tzw. arotinoidy), cechujące się selektywnym działaniem receptorowym, co oznacza skuteczność w wiązaniu się z odpowiednim receptorem skóry. To beksaroten, tazaroten, adapalen, arotynoid,
• retinoidy IV generacji, pochodne pironu: seletinoid G, trifaroten.

Warto pamiętać, że formą aktywną wszystkich retinoidów jest kwas retinowy. Oznacza to, że każdy z nich musi przekształcić się do kwasu retinowego.

Jak działają retinoidy miejscowe? Pełnią różne funkcje. Na przykład:

• pobudzają wzrost i wpływają na różnicowanie się komórek nabłonkowych,
• zwiększają syntezę glikoprotein błonowych,
• pobudzają wzrost komórek w warstwie kolczystej nabłonka,
• zmniejszają spójność komórek w tkance,
• powodują złuszczanie nabłonka, normalizują proces keratynizacji, czyli rogowacenia w naskórku, sprzyjają spłyceniu warstwy zrogowaciałej,
• wykazują działanie przeciwzaskórnikowe,
• działają przeciwzapalnie,
• normalizują funkcję komórek gruczołu łojowego,

Dzięki swoim właściwościom i działaniu retinoidy:

• sprzyjają syntezie kolagenu oraz elastyny, mają zdolność regeneracji włókien kolagenowych i elastylowych
• poprawiają koloryt skóry, rozjaśniają ją, ale i wpływając na proces melanogenezy.
• działają złuszczająco,
• wygładzająco powierzchnię skóry,
• poprawiają sprężystość skóry
• zapobiegają utracie wody,
• stymulują syntezę kwasu hialuronowego,
• zmniejszają produkcję łoju,
• sprzyjają regeneracji i odżywieniu skóry,
• zmniejszają zmarszczki, zapobiegają pojawianiu się nowych.

Właściwości retinoidów sprawiają, że substancje znajdują szerokie stosowane w dermatologii (zarówno miejscowo, jak i ogólnie) oraz kosmetyce, głównie ze względu na działanie korygujące i anti-aging.

Sprawdzają się w stanach zapalnych, przy oparzeniach i odmrożeniach oraz leczeniu schorzeń dermatologicznych, przede wszystkim w terapii trądziku czy łuszczycy.

Preparaty z retinolem są polecane do skóry z cechami fotostarzenia oraz starzenia hormonalnego, pielęgnacji skóry suchej oraz atopowej (zmagającej się z AZS), jak również skóry tłustej, mieszanej oraz trądzikowej, problemach związanych z nadmiernym łuszczeniem i rogowaceniem skóry, takich jak łuszczyca, rybia łuska czy rogowacenie mieszkowe.

Warto wiedzieć, że retinoidy znalazły zastosowanie w terapii niektórych stanów przednowotworowych i chorób nowotworowych, takich jak na przykład rogowacenie słoneczne, skórne postaci chłoniaków wywodzących się z komórek T czy choroby rozrostowe.

Stosowanie retinoidów, choć przynosi wiele korzyści, wiąże się z działaniami niepożądanymi. Najbardziej niebezpieczne są skutki ogólnoustrojowe.

Najłatwiej i najszybciej zauważalne zaś są zmiany skórne. Najczęściej pojawia się: pieczenie, podrażnienie i zaczerwienienie skóry, uczucie suchości i napięcia skóry.

Inne skutki uboczne to zaburzenia w krzepnięciu krwi, łatwe zasinienia, krwawienia czy zaburzenia w obrazie czerwonych krwinek, bóle brzucha, nudności i wymioty, a także ból głowy, senność, drgawki i nadciśnienie wewnątrzczaszkowe.

Podczas kuracji retinoidami należy pamiętać o:

• unikaniu nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV,
• stosowaniu kremów z wysokim filtrem,
• zrezygnować z różnych zabiegów estetycznych (terapia stanowi ich przeciwwskazanie).

Retinoidy a ciąża i karmienie piersią

Ponieważ retinoidy wykazują działanie teratogenne, nie mogą ich stosować kobiety w ciąży, jak i te, które starają się o dziecko. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania retinoidów jest także okres karmienia piersią.